จีน เปิดตลาดนำเข้า 'สัตว์น้ำมีชีวิตไทย' ปูทางไทยส่งออกล็อตใหม่

ตลาดสัตว์น้ำไทยได้แรงส่งใหม่ หลังสำนักงานศุลกากรแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (GACC) ประกาศอนุญาตให้นำเข้าสัตว์น้ำมีชีวิตเพื่อการบริโภคจากประเทศไทยอย่างเป็นทางการ ภายใต้กรอบพิธีสารที่จัดทำร่วมกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ของไทย

สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ (สคต.) ณ เมืองกวางโจว ประเทศจีน รายงานว่า  สำนักงานศุลกากรแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (GACC) ประกาศอนุญาตให้นำเข้าสัตว์น้ำมีชีวิตเพื่อการบริโภคจากประเทศไทยอย่างเป็นทางการ ภายใต้กรอบพิธีสารที่ทำร่วมกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ของไทย ว่า ด้วยข้อกำหนดด้านการตรวจสอบ กักกันโรค และสุขอนามัยสำหรับสัตว์น้ำเพื่อการบริโภค ที่ส่งออกจากไทยไปจีน โดยครอบคลุมสัตว์น้ำมีชีวิตทั้งจากการเพาะเลี้ยงและจับจากธรรมชาติสำหรับการบริโภคของมนุษย์ ยกเว้นชนิดพันธุ์ที่อยู่ในบัญชีภายใต้อนุสัญญา CITES บัญชีสัตว์ป่าคุ้มครองที่สำคัญแห่งชาติของจีน และบัญชีชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกรานที่อยู่ภายใต้การควบคุม นับเป็นก้าวสำคัญที่เปิดประตูการค้าให้ชัดเจนยิ่งขึ้น หลังผู้ประกอบการไทยรอคอยกฎเกณฑ์ที่แน่นอนมานาน

พิธีสารดังกล่าวครอบคลุมสัตว์น้ำมีชีวิตทั้งจากการเพาะเลี้ยงและการจับจากธรรมชาติ สำหรับการบริโภคของมนุษย์โดยเฉพาะ ยกเว้นชนิดพันธุ์ที่อยู่ภายใต้บัญชี CITES สัตว์ป่าคุ้มครองแห่งชาติของจีน และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกรานที่จีนกำหนดควบคุม โดย GACC ได้เผยแพร่รายชื่อสัตว์น้ำที่ได้รับอนุญาตไว้บนเว็บไซต์ เพื่อให้ผู้ส่งออกสามารถตรวจสอบชนิดสินค้าได้ก่อนดำเนินการ

แม้จีนจะเปิดทางให้นำเข้าสัตว์น้ำมีชีวิตจากไทย แต่การส่งออกไม่ได้เป็นไปอย่างเสรี ผู้ประกอบการต้องปฏิบัติตามมาตรการกักกันและสุขอนามัยหลายขั้นตอน โดยต้องขอใบอนุญาตกักกันสัตว์และพืชนำเข้าจากจีนล่วงหน้าทุกครั้ง

ขณะเดียวกัน ฟาร์มเพาะเลี้ยง สถานที่พัก และสถานที่บรรจุสัตว์น้ำ ต้องผ่านการรับรองจากหน่วยงานไทย และเสนอชื่อให้ฝ่ายจีนพิจารณาขึ้นทะเบียน โดยจะส่งออกได้ต่อเมื่อได้รับการขึ้นทะเบียนจากจีนแล้วเท่านั้น

อีกเงื่อนไขสำคัญ คือ ต้องมีระบบบริหารจัดการด้านความปลอดภัยและสุขอนามัย รวมถึงระบบตรวจสอบย้อนกลับตลอดห่วงโซ่ ตั้งแต่การเพาะเลี้ยงหรือจับจากธรรมชาติ การบรรจุ การจัดเก็บ การขนส่ง จนถึงการส่งออก เพื่อให้สามารถตรวจสอบแหล่งที่มาและกระบวนการผลิตได้ทุกขั้นตอน

สำหรับมาตรฐานสินค้า จีนกำหนดแหล่งที่มาไว้อย่างชัดเจน โดยสัตว์น้ำจากธรรมชาติต้องมาจากน่านน้ำไทยหรือน่านน้ำสากล ส่วนสัตว์น้ำเพาะเลี้ยงต้องมาจากแหล่งน้ำในประเทศไทยเท่านั้น

ตลอดกระบวนการผลิตห้ามใช้ยาต้องห้ามตามที่ไทยและจีนกำหนด ส่วนยาที่มีข้อจำกัดต้องใช้ตามหลักเกณฑ์อย่างเคร่งครัด พร้อมจัดให้มีระบบเฝ้าระวังโรค สารพิษ และเชื้อจุลินทรีย์ก่อโรคอย่างต่อเนื่อง และก่อนส่งออกทุกล็อตต้องผ่านการตรวจทางคลินิกโดยเจ้าหน้าที่ไทย เพื่อยืนยันสุขภาพสัตว์น้ำตามข้อกำหนด

นอกจากคุณภาพสินค้าแล้ว “เอกสารและบรรจุภัณฑ์” ถือเป็นอีกด่านสำคัญ โดยจีนกำหนดให้สัตว์น้ำต่างชนิดหรือต่างแหล่งที่มาต้องแยกบรรจุ ใช้ภาชนะใหม่หรือผ่านการฆ่าเชื้อ และต้องติดฉลากภาษาจีน ระบุชื่อสามัญ ชื่อวิทยาศาสตร์ แหล่งจับ ชื่อฟาร์มหรือผู้ส่งออก หมายเลขทะเบียน และปลายทางอย่างครบถ้วน

ทุกล็อตต้องมีใบรับรองสุขอนามัย (Health Certificate) ฉบับจริง เดินทางไปพร้อมสินค้า จัดทำเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาจีนเท่านั้น ห้ามเขียนด้วยลายมือ ยกเว้นลายเซ็นเจ้าหน้าที่ และห้ามมีการขีดฆ่าหรือแก้ไข หากเอกสารไม่ถูกต้องจะถือเป็นโมฆะทันที

หากสินค้าไม่เป็นไปตามข้อกำหนด จีนมีสิทธิ์ส่งกลับ ทำลาย หรือใช้มาตรการทางกฎหมายอื่น รวมถึงสามารถเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบหรือระงับการนำเข้าจากสถานประกอบการที่มีปัญหาเป็นรายกรณี

สคต. กวางโจว ระบุว่า การกำหนดหลักเกณฑ์การนำเข้าครั้งนี้นับเป็นพัฒนาการสำคัญสำหรับการส่งออกสัตว์น้ำมีชีวิตของไทยไปยังจีน เนื่องจากช่วยให้ผู้ประกอบการมีกรอบและเงื่อนไขในการเข้าสู่ตลาดที่ชัดเจนยิ่งขึ้น และสามารถวางแผนเตรียมความพร้อมสำหรับการส่งออกได้อย่างเป็นระบบ ซึ่งจะช่วยสนับสนุนการใช้ประโยชน์จากโอกาสทางการค้าและการขยายตลาดสินค้าสัตว์น้ำไทยในจีนต่อไป

อย่างไรก็ตาม การคว้าโอกาสดังกล่าวจำเป็นต้องเร่งเตรียมความพร้อม โดยเฉพาะ 3 การบ้านสำคัญ ได้แก่ การขึ้นทะเบียนสถานประกอบการให้ครบตามขั้นตอน การจัดทำระบบควบคุมความปลอดภัยและตรวจสอบย้อนกลับตลอดห่วงโซ่ และการเตรียมเอกสาร บรรจุภัณฑ์ และฉลากให้ตรงตามข้อกำหนดของจีนทุกประการ

ขณะที่ภาครัฐควรประชาสัมพันธ์และสนับสนุนผู้ประกอบการให้มีความพร้อม ทั้งนี้ หากสินค้าไม่ผ่านเกณฑ์ จีนอาจดำเนินการส่งกลับ ทำลาย หรือใช้มาตรการตามกฎหมาย รวมถึงเพิ่มความเข้มงวดหรือระงับการนำเข้าจากสถานประกอบการที่มีปัญหา ดังนั้น การรักษามาตรฐานอย่างต่อเนื่องจึงเป็นปัจจัยสำคัญต่อการขยายตลาดและรักษาความต่อเนื่องในการส่งออกสัตว์น้ำไทยไปจีน

เพราะการประกาศของ GACC ครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงการ “เปิดประตูตลาด” แต่เป็นการเปิดเกมการแข่งขันครั้งใหม่ที่ผู้ประกอบการไทยต้องพิสูจน์ศักยภาพด้านคุณภาพ มาตรฐาน และการตรวจสอบย้อนกลับ หากทำได้ โอกาสขยายการส่งออกสัตว์น้ำมีชีวิตไปยังจีนจะกลายเป็นอีกหนึ่งช่องทางเพิ่มมูลค่าให้กับอุตสาหกรรมประมงไทยในระยะยาว