ความตึงเครียดในตะวันออกกลางปะทุขึ้นอีกระลอก หลังสหรัฐและอิสราเอลเปิดฉากโจมตีอิหร่าน สร้างแรงสั่นสะเทือนต่อตลาดพลังงานและสินค้าโภคภัณฑ์โลกทันที ท่ามกลางความกังวลว่า หากสถานการณ์ลุกลามอาจกระทบเสถียรภาพเศรษฐกิจโลกที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่
นายเกรียงไกร เธียรนุกุล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) กล่าวว่า สิ่งที่เห็นชัดในระยะสั้นคือ “แรงกระเพื่อมทางจิตวิทยา” ต่อราคาสินค้าโภคภัณฑ์ โดยเฉพาะทองคำที่มีโอกาสปรับตัวสูงขึ้นในฐานะสินทรัพย์ปลอดภัย ขณะที่ราคาน้ำมันดิบมีแนวโน้มขยับขึ้นตามความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์
ปมร้อนใกล้ “ช่องแคบฮอร์มุซ” จุดชี้ชะตาพลังงานโลก
นายเกรียงไกร กล่าวว่า จุดอ่อนไหวสำคัญอยู่บริเวณ "ช่องแคบฮอร์มุซ" ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันทางเรือที่มีความหนาแน่นสูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก หากเกิดเหตุรุนแรงหรือมีการปิดเส้นทางเดินเรือ จะทำให้ราคาน้ำมันพุ่งขึ้นทันที และกระทบห่วงโซ่อุปทานทั่วโลก
“ระยะสั้นราคาน้ำมันอาจกระเตื้องขึ้นไม่มากนักจากแรงเก็งกำไร แต่ถ้าสงครามยืดเยื้อหรือบานปลาย ความเสี่ยงจะยกระดับทันที โดยเฉพาะหากมีการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน เช่น บ่อน้ำมันหรือโรงกลั่น” นายเกรียงไกรกล่าว
จับตาท่าทีมหาอำนาจ-พันธมิตรอิหร่าน
นายเกรียงไกร กล่าวว่า ปัจจัยสำคัญที่ต้องติดตามคือท่าทีของประเทศมหาอำนาจที่มีบทบาทสนับสนุนอิหร่านอย่าง "จีน" และ "รัสเซีย" รวมถึงบทบาทประเทศในตะวันออกกลางว่าจะมีใครออกมาเป็นตัวกลางผลักดันการเจรจาเพื่อลดความรุนแรงหรือไม่
อย่างไรก็ตาม หากความขัดแย้งลุกลามคล้ายกรณีสงครามรัสเซีย-ยูเครนในอดีต และมีการทำลายโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานโดยตรง ผลกระทบต่อราคาน้ำมันจะรุนแรงกว่าที่ตลาดประเมินไว้ และซ้ำเติมเศรษฐกิจโลกที่ยังเปราะบาง
ไทยเสี่ยง! เหตุนำเข้าน้ำมันจากตะวันออกกลางเป็นหลัก
นายเกรียงไกร กล่าวยอมรับว่า สถานการณ์รอบนี้ “ใกล้ไทยมากกว่า” ความขัดแย้งในยุโรป เพราะไทยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางเป็นสัดส่วนหลัก หากเกิดเหตุปิดเส้นทางขนส่ง หรือเบี้ยประกันภัยเรือเพิ่มสูงขึ้น จะทำให้ต้นทุนนำเข้าเพิ่มทันที
ทั้งนี้ เสนอให้กระทรวงพลังงาน และบริษัทน้ำมันเร่งหารือวางแผนรับมือ ทั้งการจัดหาเส้นทางขนส่งสำรอง การบริหารสต๊อกน้ำมัน และประเมินต้นทุนที่จะเพิ่มขึ้นจากค่าระวางเรือและค่าประกันภัย
“กรณีเลวร้ายที่สุด ต้องประเมินทุกฉากทัศน์ ทั้งระยะสั้น กลาง ยาว หากมีการปิดอ่าวหรือปิดช่องแคบจริง ไทยจะมีน้ำมันสำรองใช้ได้นานเท่าใด และต้องบริหารจัดการอย่างไร”
ผลกระทบลูกโซ่ถึงภาคอุตสาหกรรม
สำหรับภาคการผลิตโดยเฉพาะกลุ่มที่ใช้พลังงานเข้มข้น เช่น ปิโตรเคมี เหล็ก ปูนซีเมนต์ ขนส่ง และโลจิสติกส์ จะได้รับผลกระทบโดยตรงจากต้นทุนพลังงานที่เพิ่มขึ้น ขณะที่ภาคส่งออกอาจเผชิญแรงกดดันจากต้นทุนสินค้าและค่าขนส่งที่สูงขึ้น
หากราคาน้ำมันปรับขึ้นแรง จะกระทบเงินเฟ้อ กำลังซื้อในประเทศ และอาจจำกัดพื้นที่การดำเนินนโยบายเศรษฐกิจของรัฐบาลในช่วงที่เศรษฐกิจไทยยังฟื้นตัวไม่เต็มศักยภาพ
แนะจุดยืนทางการทูต หนุนเจรจาแทนสงคราม
สำหรับบทบาทของไทยในเวทีระหว่างประเทศ นายเกรียงไกรมองว่า ไทยอาจไม่ใช่ประเทศขนาดใหญ่พอที่จะเข้าไปมีบทบาทโดยตรง แต่ควรแสดงจุดยืนสนับสนุนการเจรจาทางการทูต และเรียกร้องให้ทุกฝ่ายหลีกเลี่ยงการใช้ความรุนแรง
“สิ่งสำคัญคือการลดความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์ เพราะทุกครั้งที่เกิดสงคราม พลังงานจะเป็นตัวแปรหลัก และส่งแรงกระแทกไปทั่วโลก”
ทั้งนี้ ส.อ.ท.เสนอให้มีการจัดทำ “แผนฉุกเฉิน” ครอบคลุมทั้ง
- การบริหารสำรองน้ำมัน
- การดูแลภาคอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานสูง
- มาตรการบรรเทาผลกระทบผู้ประกอบการเอสเอ็มอี
- การประเมินผลต่อเงินเฟ้อและต้นทุนค่าครองชีพ
ท่ามกลางความไม่แน่นอนที่ยังสูง ตลาดโลกกำลังจับตาว่าความขัดแย้งครั้งนี้จะเป็นเพียง “การปะทะเฉพาะจุด” หรือบานปลายสู่สงครามเต็มรูปแบบ ซึ่งจะเป็นตัวกำหนดทิศทางราคาน้ำมันและเสถียรภาพเศรษฐกิจโลกในระยะต่อไป
สำหรับไทย บททดสอบสำคัญอยู่ที่ “ความพร้อมเชิงระบบ” ในการรับมือแรงกระแทกจากภายนอกที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ