จุดสมดุล 'ลดต้นทุนด้วยเอไอ' กับ 'ทางรอดแรงงานไทย' ?

    แม้ในมุมหนึ่งจะถูกอ้างว่าเป็นการปรับตัวเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ แต่ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่าหลายองค์กรกำลังใช้กลยุทธ์ “AI-washing” หรือการใช้เทคโนโลยีบริหารจัดการและลดต้นทุนอย่างแนบเนียน
    ข้อมูลจากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เผยว่า มีแรงงานไทยกว่า 8.7 ล้านคน หรือร้อยละ 21.8 ของกำลังแรงงานทั้งหมด เสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจาก Generative AI โดยกลุ่มที่เปราะบางที่สุดกลับไม่ใช่แรงงานทักษะต่ำ แต่เป็นแรงงานกลุ่ม “ทักษะปานกลางและทักษะสูง” (White-collar) เช่น เสมียน พนักงานบัญชี โปรแกรมเมอร์ และนักวิเคราะห์การเงิน สถานการณ์นี้ส่งผลกระทบกลุ่มเด็กจบใหม่ ที่ต้องเผชิญกับอัตราตำแหน่งงานที่น้อยลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

    ในมุมมองขององค์กรธุรกิจ การใช้เอไอทำงานแทนมนุษย์อาจดูเป็นทางลัดในการลดต้นทุนและเพิ่มผลกำไรระยะสั้น ทว่าในระยะยาว มีการยกทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์เตือนให้ระวัง “กับดักการเลิกจ้างด้วยเอไอ” (The AI Layoff Trap) หรือสภาวะ “การแข่งขันสู่หน้าผา” (Race to the Cliff) เพราะหากทุกบริษัทต่างมุ่งแต่จะปลดพนักงานพร้อมกันเพื่อความอยู่รอด ผลที่ตามมาคือรายได้ของแรงงานและกำลังซื้อรวม (Aggregate Demand) ในตลาดจะหดหายไปด้วย และอาจจะส่งผลกระทบกับยอดขายและผลกำไรของภาคธุรกิจเอง

    จุดสมดุลของภาคธุรกิจ อาจจะไม่ใช่การมุ่งเป้าทดแทนแรงงานด้วยเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการมองว่าทักษะและประสบการณ์ของมนุษย์คือ “สินทรัพย์ถาวร” เนื่องจาก AI ในปัจจุบันยังคงขาดความคิดสร้างสรรค์ บริบทเชิงลึก และสัญชาตญาณในการแก้ไขปัญหาหน้างาน องค์กรที่รีบเร่งเลิกจ้างพนักงานที่มีประสบการณ์อาจต้องเผชิญกับภาวะ “หนี้ทางเทคนิค” (Technical Debt) จนสุดท้ายต้องกลับมาจ้างอดีตพนักงานเหล่านี้ในฐานะที่ปรึกษา (Boomerang Employees) ด้วยค่าตัวที่แพงกว่าเดิม ทางออกที่ยั่งยืนจึงอาจเป็นการผสานเทคโนโลยีเข้ากับการทำงานของคน โดยไม่ปลดพนักงานระดับปฏิบัติการออกเพียงเพราะนำ AI มาใช้
    ส่วน ทางรอดของแรงงานไทย จำเป็นที่ภาครัฐต้องมีนโยบายยกระดับทักษะและปรับทักษะใหม่ (Upskill/Reskill) เปลี่ยนผ่านแรงงานจากการเป็นเพียงผู้ปฏิบัติงาน ไปสู่การเป็น “ผู้บริหารจัดการและควบคุม AI” ซึ่งผลสำรวจพบว่านายจ้างในปัจจุบันยินดีจ่ายเงินเดือนเพิ่มสูงถึงร้อยละ 41 ให้กับพนักงานที่มีทักษะด้านนี้ ขณะเดียวกันอาจจะต้องมีมาตรการเพื่อสร้างจุดสมดุลระหว่างการลดต้นทุนขอธุรกิจและการอยู่รอดของแรงงานไทยเพื่อรักษาสมดุลของระบบเศรษฐกิจ เพราะการกำลังคนก็จะลดกำลังซื้อลงไปด้วยเช่นกัน