ตลาดแรงงานไทยกำลังเผชิญหน้ากับ ‘พายุเทคโนโลยี’ ครั้งใหญ่ที่สุดในรอบศตวรรษ ข้อมูลล่าสุดจากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) และ Cathcart Technology ในไตรมาสแรกของปี 2568 เผยว่าประเทศไทยมีความต้องการบุคลากรในสายงานปัญญาประดิษฐ์หรือ AI พุ่งสูงถึง 22,800 ตำแหน่งในรอบปี
โดยตำแหน่งงานที่มีความต้องการสูงสุดคือ นักวิทยาศาสตร์และนักวิเคราะห์ข้อมูล (Data Scientist / Data Analyst) ซึ่งมียอดพุ่งสูงถึง 7,026 ตำแหน่ง สะท้อนว่า 3 ธุรกิจหลักอย่าง เทคโนโลยีสารสนเทศ (ICT) การค้าปลีก และภาคการผลิต ใช้ AI ทำงานควบคู่มนุษย์ หรือทดแทนมนุษย์ได้
สัญญาณเตือนภัยที่น่ากังวลที่สุดถูกเปรียบเปรยผ่านแนวคิด “นกคานารีในเหมืองถ่านหิน” (Canaries in the Coal Mine) ของ Stanford Digital Economy Lab ที่ระบุว่าแรงงานระดับเริ่มต้น (Entry-level) คือกลุ่มแรกที่ได้รับพิษทางเศรษฐกิจจาก Automative AI โดยพบอัตราจ้างงานคนรุ่นใหม่ลดลงถึง 13% ขณะที่ผลการศึกษาจาก University of Suwon ย้ำชัดว่า “การรับรู้ถึงภัยคุกคามของ AI” นำไปสู่ความรู้สึกไม่มั่นคงในงานอย่างรุนแรง กลายเป็น “ต้นทุนทางเศรษฐกิจที่มองไม่เห็น” บั่นทอนผลิตภาพและกระตุ้นให้เกิดพฤติกรรมต่อต้านการเปลี่ยนแปลงภายในองค์กร จนอาจกลายเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการขับเคลื่อนจีดีพีของประเทศในอนาคต
ดังนั้นภารกิจเร่งด่วนที่รัฐบาลไทยต้องลงมือทำคือการเปลี่ยนผ่านจากภาวะ ที่แรงงานจะถูก AI “แทนที่” ไปสู่ “การเสริมพลัง” ผ่านการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ตามนิยามของ McKinsey ที่เน้นกลไก “การเรียนรู้แบบกลืนไปกับกระแสงาน” เปลี่ยนผ่านโดยยึดทักษะเป็นฐาน ออกแบบโครงสร้างงานใหม่ที่เปลี่ยนความท้าทายในแต่ละวันให้กลายเป็นเครื่องยนต์แห่งการพัฒนาทักษะ เพื่อให้คนไทยสามารถทำงานที่ซับซ้อนและมีมูลค่าสูงขึ้นได้อย่างเป็นรูปธรรม
เพิ่มเติม “ทักษะขั้นสูง” ไม่ว่าจะเป็นการคิดเชิงวิพากษ์ ความคิดสร้างสรรค์ และที่สำคัญที่สุดคือ “การตัดสินใจเชิงจริยธรรม” ให้กับแรงงานไทย รัฐบาลต้องกำหนดยุทธศาสตร์การปรับใช้ AI อย่างรับผิดชอบ บ่มเพาะความเป็นมนุษย์ที่รู้จักตั้งคำถามเชิงจริยธรรม พัฒนาคนทุกช่วงวัย ตั้งแต่เด็กจบใหม่ไปจนถึงวัยใกล้เกษียณ ใช้ยุทธศาสตร์ “หัวใจนำเทคโนโลยี” ขับเคลื่อนเพื่อให้ AI เป็นเพียงเครื่องมือเสริมศักยภาพมนุษย์ให้เข้าถึงโอกาสใหม่ๆ ช่วยให้ “แรงงานไทย” มี “ทักษะดิจิทัล” อย่างถูกต้อง ใช้ AI เพื่อ “เสริมศักยภาพมนุษย์” เพื่อให้ทำงานที่ซับซ้อนและมีมูลค่าสูงขึ้นได้จริง แข่งขันและอยู่รอดได้ในยุคที่โลกหมุนเร็ว