ลูกค้าอยู่คนละประเทศ อาจตัดสินใจตามการลงทุนรอบเดียวกัน ไทยควรตามให้ถึงผู้ใช้ปลายทาง ก่อนนับว่าการกระจายตลาดช่วยลดความเสี่ยงแล้ว
ลองสมมติโรงงานไทยแห่งหนึ่งมีลูกค้าในจีน มาเลเซีย และเวียดนาม รายงานยอดขายดูเหมือนกระจายตลาดดี แต่หากชิ้นส่วนทั้งหมดไปสนับสนุนการสร้างศูนย์ข้อมูลรอบเดียวกัน
เมื่อผู้ลงทุนปลายทางเลื่อนโครงการ คำสั่งซื้อจากทั้งสามประเทศอาจชะลอพร้อมกัน ผลที่ตามมาอาจเป็นโอทีที่ลดลง สินค้าค้างในคลัง และผู้รับเหมาที่ต้องรอรับเงิน
ความเสี่ยงจึงอาจเคลื่อนมาถึงครัวเรือนและร้านค้ารอบโรงงาน ก่อนตัวเลขส่งออกทั้งปีจะสะท้อนครบ คำถามสำหรับไทยคือ เรารู้จักเพียงประเทศที่ออกใบแจ้งหนี้ หรือรู้ด้วยว่าใครใช้สินค้าและอนุมัติเงินลงทุนที่ทำให้คำสั่งซื้อนั้นเกิดขึ้น
หลายประเทศอาจพึ่งการลงทุนรอบเดียวกัน
AMRO ระบุว่า การส่งออกสินค้าของอาเซียน+3 เติบโต 23.4% ในครึ่งแรกปี 2569 โดยสินค้าที่สนับสนุน AI มีส่วนประมาณสองในสามของการเติบโต
ตัวเลขนี้หมายถึงส่วนเพิ่มของการส่งออกในกลุ่มที่รวมจีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ด้วย ไม่ใช่สองในสามของยอดส่งออกอาเซียนทั้งหมด
ข้อมูลนี้บอกว่าการเติบโตกระจุกในสินค้ากลุ่มหนึ่ง แต่ยังไม่ยืนยันว่าผู้ส่งออกไทยมีผู้ซื้อปลายทางรายเดียวกัน นั่นคือเรื่องที่ควรตรวจต่อ ลูกค้าอาจอยู่ต่างประเทศและต่างบริษัท แต่ถ้าทุกรายพึ่งรอบลงทุนเดียวกัน ความเสี่ยงก็อาจเกิดพร้อมกันได้
AMRO เสนอสถานการณ์ว่า หากการเติบโตของการลงทุนเทคโนโลยีสหรัฐกลับสู่จังหวะที่ช้ากว่าอย่างปี 2024 การเติบโตของอาเซียน+3 ในปี 2570 อาจต่ำกว่ากรณีฐาน 1.5 จุดเปอร์เซ็นต์
นี่เป็นผลทดสอบภายใต้สมมติฐาน ไม่ใช่คำพยากรณ์ว่าเศรษฐกิจจะหดตัว 1.5% หรือผลกระทบเฉพาะไทย ความเสี่ยงเกิดได้แม้การลงทุน AI ยังขยายตัว เพียงเติบโตช้ากว่าที่ธุรกิจวางแผนไว้
เทียบอาเซียนให้เห็นงานที่สร้างรายได้
งาน Economic Pulse ของธนาคารแห่งประเทศไทยเปรียบเทียบไทย มาเลเซีย และเวียดนามในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งด้านการส่งออก โครงสร้างพื้นฐาน และแรงงาน แต่ละประเทศมีฐานผลิตและแนวทางยกระดับต่างกัน จึงควรเทียบว่าใครทำงานส่วนใด และคนในประเทศได้ทักษะหรือคำสั่งซื้ออะไรเพิ่มขึ้น
ฐานเด่นและเป้าหมายยกระดับของสามประเทศ สรุปจาก ธปท.
ธปท. ใช้ข้อมูล OECD ICIO คำนวณว่าสัดส่วนมูลค่าเพิ่มในประเทศที่ฝังอยู่ในการส่งออกอิเล็กทรอนิกส์ไทยเพิ่มจาก 46% ในปี 2000 เป็น 53% ในปี 2022 ตัวเลขปี 2022 ช่วยอธิบายโครงสร้าง แต่ใช้แทนสัดส่วนปัจจุบันไม่ได้ และมูลค่าเพิ่มในประเทศก็ไม่ใช่กำไรที่ตกกับบริษัทสัญชาติไทยทั้งหมด
โจทย์ของการลงทุนรอบใหม่ จึงอยู่ที่ผู้ส่งมอบในไทยเข้าไปรับงานอะไร แรงงานทำงานที่ซับซ้อนขึ้นหรือไม่ และทักษะที่ได้ใช้กับลูกค้ากลุ่มอื่นได้เพียงใด การทดสอบชิ้นส่วน งานวิศวกรรม หรือบริการซ่อมบำรุงอาจช่วยต่อยอดได้ แต่ต้องผ่านเกณฑ์ของลูกค้าและมีสัญญาที่ทำกำไรจริง
นับคำสั่งซื้อแล้ว ต้องตามวันรับเงิน
ผลของการชะลอลงอาจปรากฏต่างกันในแต่ละกิจการ ผู้ผลิตที่ขายตามคำสั่งซื้อแน่นอนย่อมต่างจากผู้ที่เตรียมวัตถุดิบตามยอดคาดการณ์ หากลูกค้าเลื่อนรับสินค้า โรงงานอาจต้องถือสต็อกและสำรองเงินจ่ายค่าแรงนานขึ้น แม้ใบสั่งซื้อยังไม่ถูกยกเลิก
ผู้ประกอบการจึงควรแยกยอดคาดการณ์ ใบสั่งซื้อที่ยืนยันแล้ว และยอดที่รับเงินแล้ว พร้อมตรวจว่ารายการใดเลื่อนหรือยกเลิกได้ตามสัญญา
การทดสอบสมมติให้คำสั่งซื้อที่เกี่ยวกับ AI ลดลงพร้อมกันในหลายประเทศ จะช่วยให้เห็นว่ากิจการยังมีเงินจ่ายค่าแรงและเจ้าหนี้ได้นานเท่าใด อัตราที่ใช้ทดสอบต้องอิงโครงสร้างลูกค้าแต่ละราย ไม่ใช้แทนคำคาดการณ์ตลาด
ทำให้การกระจายตลาดตรวจสอบได้
กระทรวงพาณิชย์ บีโอไอ ธปท. และสมาคมอุตสาหกรรมควรร่วมทดลองสำรวจความเสี่ยงด้านอุปสงค์ปลายทางเป็นเวลา 90 วัน โดยสมัครใจ
เริ่มจากผู้ส่งออกและผู้ส่งมอบไทยที่เชื่อมกับอิเล็กทรอนิกส์ แยกรายได้ตามการใช้งานของสินค้า เช่น ศูนย์ข้อมูล โทรคมนาคม ยานยนต์ หรืออุตสาหกรรมอื่น พร้อมดูว่าลูกค้ามีกลุ่มบริษัทแม่เดียวกันหรือไม่
หากยังระบุผู้ใช้ปลายทางไม่ได้ ให้บันทึกว่าไม่ทราบ และรายงานว่าสำรวจครอบคลุมรายได้เพียงใด เพื่อไม่ให้ข้อมูลที่ขาดหายทำให้เราประเมินว่ากระจายความเสี่ยงดีเกินจริง
การดูพิกัดสินค้าอย่างเดียวไม่เพียงพอจะระบุว่าใช้กับ AI ทั้งหมด จึงควรตรวจประกอบกับข้อมูลจากบริษัท โดยเผยแพร่เฉพาะผลรวมที่ไม่เปิดเผยลูกค้าหรือเงื่อนไขการค้า
จากนั้นติดตามยอดเลื่อนรับสินค้า ระยะเก็บสต็อก วันรับเงินจริง และชั่วโมงทำงาน แล้วชวนสมาคมคู่ค้าในมาเลเซียและเวียดนามใช้คำนิยามเดียวกัน ผลจะช่วยแยกได้ว่าเป็นปัญหาของลูกค้ารายหนึ่ง ของการลงทุนทั้งรอบ หรือของความสามารถส่งมอบในไทย
ข้อมูลนี้ยังช่วยให้การส่งเสริมลงทุนผูกกับผลที่ตรวจได้ เช่น ผู้ส่งมอบไทยผ่านการรับรองเพิ่มกี่ราย มีคำสั่งซื้อที่ส่งมอบแล้วเท่าใด และแรงงานได้ทักษะที่ใช้ต่อกับลูกค้าอื่นอย่างไร เป้าหมายคือใช้โอกาสจาก AI สร้างความสามารถที่อยู่ได้นานกว่ารอบคำสั่งซื้อปัจจุบัน
หากลูกค้าในสามประเทศเลื่อนคำสั่งซื้อพร้อมกัน โรงงานไทยจะยังมีเงินจ่ายค่าแรงได้อีกกี่เดือน?
ก่อนประกาศว่ากระจายตลาดสำเร็จ เราตอบได้หรือยังว่าได้กระจายความเสี่ยงจริง หรือเพียงกระจายที่อยู่ออกใบแจ้งหนี้?
แหล่งข้อมูลประกอบการอ้างอิง
- AMRO, AREO in Five Charts: How Global AI Investment Is Supporting ASEAN+3 Growth, 5 ตุลาคม 2569
- AMRO, Asia's AI Boom Has a Timing Problem, 12 พฤศจิกายน 2569
- ธนาคารแห่งประเทศไทย, Economic Pulse ฉบับที่ 13, อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ไทย: โอกาส ข้อจำกัด และโจทย์เชิงยุทธศาสตร์ พฤศจิกายน 2569





