อินเดีย BRICS และการเคลื่อนระบอบเศรษฐกิจใหม่ของโลก

ตลอดปีที่ผ่านมา อินเดียไม่ได้ใช้ BRICS เพียงเพื่อแสดงบทบาทของประเทศกำลังพัฒนา หากกำลังใช้เวทีนี้ส่งสัญญาณบางอย่างเกี่ยวกับทิศทางของเศรษฐกิจโลกในอนาคต

สัญญาณแรกคือ ระเบียบเศรษฐกิจโลกไม่ควรถูกกำหนดโดยประเทศกลุ่มเดิม ๆ เพียงฝ่ายเดียว

ในเวที BRICS อินเดียย้ำอย่างชัดเจนว่าประเทศกำลังพัฒนาไม่ควรเป็นเพียงผู้รอรับกติกา แต่ต้องมีส่วนร่วมในการกำหนดกติกาของโลกมากขึ้น ทั้งการปฏิรูปกองทุนการเงินระหว่างประเทศ ธนาคารโลก และระบบธรรมาภิบาลเศรษฐกิจระหว่างประเทศ

เพื่อให้สัดส่วนอำนาจในการตัดสินใจสะท้อนน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นของประเทศตลาดเกิดใหม่มากกว่าในอดีต

นี่คือประเด็นสำคัญในทางเศรษฐกิจการเมืองระหว่างประเทศ เพราะ BRICS วันนี้ไม่ได้เป็นกลุ่มเล็กอีกต่อไป เพราะเมื่อรวมสมาชิกและประเทศหุ้นส่วน กลุ่มนี้เกี่ยวข้องกับประชากรราวครึ่งหนึ่งของโลก

ขณะที่ประเทศสมาชิก BRICS มีสัดส่วนประมาณร้อยละ 40 ของ GDP โลก และมากกว่าหนึ่งในสี่ของการค้าโลก เมื่อโครงสร้างเศรษฐกิจเปลี่ยน

แรงกดดันให้โครงสร้างอำนาจในสถาบันระหว่างประเทศเปลี่ยนตามจึงเพิ่มขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

แต่สิ่งที่ทำให้อินเดียน่าสนใจคือ อินเดียไม่ได้ต้องการล้มระบบเดิม แต่อยากเห็นการเปลี่ยนแปลงมากกว่าตรงนี้เองที่สะท้อนยุทธศาสตร์ของอินเดียได้ชัดที่สุด

อินเดียไม่ได้ต้องการเลือกระหว่าง “ระเบียบตะวันตก” กับ “ระเบียบ BRICS” หากพยายามเพิ่มจำนวนทางเลือกที่ตนเองสามารถใช้งานได้

การร่วมมือกับสหรัฐอเมริกา ยุโรป หรือญี่ปุ่นสามารถเกิดขึ้นพร้อมกับการรักษาความสัมพันธ์กับรัสเซีย การทำงานกับจีนใน BRICS หรือการผลักดันบทบาทของประเทศกำลังพัฒนา

แนวทางดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามรักษาอิสระในการกำหนดนโยบายของอินเดีย ท่ามกลางโลกที่การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ

BRICS ไม่ได้ประกาศสร้างเงินสกุลใหม่ขึ้นมาแทนดอลลาร์ แต่เลือกวิธีที่ค่อยเป็นค่อยไป คือเพิ่มการใช้เงินสกุลท้องถิ่นในการค้า ศึกษาการเชื่อมระบบชำระเงิน และสนับสนุนให้ธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งใหม่มีบทบาทมากขึ้น 

นี่ เป็นความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญมากของเศรษฐกิจโลก เพราะการแข่งขันในอนาคตไม่ได้เกิดเฉพาะว่าใครผลิตสินค้าได้มากกว่าใคร แต่อยู่ที่ว่าใครควบคุมระบบชำระเงิน แหล่งทุน เทคโนโลยี ห่วงโซ่อุปทาน และมาตรฐานที่เศรษฐกิจโลกต้องใช้

อินเดียเองดูจะเข้าใจความเปลี่ยนแปลงนี้ดี รัฐบาลอินเดียเคยอธิบายในปี 2026 ว่าระเบียบหลังสงครามโลกครั้งที่สองกำลังเผชิญแรงกดดันใหม่

เพราะโลกไม่สามารถใช้รูปแบบเดียวกับทุกประเทศได้อีกต่อไป และแต่ละประเทศกำลังให้ความสำคัญกับความยืดหยุ่นและความสามารถในการรับมือความผันผวนมากขึ้น

ดังนั้น หากจะอ่าน BRICS ผ่านสายตาของอินเดีย สิ่งที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่การประกาศกำเนิด “โลกใหม่” แต่คือการบอกว่าเศรษฐกิจโลกกำลังเคลื่อนออกจากระบบที่มีศูนย์กลางเพียงไม่กี่แห่ง

ไปสู่โลกที่มีหลายสถาบัน หลายแหล่งทุน หลายเครือข่าย และหลายพื้นที่สำหรับการต่อรอง

และสิ่งที่เกิดขึ้นนี้กำลังมาเยือนทุกประเทศทั่วโลก รวมถึงไทยที่ต้องปรับทุกกลยุทธ์ทั้งทางการเมืองระหว่างประเทศ เศรษฐกิจระหว่างประเทศ และการค้าระหว่างประเทศใหม่ทั้งหมด เพื่อรับมือกับความผันผวนนี้.