ปัญหาความเป็นอิสระ

 (Construction Sector Transparency Initiative: CoST)โดยจะมีการตั้งคณะกรรมการเพื่อส่งเสริมความโปร่งใสในการก่อสร้างภาครัฐ (CoST Committee) มีหน้าที่ในการตรวจสอบโครงการก่อสร้างภาครัฐ โครงสร้างพื้นฐานรวมทั้งโครงการที่กระทบกับประชาชนในวงกว้าง ของทั้งหน่วยงานภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ที่มีขนาดโครงการตั้งแต่ 1,000 ล้านบาทขึ้นไป

คณะกรรมการชุดนี้มี 15 คน โดยปลัดกระทรวงการคลังเป็นประธาน มีอธิบดีกรมบัญชีกลางเป็นรองประธาน ผู้แทนสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (คนร.)เป็นกรรมการและผู้ช่วยเลขานุการ รวมทั้งมีผู้แทนจากภาคเอกชนและภาคประชาชนอยู่ในคณะกรรมการชุดนี้ด้วย โดยมีอำนาจหน้าที่ในการพิจารณากำหนดแนวทางปฏิบัติและมีอำนาจในการเชิญเจ้าหน้าที่ บุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาชี้แจงหรือเรียกเอกสารจากเจ้าหน้าที่ บุคลากร หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาให้ข้อมูลประกอบได้ตามความจำเป็น 

ประเด็นที่น่าติดตามของการทำงานในโครงการนี้คือ จะมีระบบการเปิดเผยข้อมูลโครงการของรัฐและรัฐวิสาหกิจทั้งหมด โดยหวังว่าการเปิดเผยข้อมูลจะทำให้การดำเนินการโครงการของรัฐ เป็นไปอย่างโปร่งใสและลดปัญหาการต่อต้าน จากความเข้าใจข้อมูลคลาดเคลื่อน ซึ่งประเด็นการเปิดเผยข้อมูลถือว่าเป็นประเด็นที่มีการเรียกร้องกันมานาน สำหรับผู้ที่ต้องการตรวจสอบการดำเนินงานของภาครัฐ โดยเฉพาะโครงการขนาดใหญ่ และสร้างผลกระทบในวงกว้าง

อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนคณะกรรมการชุดนี้จะมีบทบาททับซ้อน กับคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของทางราชการ แต่ได้กำหนดให้มีการทำงานร่วมกัน ซึ่งเท่ากับว่าการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐมีมาจากสองส่วน แต่ที่ผ่านมา การเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของทางราชการ มักจะถูกวิพากษ์วิจารณ์ในเรื่องความล่าช้า และมีการเปิดช่องให้หน่วยงานรัฐไม่ยอมเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะ ดังนั้นหากมีคณะกรรมการอีกชุดเข้ามาดูแลในเรื่องโครงการขนาดใหญ่ ก็อาจจะทำให้เกิดความเชื่อมั่นมากขึ้นต่อสาธารณชน

อันที่จริง ปัญหาใหญ่สำหรับสังคมไทยคือคนไม่มีความเชื่อมั่นข้อมูลจากหน่วยงานราชการนัก โดยเฉพาะในเรื่องของนโยบายที่สร้างผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของประชาชน ซึ่งจากปัญหาความไม่เชื่อมั่นนี้เองทำให้เกิดการคัดค้านและความขัดแย้งในโครงการขนาดใหญ่เสมอ ซึ่งการมีคณะกรรมการสองชุดเข้ามาดูแลเรื่องข้อมูลข่าวสารน่าจะทำให้ความเชื่อถือในเรื่องของข้อมูลภาครัฐในสายตาประชาชนดีขึ้น แต่ก็ยังเป็นประเด็นตั้งข้อสงสัยว่าจะเป็นเช่นนั้นหรือไม่

ประเด็นที่น่าสังเกตต่อความพยายามสร้างความโปร่งใสของภาครัฐ ไม่ใช่เรื่องความไม่รู้ว่าจะมีการสร้างกลไกใดมากำกับดูแลหน่วยงานรัฐ แต่เป็นเรื่องของโครงสร้างหน่วยงานหรือคณะกรรมการที่เข้ามาดูแลในเรื่องนี้ เพราะส่วนมากแล้วจะเป็นคณะกรรมการที่สังกัดหน่วยราชการเอง ทำให้เกิดข้อสงสัยตั้งแต่ต้นในเรื่องความขัดแย้งเรื่องผลประโยชน์ขัดกัน กล่าวคือ หน่วยราชการตั้งขึ้นมาเพื่อตรวจสอบหน่วยราชการเอง ซึ่งมักเกิดประเด็นความเชื่อมั่นมาโดยตลอด

เราเห็นว่าประเด็นปัญหาการสร้างความโปร่งใสให้กับภาครัฐและเอกชนโดยทั่วไป มีปัญหาใหญ่เพียงประการเดียว กล่าวคือจะทำให้สังคมรู้สึกว่าหน่วยงานที่ตั้งขึ้นมานั้นมีความเป็นอิสระและมืออาชีพเพียงพอหรือไม่ เพราะตราบใดที่หน่วยงานเหล่านี้ยังอยู่ภายใต้หน่วยราชการ ก็เป็นเรื่องยากที่จะสร้างความเชื่อมั่นอย่างแท้จริงขึ้นมาได้ ดังนั้น ปัญหาใหญ่คือทำอย่างไรจะทำให้หน่วยงานอิสระที่มีหน้าที่ตรวจสอบนั้น มีความเป็นอิสระและมืออาชีพอย่างแท้จริง หาใช่เรื่องไม่รู้วิธีการว่าจะตรวจสอบกันอย่างไร