โจทย์หิน

ส่วนยุทธศาสตร์ 20 ปีเพิ่งจะมีการพิจารณาเป็นครั้งแรก มองอย่างผ่านๆ น่าจะเป็นการดีที่เราจะมียุทธศาสตร์ซึ่งเป็นกรอบให้ชาติพัฒนาอย่างมั่นคง แต่จะทำได้จริงหรือไม่ขึ้นอยู่กับวิสัยทัศน์และกลวิธีที่เหมาะสมกับบริบทของโลกและสังคมไทยพร้อมทั้งการนำไปสู่การปฏิบัติอย่างมีประสิทธิภาพ

คงทราบกันดีแล้วว่า หลังจากเราพยายามเร่งรัดพัฒนาประเทศตามแผนพัฒนากันมากว่า 50 ปี คนไทยโดยทั่วไปมีรายได้สูงขึ้นและมีความเป็นอยู่ดีขึ้น นั่นหมายความว่าการพัฒนาน่าจะเกิดขึ้นจริง แต่เมื่อมองลึกลงไปถึงปัจจัยพื้นฐาน การพัฒนาตามแนวที่เป็นมาน่าจะนำไปสู่ความมั่นคงได้ยากนอกจากจะมีการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์และกลวิธีไปในทางที่ไม่เคยมีมาก่อน เพราะอะไรลองมองไปที่ปัจจัยพื้นฐานทางด้านเศรษฐกิจซึ่งแยกออกเป็นทรัพยากรธรรมชาติแรงงานและทุน

ในกระบวนการพัฒนา เราใช้แรงงานและทุนเปลี่ยนทรัพยากรธรรมชาติให้เป็นสินค้าและบริการเพื่อสนองความต้องการของเรา คงจำกันได้ว่าเมื่อเราเริ่มกระบวนการเร่งรัดพัฒนาเมื่อกว่า 50 ปีก่อน เราพยายามจูงใจให้ต่างชาตินำทุนของเขาเข้ามา และใช้แรงงานไทยเปลี่ยนทรัพยากรธรรมชาติของไทยให้เป็นสินค้าและบริการ หลังเวลาผ่านไปกว่า 50 ปี ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงไปในด้านการเพิ่มความมั่นคง ตรงข้ามมันกลับลดลงเสียด้วยซ้ำ ทั้งนี้เพราะเรายังพยายามจูงใจให้ต่างชาตินำทุนของเขาเข้ามาเหมือนเดิม ส่วนแรงงานจำนวนมากมิใช่แรงงานไทย หากเป็นแรงงานต่างชาติผู้ร่างยุทธศาสตร์ 20 ปีและแผนพัฒนา 5 ปี จึงมีโจทย์หินให้ขบคิดว่าจะใช้กลวิธีอะไรจึงจะนำไปสู่การพึ่งพาทั้งทุนและแรงงานต่างชาติน้อยลง เพื่อเพิ่มความมั่นคงให้แก่ชาติบ้านเมือง

โจทย์ดังกล่าวยิ่งยากมากขึ้น ท่ามกลางโลกที่เปลี่ยนไป และคนไทยไม่ต้องการทำงานหลายอย่าง แต่คาดหวังว่าเศรษฐกิจจะขยายตัวสูงส่งผลให้ตนใช้จ่ายได้มากขึ้น โลกที่เปลี่ยนไปจะมีผลทำให้เศรษฐกิจโดยทั่วไปไม่สามารถขยายตัวในอัตราสูงดังที่เคยทำได้อีกต่อไปแล้ว ปัจจัยที่ทำให้โลกเปลี่ยนได้แก่ (1) ทรัพยากรธรรมชาติร่อยหรอลงจนส่งผลให้จำนวนคนที่เพิ่มขึ้นอย่างไม่หยุดยั้ง ต้องแย่งชิงกันอย่างเข้มข้น สงครามในย่านตะวันกลางและความขัดแย้งรุนแรงในหลายภาคส่วนของโลกเป็นอาการของการแย่งชิงทรัพยากร การแย่งชิงนี้แทบจะไม่มีโอกาสลดลง (2) การขยายตัวสูงของเศรษฐกิจในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา เกิดขึ้นได้ด้วยการใช้การกู้ยืมซึ่งต่อไปจะทำได้ยากขึ้นมาก เนื่องจากทั้งภาครัฐและภาคเอกชนมีหนี้สินล้นพ้นตัวกันอย่างกว้างขวางแล้ว

ส่วนเรื่องคนไทยไม่ต้องการทำงานแต่ต้องการมีรายได้สูงเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นมาเป็นเวลานาน ส่งผลให้เราต้องใช้แรงงานต่างชาติเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สัปดาห์นี้มีข่าวที่สะท้อนเรื่องนี้เป็นอย่างดี นั่นคือมีผู้สมัครเรียนวิชาเครื่องปั้นดินเผาที่มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปางเพียงคนเดียวทั้งที่มหาวิทยาลัยมีที่ให้เรียนมากกว่านั้น และในลำปางมีนายจ้างพร้อมรับคนงานที่มีความชำนาญทางด้านนี้จำนวนมากรออยู่ พร้อมๆ กับข่าวนี้มีข้อมูลเผยแพร่ออกมาว่าผู้เรียนจบมหาวิทยาลัยหางานทำได้เพียง 3 ใน 4 เท่านั้น ข้อมูลมิได้บ่งว่าในบรรดางานที่ผู้จบมหาวิทยาลัยทำอยู่นั้นเป็นจำพวกที่ไม่มีความยั่งยืน หรือยึดเป็นอาชีพไม่ได้มากน้อยเพียงไร อาทิเช่น งานขายของตามร้านชั่วคราวบนทางเท้าและตามตลาดนัด ซึ่งนิยมทำกันอย่างแพร่หลาย

โลกที่เปลี่ยนไปและทัศนคติของคนไทยที่ไม่ต้องการทำงานรวมกันเป็นปัจจัยภายนอก หากเรามองต่อไปโดยใช้หลักที่มักยอมรับกันโดยทั่วไปว่าการเอาชนะอุปสรรคภายในมักยากกว่าการเอาชนะอุปสรรคภายนอก เราอาจพบว่าโจทย์ข้อนี้มีความหินมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้เพราะผู้รับหน้าที่ร่างยุทธศาสตร์และแผนพัฒนาดูจะยังไม่ตระหนักว่าโลกได้เปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญและการเปลี่ยนไปนั้นจะมีผลทำให้การขยายตัวทางเศรษฐกิจลดลง การไม่ตระหนักย่อมทำให้มองไม่เห็นว่ามีความจำเป็นจะต้องเปลี่ยนกระบวนทัศน์พร้อมกับมองหากลวิธีใหม่ซึ่งไม่เคยใช้กันมาก่อน

ฉะนั้น หากขั้นตอนในการร่างยุทธศาสตร์และแผนพัฒนาลำดับที่ 12 ไม่เริ่มด้วยความตระหนักในสภาวะของโลกที่เปลี่ยนไป ตามด้วยการมองหากลวิธีใหม่ที่เหมาะสม การจะพัฒนาสังคมไทยให้ไปสู่ความมั่นคงมีโอกาสเกิดขึ้นได้ยาก