ปราบการค้ามนุษย์ แค่นโยบายอย่างเดียวไม่พอ

 หลังจากเกิดกรณีการช่วยเหลือลูกเรือประมงที่ประเทศอินโดนีเซีย เนื่องจากมีการใช้แรงงานอย่างผิดกฎหมาย โดยมีทั้งลูกเรือที่เป็นคนไทยและแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งหากติดตามรายละเอียดของการว่าจ้าง และสภาพความเป็นอยู่ของลูกเรือเหล่านี้เท่าที่มีการเปิดเผยออกมา สะท้อนให้เห็นว่าเกิดการค้าแรงงานมนุษย์อย่างผิดกฎหมายมานาน และประเด็นการค้ามนุษย์ในอุตสาหกรรมประมงไทย ถือเป็นประเด็นใหญ่ที่ทั่วโลกจับตามองมานาน

ประเด็นปัญหาต่อกรณีนี้เห็นได้ชัด หากติดตามท่าทีของหน่วยงานรัฐในการมองปัญหาข้างต้น หากไม่มีหลักฐานยืนยันชัดเจนว่ามีการกระทำความผิดเกิดขึ้นจริง ก็เป็นเรื่องยากมากที่หน่วยงานรัฐของไทยจะยอมรับว่าเกิดการค้ามนุษย์ในอุตสาหกรรมประมงไทย และท่าทีที่น่าตกใจยิ่งกว่านั้นคือความพยายามมองข้ามปัญหา โดยอ้างว่าจะกระทบต่ออุตสาหกรรมของไทยและส่งผลต่อเศรษฐกิจโดยรวมในที่สุด ซึ่งการอ้างเหตุผลเรื่องผลกระทบทางเศรษฐกิจเป็นวิธีคิดที่ทำให้มองข้ามปัญหาสำคัญคือการค้ามนุษย์

กรณีการใช้แรงงานผิดกฎหมายในสังคมไทยถือเป็นเรื่องที่พบเห็นได้ทั่วไปและมีอยู่มานาน เพียงแต่ภาครัฐจะให้ความสนใจก็ต่อเมื่อกลายเป็นข่าวใหญ่เท่านั้น แต่ปัจจุบัน ปัญหาการใช้แรงงานผิดกฎหมายไม่ใช่เรื่องเฉพาะผู้ประกอบการบางราย หรือเป็นเรื่องเฉพาะของประเทศไทยเท่านั้น แต่เป็นข้อห้ามสำหรับโลกในยุคปัจจุบัน ซึ่งหลายประเทศมีวิธีการตอบโต้กรณีประเทศใดมีปัญหาการค้ามนุษย์ โดยใช้มาตรการตอบโต้ทางการค้า ซึ่งในที่สุดแล้วก็จะส่งผลกระทบกับทุกคนที่เกี่ยวข้องในที่สุด

ปรากฏการณ์การค้ามนุษย์ที่เกิดขึ้นในสังคมไทยยังเป็นเรื่องที่ขัดกับทิศทางหลักของประเทศ ที่บรรดาผู้นำภาครัฐและภาคธุรกิจพยายามผลักดันให้ประเทศไทยก้าวพ้นจากประเทศที่มีรายได้ปานกลาง เพราะประเทศที่สามารถก้าวขึ้นไปสู่ระดับนั้นได้ จำเป็นต้องมีการกระจายรายได้และการเข้าถึงทรัพยากรเป็นไปอย่างทั่วถึงหรืออย่างน้อยต้องไม่เกิดช่องว่างทางสังคมมากเกินไป ซึ่งการก้าวพ้นประเทศที่มีรายได้ปานกลางจะเกิดขึ้นไม่ได้หากเราดูแต่ตัวเลขรายได้ของประเทศโตขึ้นเรื่อยๆ แต่ประชาชนส่วนใหญ่ถูกทิ้งไว้เบื้องหลัง

กรณีการใช้แรงงานผิดกฎหมายนั้น แทบไม่จำเป็นต้องหาเหตุผลอธิบายว่ามาจากสาเหตุใด เพราะผู้ประกอบการที่ประกอบกิจการใช้แรงงานมาก ย่อมต้องการจ้างแรงงานในต้นทุนต่ำที่สุดเพื่อหวังกำไรสูงสุดซึ่งไม่เพียงแต่แรงงานประมงเท่านั้นที่มีปัญหาการค้ามนุษย์ แต่อาจรวมถึงกิจการอื่นที่ใช้แรงงานในลักษณะเดียวกัน แต่ปัญหาดังกล่าวจะหมดลงหากเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องดำเนินการอย่างจริงจังและตรงไปตรงมากับการใช้แรงงานผิดกฎหมายเหล่านี้ โดยต้องไม่มีส่วนสนับสนุนให้ปัญหารุนแรงยิ่งขึ้น

ดังนั้น การประกาศวาระแห่งชาติว่าด้วยการค้ามนุษย์จึงเป็นเรื่องต้องปฏิบัติอย่างจริงจัง ไม่เพียงแค่การแถลงผลงานหรือการประกาศให้รับรู้กันเท่านั้น แต่ต้องมาการปฏิบัติให้เป็นตามกฎหมายอย่างจริงจัง แม้ว่าเรื่องการปราบปรามการค้ามนุษย์จะต้องใช้เวลานานกว่าจะแก้ปัญหาได้ หากเราไม่สามารถแก้ปัญหาได้ ประเทศไทยอาจยังคงอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีการค้ามนุษย์ต่อไป ไม่ว่าเราจะพยายามชี้แจงอย่างไรว่าเราพยายามแก้ไขแล้ว การแก้ปัญหาค้ามนุษย์ไม่ใช่ด้วยการประชาสัมพันธ์หรือชี้แจงเพียงอย่างเดียว แต่ต้องลงมือปฏิบัติเท่านั้น