รัฐธรรมนูญอิงอำนาจ ไม่อาจเป็นฉบับถาวรได้

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม 2475 เมื่อวันที่ 10 ธ.ค.2475 ซึ่งถือเป็นรัฐธรรมนูญถาวรฉบับแรกของประเทศไทย แม้ว่าตามแนวคิดการปกครองแบบรัฐธรรมนูญนิยม จะถือว่ากฎหมายรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุด แต่สังคมไทยถือว่ามีการใช้รัฐธรรมนูญมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลกที่มีการพัฒนาการเมืองประชาธิปไตยแบบตะวันตก

หากนับกันอย่างเป็นทางการ ปัจจุบันเรามีการใช้รัฐธรรมนูญมาแล้ว 19 ฉบับ รวมรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวในปัจจุบันด้วย และกำลังอยู่ระหว่างการยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับที่ 20 ซึ่งเกิดความคาดหวังว่าจากนี้ไปเราจะใช้รัฐธรรมนูญนี้เป็นฉบับถาวรสมชื่อจริงๆเสียที กล่าวคือเป็นฉบับที่ไม่มีการยกเลิกหรือที่เรียกว่าฉีกรัฐธรรมนูญกันอีกต่อไป แต่การยกเลิกหรือฉีกรัฐธรรมนูญในแต่ละครั้งมีลักษณะร่วมกันประการหนึ่ง คือ ไม่ใช่เกิดจากรัฐธรรมนูญที่เป็นประเด็นปัญหา แต่เกิดจากความขัดแย้งของผู้คนที่ใช้อำนาจตามรัฐธรรมนูญ

ขณะนี้ถือว่าเป็นขั้นตอนการยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งมีการประเด็นถกเถียงกันในหลายประเด็น และเป็นที่น่าสังเกตว่าประเด็นที่มีการถกเถียงกันมากที่สุด คือ เรื่องการใช้อำนาจของนักการเมือง ซึ่งขณะนี้ยังไม่รู้ว่ารูปร่างหน้าตาของรัฐธรรมนูญใหม่จะเป็นอย่างไร แต่หากติดตามการยกร่างที่ผ่านมา จะเห็นได้ว่าประเด็นการใช้อำนาจทางการเมืองของฝ่ายบริหารจะเป็นประเด็นสำคัญมากที่สุด อาจกล่าวได้ว่าจะเป็นรัฐธรรมนูญที่ควบคุมดูแลการใช้อำนาจของนักการเมืองอย่างใกล้ชิดยิ่งขึ้น

อันที่จริง หากย้อนกลับไปดูรัฐธรรมนูญในแต่ละฉบับ และกลับมาติดตามการยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน จะเห็นได้ว่าไม่ใช่เรื่องแปลกใจนักที่นักการเมืองจะถูกควบคุม หรือ ถูกพูดถึงกันมากที่สุด เพราะที่ผ่านมา รัฐธรรมนูญใหม่ที่เกิดขึ้นหลังเกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง จะสะท้อนให้เห็นว่ารัฐธรรมนูญที่เกิดขึ้นภายหลัง ขึ้นกับเจตนารมณ์ของผู้มีอำนาจหลังการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองเป็นสำคัญ กล่าวคือ รัฐธรรมนูญที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็นถึงโครงการสร้างอำนาจทางการเมืองในขณะนั้นว่าเป็นอย่างไร

ดังนั้น รัฐธรรมนูญที่ประกาศใช้ในอดีตจึงสะท้อนอำนาจทางการเมืองพอสมควร กล่าวคือ หากรัฐธรรมนูญที่เกิดจากการรัฐประหารเป็นผลสำเร็จ ข้อกฎหมายก็จะเอื้อประโยชน์ให้กับบรรดาข้าราชการในหลายด้าน แต่หากรัฐธรรมนูญเกิดขึ้นหลังการเคลื่อนไหวของประชาชน เช่น รัฐธรรมนูญปี 2517-19 ตัวบทกฎหมายก็จะมีการกำหนดอำนาจและสิทธิของประชาชนเอาไว้มาก หรือแม้แต่รัฐธรรมนูญในปี 2540 ที่เกิดขึ้นหลังจากเหตุการณ์เดือนพฤษภาคม 2535 ก็จะเห็นว่าให้อำนาจและสิทธิของประชาชนไว้อย่างกว้างขวาง

แต่รัฐธรรมนูญที่กำลังร่างกันอยู่นี้ อาจมีเงื่อนไขทางการเมืองที่ต่างออกไปจากเดิม จึงน่าติดตามว่าจะเป็นรัฐธรรมนูญที่มีหลักการ ไปในทิศทางเดียวกับการปฏิรูปประเทศตามที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ(คสช.)กำหนดไว้หรือไม่ เราเชื่อในความปรารถนาของทุกคนในการยกร่าง แต่สิ่งที่กังวลในขณะนี้ก็คือเนื้อหาของรัฐธรรมนูญที่ออกมาจะซ้ำรอยอดีต กล่าวคือ ขึ้นกับใครมีอำนาจการเมือง ซึ่งหากรัฐธรรมนูญยังคงเป็นเช่นนี้ต่อไป ความมั่นคงถาวรคงหวังอะไรได้ยาก เพียงแต่รอเวลาในการยกร่างใหม่เท่านั้น