เหยื่อ

ประกอบกับมีสถานการณ์ในบ้านเมืองเกิดขึ้นส่งผลให้มีผู้ได้รับผลกระทบหรือที่เราเรียกกันว่า

เหยื่อ เป็นจำนวนมาก ประเด็นปัญหาในสังคมที่พูดกันมากจึงอยู่ที่ประเด็นสิทธิของเหยื่อนี่เอง

เมื่อหยิบยกกรณีหรือเหตุการณ์ที่ส่งผลให้เกิดความเสียหายแก่ชีวิต ร่างกาย และทรัพย์สินของบุคคลใดๆ ขึ้นมาเป็นประเด็น สิ่งที่นึกถึงคงหนีไม่พ้นผู้ที่เกี่ยวข้องไม่ว่าจะเป็นคนที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้ก่อเหตุหรือผู้ที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำผิด และผู้ที่ได้รับความเสียหายจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และอาจรวมไปถึงผู้รู้เห็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น บุคคลเหล่านี้ล้วนแล้วแต่ได้รับการยอมรับและเคารพในศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์อย่างเท่าเทียมกัน ซึ่งในทางปฏิบัติจะต้องมีรูปธรรมที่ชัดเจนพร้อมทั้งมีสถานะทางกฎหมายรองรับตามไปด้วย

ในชีวิตประจำวันของสังคมไทย เรื่องราวเหล่านี้อาจพบเห็นได้ชัดเจนจากข่าวอาชญากรรมไม่ว่าจะเป็นสื่อมวลชนประเภทใดมักจะสะท้อนความรู้สึกหรือความเห็นของผู้ที่ตกเป็นเหยื่อของเหตุการณ์หรือการกระทำที่เกิดขึ้น นอกเหนือจะมีการถ่ายทอดสภาพความเสียหายหรือความสูญเสียที่เกิดขึ้นแล้ว รวมทั้งอาจมีความเห็นหรือข้อสันนิษฐานจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่เกี่ยวข้องในเหตุการณ์ที่มักจะพาดพิงหรือคาดคะเนผู้ที่ก่อเหตุหรือผู้ที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำผิดเพิ่มเติมไปแล้ว หลายครั้งที่ผ่านมาก็มักจะมีการหยิบยกประเด็นการเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่เหยื่อตามไปด้วยเสมอ

พัฒนาการของการเคารพและยอมรับในหลักสิทธิขั้นพื้นฐานของผู้ที่ตกเป็นเหยื่อของการละเมิดสิทธิสำหรับสังคมไทยเริ่มต้นในช่วงก่อนการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 และเป็นการเริ่มต้นจากการรับรองสิทธิของเหยื่อจากการกระทำผิดทางอาญาของผู้อื่น โดยนำเอาเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงของคดีฆาตกรรมที่ทราบกันทั่วไปในขณะนั้นก็คือ คดีที่คุณเชอรี่ แอน ดันแคน ตกเป็นเหยื่อของคนร้ายหลายคนจับตัวไปและได้ทำการฆ่าเสียในเวลาต่อมา แต่ที่กลายเป็นคดีอื้อฉาวของวงการกระบวนการยุติธรรมไทยก็เพราะหลายปีต่อมาความจริงกลับปรากฏว่าจำเลยหลายคนที่ถูกฟ้องร้องต่อศาล และต้องต่อสู้คดีอยู่เป็นเวลานานมีบางคนเสียชีวิตขณะถูกขังอยู่ในคุกล้วนแล้วแต่ไม่ใช่ผู้กระทำผิดที่แท้จริงทั้งสิ้น

คดีเชอรี่ แอน ดันแคนจึงถือเป็นคดีประวัติศาสตร์และจุดประกายการปฏิรูปสิทธิขั้นพื้นฐานของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรมมาจนปัจจุบัน และต้องยอมรับต่อไปเช่นเดียวกันว่าคดีที่เกี่ยวเนื่องกับเหตุการณ์สลายการชุมนุมในช่วงที่ผ่านมาเมื่อรวมกับเนื้อหารายงานของคอป.ก็อาจจะกลายเป็นอีกตำนานหนึ่งของหลักสิทธิขั้นพื้นฐานของการเยียวยาและการรองรับสิทธิของเหยื่อสำหรับประวัติศาสตร์ไทยเป็นแน่

เหยื่อของการกระทำผิดหรือในทางกฎหมายเรียกว่าผู้เสียหาย เป็นผู้ที่ได้รับการยอมรับและเยียวยาในหลักสากลมาเป็นเวลานานและแต่ละสังคมก็มีพัฒนาการตามสภาพเศรษฐกิจ การเมือง และสังคมของตนเอง การศึกษาและเรียนรู้พัฒนาการในเรื่องนี้จะถือเป็นเรื่องที่ทุกสังคมต้องให้ความสนใจเพื่อให้การพัฒนาเป็นไปในทิศทางที่เหมาะสมและถูกต้องทั้งในทางสากลและในความเหมาะสมของแต่ละสังคม

สิทธิของเหยื่อแม้จะเป็นเรื่องใหม่ในสังคมไทยและพัฒนาการเร็วจนถึงขนาดบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ แต่ในความเป็นมนุษย์ต้องถือว่าเรื่องนี้เป็นสิทธิของทุกคนที่มีมาแต่กำเนิดซึ่งทุกคนรู้สึกได้และยึดโยงไปถึงการอำนวยความยุติธรรมซึ่งทำให้ทุกสังคมจะต้องร่วมกันสร้างหลักนิติธรรมสำหรับสิทธิของเหยื่อให้มีความชัดเจน และที่สำคัญจะต้องมีการบริหารจัดการให้เหยื่อทุกคนได้รับความเป็นธรรมและสามารถเข้าถึงมาตรการและกลไกที่มีอยู่อย่างเสมอภาคกัน

ปัจจุบันเรามีกฎหมาย กลไก และมาตรการสำหรับสิทธิของเหยื่อให้ได้รับการเยียวยาได้อย่างเพียงพอในระดับที่เรียกได้ว่าเป็นระยะแรกของพัฒนาการในเรื่องนี้ หากจะต้องมีการปรับปรุงมาตรการและวิธีการในการบริหารจัดการอยู่ตลอดเวลาโดยเฉพาะเพื่อให้ผู้มีสิทธิและผู้ที่เกี่ยวข้องได้รับทราบและใช้สิทธิของตนเองและผู้ใกล้ชิดได้อย่างรวดเร็วและเป็นธรรม

พัฒนาการของสิทธิของเหยื่ออันเนื่องมาจากการกระทำที่ละเมิดสิทธิเสรีภาพโดยผิดกฎหมายถือว่าเป็นพัฒนาการของวัฒนธรรมสิทธิมนุษยชนและเป็นการสร้างพื้นฐานสังคมนิติธรรมที่เป็นพื้นฐานที่สุด ประการหนึ่ง เพราะเป็นขั้นตอนสำคัญของสังคมที่จะก้าวไปสู่ความเป็นนิติรัฐที่เป็นรูปธรรมในรูปแบบหนึ่ง

ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดนโยบายการบังคับใช้กฎหมายและการบริหารงานยุติธรรมควรให้ความสนใจกับเรื่องนี้อย่างเป็นระบบ โดยใช้หลักการสิทธิมนุษยชนที่เน้นการไม่เลือกปฏิบัติ ส่งเสริมความเท่าเทียมและเสมอภาคให้เหยื่อที่ได้รับผลกระทบจากการละเมิดสิทธิเสรีภาพได้รับความช่วยเหลือในแต่ละขั้นตอนตั้งแต่หลังเกิดเหตุ ไม่ว่าจะเป็นการแจ้งสิทธิต่างๆ ให้ทราบโดยเร็ว การให้มีโอกาสได้เข้าถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนต่างๆ ของกระบวนการยุติธรรม รวมทั้งผลที่จะเกิดขึ้นหรือแม้กระทั่งการได้รับการคุ้มครองความปลอดภัยจากการถูกคุกคามที่อาจจะเกิดขึ้นได้

เหยื่อควรได้รับการดูแลและเยียวยาตามหลักสากล ด้วยมาตรการและกลไกที่มีกฎหมายรองรับเพื่อสังคมที่เป็นธรรม