‘เซเลนสกี’ อ้าง ‘สหรัฐ’ ผุดดึงยูเครนเข้านาโต แลกเคียฟถอนทหารออกจากดอนบาส

ประธานาธิบดี โวโลดีมีร์ เซเลนสกี ผู้นำยูเครน เปิดเผยเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมาว่า คณะผู้เจรจาของสหรัฐ ได้หยิบยกแนวคิดในการให้ยูเครนถอนกำลังทหารที่เหลืออยู่ออกจากภูมิภาคดอนบาส ทางตะวันออกของประเทศ เพื่อแลกกับการเข้าเป็นสมาชิกองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ หรือ นาโต ซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่มีการนำประเด็นนี้ขึ้นมาหารืออย่างจริงจัง ท่ามกลางความพยายามของสหรัฐในการยุติสงครามระหว่างรัสเซีย และยูเครน อย่างไรก็ตาม ทางการสหรัฐไม่ได้ออกมายืนยันคำกล่าวอ้างดังกล่าวอย่างเป็นทางการ

ทำเนียบประธานาธิบดียูเครน เผยแพร่ถ้อยแถลงของเซเลนสกีที่ระบุว่า "ฝ่ายอเมริกันได้ตั้งคำถามขึ้นมาว่า 'จะเกิดอะไรขึ้นหากยูเครนได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกนาโต? ยูเครนจะยอมถอนกำลังออกจากดอนบาสหรือไม่?' นี่เป็นครั้งแรกที่มีการหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาพูดคุย"

โดยเซเลนสกีกล่าวเสริมว่า หากเขาได้รับข้อเสนอที่ชัดเจนซึ่งครอบคลุมถึงหลักประกันด้านความมั่นคง การไม่จำกัดขีดความสามารถของกองทัพยูเครน และเงินทุนสำหรับฟื้นฟูบูรณะประเทศ เขาก็พร้อมที่จะนำข้อเสนอดังกล่าวไปจัดทำประชามติเพื่อถามความเห็นจากประชาชน

ความเคลื่อนไหวนี้เกิดขึ้นหลังจากที่ จาเร็ด คุชเนอร์ และ สตีฟ วิตคอฟฟ์ สองผู้แทนพิเศษของสหรัฐ ได้เดินทางไปยังกรุงดับลิน ประเทศไอร์แลนด์ เมื่อวันพฤหัสบดี เพื่อเข้าพบเซเลนสกี ภายหลังจากเสร็จสิ้นการเจรจากับประธานาธิบดี วลาดิมีร์ ปูติน ผู้นำรัสเซีย ที่กรุงมอสโก

อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่สหรัฐรายหนึ่งได้เปิดเผยกับสำนักข่าว BBC ว่า "แนวคิดต่างๆ ยังคงอยู่ระหว่างการหารือ แต่ข้อตกลงขั้นสุดท้ายใดๆ จะต้องได้รับความเห็นชอบจากทั้งสองฝ่าย"

ขณะที่คุชเนอร์เองก็ได้ออกมาลดกระแสเรื่องข้อเสนอสมาชิกภาพนาโตในอีกไม่กี่ชั่วโมงต่อมา โดยเรียกร้องให้ทุกฝ่ายรักษาความลับในกระบวนการที่ละเอียดอ่อนนี้ หลังมีการรายงานข้อเสนอแบบสุดโต่งและวาทกรรมทางการเมืองที่รุนแรงหลุดออกมาจากการเจรจา ซึ่งการหารือลับนั้นมีเป้าหมายเพื่อแสวงหาแนวทางใหม่ๆ ในการยุติสงครามอันเลวร้ายนี้เท่านั้น

ตลอดช่วงที่ผ่านมา รัฐบาลเคียฟพยายามผลักดันการเข้าเป็นสมาชิกนาโตมาโดยตลอด แต่เคยถูกคัดค้านจากสหรัฐและชาติสมาชิกอื่นๆ ขณะที่รัสเซียยืนกรานว่าการมีสมาชิกนาโตเพิ่มขึ้นมาประชิดพรมแดนเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ ซึ่งเป็นหนึ่งในชนวนเหตุที่ทำให้มอสโกเปิดฉากรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2022 และปัจจุบันสามารถยึดครองพื้นที่ราว 1 ใน 5 ของยูเครน ซึ่งรวมถึงพื้นที่ส่วนใหญ่ของแคว้นโดเนตสก์ และลูฮันสก์ ที่ประกอบกันเป็นภูมิภาคดอนบาส

นอกจากนี้ ท่าทีล่าสุดของปูตินและเจ้าหน้าที่เครมลินยังสะท้อนว่าจุดยืนของรัสเซียไม่เปลี่ยนแปลง โดยยังคงยื่นเงื่อนไขให้จำกัดขนาดกองทัพยูเครน ยกดินแดนให้รัสเซีย รวมถึงส่วนของดอนบาสที่กองทัพรัสเซียยังยึดไม่ได้ และคาบสมุทรไครเมียที่รัสเซียผนวกไปเมื่อปี 2014 ก่อนที่จะยอมตกลงหยุดยิง ซึ่งฝ่ายยูเครนปฏิเสธเงื่อนไขเหล่านี้มาโดยตลอด

นักวิเคราะห์มองว่า การที่ผู้แทนสหรัฐหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาอาจเป็นการหยั่งเชิงเพื่อสำรวจเส้นแดง (Red lines) ของยูเครนเกี่ยวกับดินแดนในดอนบาส หลังจากที่เซเลนสกีเพิ่งระบุว่าผู้แทนสหรัฐทั้งสองคนเชื่อว่า เคียฟเพียงแค่ต้องยอมสละดินแดนเพื่อแลกกับสันติภาพและพยายามกดดันให้เร่งปิดดีลโดยเร็วที่สุด ในขณะเดียวกัน การที่เซเลนสกีนำข้อเสนอนี้มาเปิดเผยต่อสาธารณะก็อาจเป็นความพยายามในการเปิดประเด็นการเข้าเป็นสมาชิกนาโตที่เคยถูกมองว่าปิดตายไปแล้วให้กลับเข้าสู่โต๊ะเจรจาอีกครั้ง เพื่อตอบโต้ท่าทีที่แข็งกร้าวของรัสเซียที่กำลังผลักดัน "สถาปัตยกรรมความมั่นคงยุโรปใหม่" (New European security architecture) ซึ่งเป็นคำศัพท์ของมอสโกที่หมายถึงการลดทอนอำนาจของกลุ่มนาโต โดยประเด็นนี้ได้กลายเป็นหัวข้อหลักในการเจรจารอบล่าสุดระหว่างยูเครน รัสเซีย และสหรัฐ ที่กรุงอาบูดาบี ในสัปดาห์นี้

การเจรจารอบล่าสุดเกิดขึ้นท่ามกลางความสัมพันธ์ที่ตึงเครียดระหว่างกรุงเคียฟและกรุงวอชิงตัน สืบเนื่องจากกรณีที่กองทัพยูเครนโจมตีโรงกลั่นน้ำมันลึกเข้าไปในดินแดนของรัสเซีย ซึ่งประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ ได้ร้องขอให้ยูเครนระงับการโจมตีดังกล่าวเพื่อเปิดทางให้รัสเซียส่งออกน้ำมันดีเซลเข้าสู่ตลาดโลกและช่วยบรรเทาราคาเชื้อเพลิงที่พุ่งสูงขึ้น

ต่อมาเซเลนสกีออกมาวิจารณ์เจ้าหน้าที่สหรัฐว่า จำกัดการเข้าถึงบริการอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม Starlink ที่ยูเครนใช้ประสานงานด้านการป้องกันประเทศ ขณะที่ทรัมป์ได้ตอบโต้ว่า "ถึงเวลาแล้วที่ยูเครนจะต้องมีประธานาธิบดีคนใหม่" พร้อมเรียกร้องให้มีการจัดการเลือกตั้งครั้งใหม่

ทั้งนี้ แม้กฎหมายอัยการศึกในยูเครนจะระงับการเลือกตั้งไว้ชั่วคราว แต่เซเลนสกีเคยประกาศจุดยืนว่าเขาพร้อมที่จะจัดการเลือกตั้งภายในไม่กี่เดือนหลังจากบรรลุข้อตกลงสันติภาพ และยินดีที่จะสละตำแหน่งประธานาธิบดีเพื่อแลกกับการที่ยูเครนได้เข้าเป็นสมาชิกของกลุ่มนาโตอย่างสมบูรณ์