แก้กฎมณเฑียรบาล ทางออกราชวงศ์ญี่ปุ่น? | กันต์ เอี่ยมอินทรา

ปัญหาการสืบสันตติวงศ์ของราชวงศ์ที่เก่าแก่ที่สุดในโลกอย่างญี่ปุ่น สามารถแก้ไขได้ด้วยการแก้กฎมณเฑียรบาลจริงหรือ?

สถาบันกษัตริย์ญี่ปุ่นคือจุดรวมใจของคนทั้งชาติ ที่ประวัติและสายเลือดที่สืบต่อกันมาอย่างไม่ขาดตอนกว่า 1,000 ปี ถือเป็นสมมุติเทพ เป็นตัวแทนของพระอาทิตย์ที่ถือเป็นเทพผู้ให้กำเนิดประเทศ แต่ราชวงศ์ญี่ปุ่นที่ขึ้นชื่อว่ามีกฏเกณฑ์ที่เข้มงวดปัญหานั้นก็เป็นทั้งจุดแข็งและอ่อนในตัวเอง

จุดแข็งของความเข้มงวดนั้น คือ การจำกัดอำนาจของจักรพรรดิ จำกัดทรัพย์สิน จักรพรรดิจะทำตามอำเภอใจโดยไร้กฏหมาย ขนบธรรมเนียมประเพณีรองรับไม่ได้ การจำกัดอำนาจและมีหน้าที่ที่ชัดเจนนี้เองที่ทำให้สถาบันคงอยู่สถาพร ทำให้สถาบันเป็นที่รักและเทิดทูนอยู่จนปัจจุบัน

จุดอ่อนของกฏราชสำนักที่เข้มงวด ก็ส่งผลเสียให้สมาชิกราชวงศ์ลดน้อยลงจนปัจจุบันเหลือเพียง 11 พระองค์ ซึ่งไม่เพียงพอต่อการปฏิบัติราชกรณียกิจ สถาบันที่เคยมีสมาชิกมากเพราะมีราชสกุลสาขาน้อยใหญ่ถูกลดขนาดลงตั้งแต่สมัยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยบัญชาของนายพลแมคอาเธอร์ พระราชวงศ์ในลำดับอนุวงศ์ถูกลดขั้นให้เป็นสามัญชน

จักรพรรดิญี่ปุ่นในระยะ 100 ปีที่ผ่านมา มักจะมีทายาทเป็นชายมากกว่า 1 พระองค์ ตั้งแต่รุ่นพระราชบิดา รุ่นพระอัยกาของจักรพรรดิองค์ปัจจุบัน เสมือนเป็นตัวแทนหากจักรพรรดิองค์ปัจจุบันไม่สามารถผลิตทายาทชายได้ เพราะการสืบราชบัลลังนั้นต้องเป็นผู้ชายเท่านั้น เช่นเดียวกันกับการที่เจ้าหญิงแห่งราชวงศ์ต้องลาออกจากฐานันดรศักดิ์หากเลือกที่จะสมรสกับชายสามัญชน ตัวอย่างเช่น พระภาติยะ (หลานสาวที่เป็นลูกของพี่ชายหรือน้องชาย) และพระขนิษฐาของจักรพรรดิองค์ปัจจุบัน

กฏที่เข้มงวดประกอบกับสมาชิกราชวงศ์ที่ปัจจุบันเหลือผู้ชายเพียง 4 พระองค์ คือสมเด็จพระจักรพรรดิ   พระอนุชา  พระภาติยะ (หลานชายที่เป็นลูกของพี่ชายหรือน้องชาย) และพระปิตุลา (ลุง) ของจักรพรรดิ ที่เรียงลำดับเป็น รัชทายาทอันดับ 1-3 ทำให้เกิดความปริวิตกถึงความต่อเนื่องของสถาบัน และล่าสุดเกิดการแก้กฏหมายเพื่ออุดช่องโหว่ โดยมีสาระสำคัญที่สุด 2 ประการ คือ

หนึ่ง สมาชิกราชวงศ์หญิงที่เสกสมรสกับสามัญชนสามารถรักษาสถานะเจ้าหญิงได้ เพื่อไม่ทำให้ขนาดราชวงศ์เล็กลงไปอีก เพื่อรักษาภาระหน้าที่ราชกรณียกิจที่มากมายไว้ได้ และ สอง สมาชิกราชวงศ์ชายสามารถเลือกอุปการะบุตรชายบุญธรรมเพื่อต่อยอดสายสกุลของตนและไว้เผื่อเป็นทายาทแห่งราชวงศ์ โดยบุตรชายบุญธรรมนั้นจะต้องมาจากสายราชวงศ์เดิมที่ถูกยกเลิกในช่วงที่นายพลแมคอาเธอร์ครองญี่ปุ่นหลังสงครามโลก

ปัจจุบันแม้มีกระแสสนับสนุนให้เจ้าหญิงไอโกะขึ้นสืบราชบัลลังค์ แต่ก็ไม่เพียงพอที่จะแก้กฎหมายและกฎมณเฑียรบาลที่เคร่งครัดได้ สวนทางกับราชวงศ์ในยุโรปที่โอบรับความเปลี่ยนแปลงนี้มาหลายทศวรรษแล้ว เช่นเดียวกับการเพิ่มจำนวนราชวงศ์ที่สวนทางกับการลดขนาดราชวงศ์ในยุโรป อย่างอังกฤษหรือเดนมาร์กเป็นต้น เพราะราชวงศ์ญี่ปุ่นมีสมาชิกที่น้อย ไม่เพียงพอต่อการทำหน้าที่

ความหวังการสืบต่อราชวงศ์สายหลักจึงเป็นภาระที่หนักอึ้งและตอนนี้ถูกส่งต่อให้เจ้าชายฮิซาฮิโตะ พระโอรสเพียงองค์เดียวของมกุฏราชกุมารฟูมิฮิโตะ พระอนุชาของจักรพรรดิองค์ปัจจุบัน เพราะเจ้าชายพระองค์น้อยที่เพิ่งบรรลุนิติภาวะนี้ คือเชื้อสายโดยตรงแห่งพระอาทิตย์ตามความเชื่อของญี่ปุ่น