เผยจีนเร่งใช้เทคนิค 'Distillation' ดึงความสามารถจากโมเดล AI ชั้นนำของสหรัฐ เอามาใช้พัฒนาโมเดล AI จีน หวังลดต้นทุนและข้อจำกัดด้านชิปขั้นสูง ช่วยให้จีนไล่ตามเทคโนโลยี AI อเมริกันได้เร็วขึ้น หวั่นจุดชนวนข้อพิพาทครั้งใหม่กับสหรัฐ
สำนักข่าวรอยเตอร์สรายงานล่าสุดว่า "จีน" กำลังใช้กลยุทธ์ที่เรียกว่า "Distillation" ในการใช้โมเดลปัญญาประดิษฐ์ (AI) ของสหรัฐ มาฝึกโมเดล AI ของตนเอง โดยขยายขอบเขตจากงานวิจัยสู่ภาคอุตสาหกรรม ซึ่งทางเจ้าหน้าที่สหรัฐเชื่อว่ากลยุทธ์นี้เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้จีนไล่ตามเทคโนโลยี AI สหรัฐได้เร็วขึ้น ท่ามกลางมาตรการจำกัดการส่งออกชิปขั้นสูง
จากการตรวจสอบเอกสารของจีนมากกว่า 300 ฉบับ ทั้งบทความวิชาการ สิทธิบัตร เอกสารเปิดเผยข้อมูลของบริษัท ประกาศรับสมัครงาน และเอกสารรัฐบาลพบว่า เทคนิคที่เรียกว่า Distillation หรือการถ่ายทอดความรู้จากโมเดล AI ขนาดใหญ่ไปสู่โมเดลขนาดเล็ก ได้ขยายจากการทดลองในแวดวงวิชาการไปสู่การใช้งานอย่างแพร่หลายในภาคอุตสาหกรรมของจีน
เอกสารเหล่านี้ระบุว่า นักวิจัยจีนใช้โมเดล AI ของสหรัฐสร้างคำตอบสำหรับคำถามต่างๆ เขียนโค้ดคอมพิวเตอร์ และหาวิธีแก้ปัญหาที่ซับซ้อน ก่อนที่บริษัทจีนจะพัฒนาซอฟต์แวร์ "เพื่อทำให้กระบวนการดังกล่าวเป็นระบบอัตโนมัติ" ก่อนจะใช้บุคลากรเฉพาะทางทำหน้าที่เตรียมข้อมูลเหล่านี้นำไปฝึกโมเดล AI ขนาดเล็กที่พัฒนาขึ้นภายในจีน
เอกสารยังแสดงให้เห็นว่า รัฐบาลปักกิ่งกำลังส่งเสริมการใช้เทคนิค Distillation เพื่อช่วยลดต้นทุนและทำให้การนำ AI ไปใช้งานในภาคการผลิตอันแข็งแกร่งของจีนทำได้ง่ายขึ้น
เทคนิค Distillation "ไม่ถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย" และมีการใช้งานอย่างแพร่หลายในภูมิภาคอื่นๆ ของโลกเช่นกัน แม้กระบวนการนี้จะไม่สามารถสร้างโมเดลที่มีขีดความสามารถเทียบเท่ากับโมเดลชั้นนำของสหรัฐได้อย่างสมบูรณ์ และยังจำเป็นต้องใช้พลังประมวลผลขั้นสูงอยู่ แต่ก็สามารถช่วยให้จีนถ่ายทอดความสามารถบางด้านไปยังระบบ AI ขนาดเล็กที่มีต้นทุนและทรัพยากรที่จำกัดกว่า และอาจช่วยลดการพึ่งพาเทคโนโลยีของสหรัฐได้
หวั่นจุดชนวนข้อพิพาทใหม่กับสหรัฐ
การที่จีนขยายการใช้เทคนิค Distillation อาจบั่นทอนความพยายามของสหรัฐที่จำกัดการขายชิปขั้นสูงให้จีน เนื่องจากวิธีนี้ช่วยให้จีนสามารถนำความสามารถของโมเดล AI คู่แข่งจากสหรัฐ มาต่อยอดเพื่อพัฒนาขีดความสามารถด้าน AI ของตนเองได้
ล่าสุดเมื่อวันจันทร์ (16 พ.ย.) รัฐบาลสหรัฐประกาศมาตรการใหม่เพื่อสกัดไม่ให้บริษัทจีนเข้าถึงชิป AI ขั้นสูงของสหรัฐ เช่น ชิปจาก Nvidia ผ่านประเทศที่สาม โดยกำหนดให้ผู้ประกอบการดาต้าเซ็นเตอร์ใน 5 ประเทศ ได้แก่ ไทย สิงคโปร์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย และบราซิล ต้องขอใบอนุญาตจากรัฐบาลสหรัฐก่อนส่งออกชิปดังกล่าว เพื่อปิดช่องโหว่ที่จีนอาจใช้ศูนย์ข้อมูลในต่างประเทศเข้าถึงกำลังประมวลผล AI จากระยะไกล
เรื่องนี้ยังอาจกลายเป็นประเด็นขัดแย้งระหว่างสองประเทศเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดของโลก ก่อนการประชุมสุดยอดความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (APEC) ที่เมืองเซินเจิ้น ระหว่างวันที่ 18-19 พ.ย. ซึ่งคาดว่าประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน จะพบหารือกัน
เมื่อเดือนก.ย. ทางการสหรัฐกล่าวหาบริษัทจีนอย่างเปิดเผยว่าใช้เทคนิค Distillation กับโมเดล AI ของสหรัฐอย่างเข้มข้นและ "เจาะจงเป้าหมายในระดับอุตสาหกรรม"
ในการประชุมที่เมืองเฉิงตูเมื่อเดือนก.ค. เจ้าหน้าที่กระทรวงพาณิชย์สหรัฐได้แสดงความกังวลต่อหน่วยงานกำกับดูแลของจีน เกี่ยวกับการที่นักพัฒนารวบรวมผลลัพธ์จากโมเดล AI ชั้นนำของสหรัฐ พร้อมเตือนว่ากิจกรรมบางประเภทอาจเข้าข่ายการขโมยทรัพย์สินทางปัญญา ตามข้อมูลจากบุคคลสามรายที่รับทราบรายละเอียดการหารือ
เจ้าหน้าที่สหรัฐรายหนึ่งที่รู้เรื่องนี้เปิดเผยว่า ฝ่ายจีนได้ชี้แจงว่า Distillation เป็นเทคนิคมาตรฐานในการพัฒนา AI และระบุว่าพร้อมดำเนินการหากพบว่ามีพฤติกรรมที่เข้าข่ายเป็นการขโมยทรัพย์สินทางปัญญา แต่ไม่ได้ให้คำมั่นว่าจะดำเนินมาตรการอะไรอย่างเป็นรูปธรรม
ขณะที่กระทรวงพาณิชย์สหรัฐและสำนักงานบริหารไซเบอร์สเปซของจีน ไม่ได้ตอบกลับการขอความเห็นในเรื่องนี้
รู้จักเทคนิค Distillation
เทคนิค Distillation เป็นกระบวนการที่ใช้โมเดล AI ประสิทธิภาพสูงซึ่งเรียกว่าโมเดลครู มาใช้สร้างคำตอบหรือแสดงวิธีการทำงานต่างๆ ก่อนจะนำผลลัพธ์เหล่านั้นไปฝึกโมเดลขนาดเล็กกว่า ซึ่งเรียกว่าโมเดลนักเรียน
อดีตวิศวกรของอาลีบาบา กรุ๊ป (Alibaba Group) ซึ่งให้ข้อมูลโดยไม่เปิดเผยชื่อ ระบุว่า สำหรับนักพัฒนาจีนที่เผชิญข้อจำกัดด้านกำลังประมวลผล ข้อได้เปรียบของเทคนิคนี้คือ การนำคำตอบที่ได้จากโมเดล AI ขั้นสูง ซึ่งมีต้นทุนการใช้งานต่อครั้งสูง มาใช้เป็นข้อมูลฝึกโมเดลของตนเองได้ซ้ำหลายครั้ง โดยไม่ต้องเรียกใช้โมเดลต้นทางทุกครั้ง
ในบทความวิชาการเมื่อเดือนพ.ย. 2024 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเซี่ยงไฮ้เจียวทง อธิบายว่า ได้คัดเลือกคำตอบประมาณ 5,000 รายการจากโมเดล o1 ของ OpenAI ก่อนนำไปแปลด้วย GPT-4o mini และจัดทำเป็นชุดข้อมูลฝึก AI สองภาษา จำนวน 10,750 ตัวอย่าง เพื่อนำไปฝึกโมเดล Qwen2.5-72B ของอาลีบาบาเพิ่มเติม
อย่างไรก็ตาม นักวิจัยกลุ่มดังกล่าวเตือนว่า การพึ่งพาเทคนิค Distillation มากเกินไป "อาจขัดขวางการสร้างนวัตกรรมของตนเอง" และทำให้นักพัฒนาต้องพึ่งพาความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีจากผู้พัฒนาโมเดลที่ล้ำหน้ากว่า
โครงการนี้สะท้อนให้เห็นว่า ผลลัพธ์จากโมเดล AI ของสหรัฐสามารถเปลี่ยนเป็นข้อมูลที่นำกลับมาใช้ซ้ำได้ ช่วยให้นักพัฒนาปรับปรุงโมเดลภายในประเทศโดยไม่จำเป็นต้องเรียกใช้บริการจากผู้พัฒนาโมเดลต้นทางซ้ำแล้วซ้ำเล่า
นักวิจัยของอาลีบาบาอธิบายแนวทางที่เป็นระบบมากขึ้นในบทความวิชาการเมื่อเดือนเม.ย. 2025 โดยใช้โมเดลรุ่น GPT-4 และ GPT-4o ของ OpenAI สร้างข้อมูลสำหรับฝึกโมเดลในภาษาอื่นๆ ที่ไม่ใช่ภาษาจีน จากนั้นจึงปรับปรุงและให้คะแนนคำตอบ ก่อนนำข้อมูลไปฝึกโมเดล Qwen ขนาดเล็ก
ส่วนในบทความวิชาการเดือนก.พ. 2026 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเซี่ยงไฮ้เจียวทงและแพลตฟอร์มเหม่ยถวน (Meituan) อธิบายว่า ได้ใช้โมเดล GPT-4o สร้างแผนการประสานงานระหว่าง AI Agent หลายตัวที่ทำงานร่วมกันเพื่อแก้ปัญหาด้านการเขียนโปรแกรม ซึ่งช่วยฝึกให้โมเดลขนาดเล็กสามารถจัดระบบการทำงานลักษณะดังกล่าวได้
อย่างไรก็ตาม ทั้งมหาวิทยาลัยเซี่ยงไฮ้เจียวทง อาลีบาบา และเหม่ยถวน ไม่ได้ตอบกลับการขอความเห็นในเรื่องนี้
ประเด็นอ่อนไหวทางภูมิรัฐศาสตร์
ในบรรดาบริษัท AI ชั้นนำของสหรัฐ "OpenAI" มีข้อกำหนดเรื่องการ "จำกัด" การนำผลลัพธ์จากโมเดลของบริษัทไปใช้พัฒนาโมเดลคู่แข่ง แม้จะมีข้อยกเว้นบางประการ ขณะที่ "Anthropic" ก็มีข้อจำกัดในลักษณะเดียวกัน โดยห้ามนำผลลัพธ์ไปฝึกระบบ AI ที่เป็นคู่แข่งโดยไม่ได้รับอนุญาต
เจ้าหน้าที่สหรัฐรายหนึ่งที่รู้รายละเอียดการหารือระหว่างหน่วยงานกำกับดูแลที่เมืองเฉิงตูเมื่อเดือนก.ค. กล่าวว่า รัฐบาลวอชิงตันเชื่อว่าการใช้เทคนิค Distillation ในระดับอุตสาหกรรม เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้โมเดล AI ของจีนสามารถ "ลดช่องว่าง" ทางเทคโนโลยีกับคู่แข่งจากสหรัฐได้
อย่างไรก็ตาม แหล่งข่าวสองรายที่ทราบรายละเอียดการดำเนินงานของนักพัฒนา AI จีน ไม่เห็นด้วยกับการประเมินดังกล่าว โดยระบุว่า Distillation เป็นเพียงหนึ่งในหลายๆ ปัจจัย นอกเหนือจากความก้าวหน้าด้านวิศวกรรม อัลกอริทึม ข้อมูล และการออกแบบโมเดลของจีนเอง
เอกสารของรัฐบาลจีนไม่ได้มีคำสั่งให้บริษัทต่างๆ ใช้เทคนิค Distillation กับโมเดล AI ของสหรัฐโดยตรง แต่สนับสนุนการใช้เทคนิคดังกล่าวในฐานะส่วนหนึ่งของนโยบายรัฐที่ปักกิ่งต้องการผลักดันการใช้ AI ให้แพร่หลายทั่วประเทศ
เมื่อเดือนม.ค. 2569 หน่วยงานรัฐบาลจีน 8 แห่งได้ร่วมกันเผยแพร่ชุดนโยบาย AI+Manufacturing ระดับชาติ ซึ่งรวมถึงแนวทางสนับสนุนการฝึกโมเดล การปรับแต่งโมเดลเพิ่มเติม และการใช้เทคนิค Distillation สำหรับภาคอุตสาหกรรม ขณะที่นครเซี่ยงไฮ้และเมืองเซินเจิ้นต่างสนับสนุนการใช้เทคนิคที่ช่วยลดความต้องการกำลังประมวลผลเช่นกัน
นโยบายเหล่านี้สะท้อนความมุ่งมั่นของรัฐบาลปักกิ่งที่จะผลักดันการนำระบบ AI ขนาดเล็กและต้นทุนต่ำไปใช้งานในอุตสาหกรรมต่างๆ
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความกังวลที่เพิ่มขึ้นว่า Distillation กำลังกลายเป็นประเด็นอ่อนไหวทางภูมิรัฐศาสตร์ ในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา นักพัฒนา AI ของจีนได้ขอแนวทางจากหน่วยงานกำกับดูแลภาคอุตสาหกรรมของรัฐบาลปักกิ่ง เพื่อกำหนดขอบเขตให้ชัดเจนระหว่างการใช้โมเดล AI ต่างประเทศตามปกติ กับการรวบรวมผลลัพธ์จากโมเดลเหล่านั้นอย่างเป็นระบบเพื่อนำไปใช้ฝึก AI
ที่มา: Reuters





