วันอังคาร ที่ 17 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

ทรัมป์-สี-ปูติน กับคำถาม 'ยัลตา 2.0' และเวทีมหาอำนาจจะเปิดทางสู่สันติภาพยูเครนได้หรือไม่?

ทรัมป์-สี-ปูติน กับคำถาม 'ยัลตา 2.0' และเวทีมหาอำนาจจะเปิดทางสู่สันติภาพยูเครนได้หรือไม่? เขียนโดย ภากร กัทชลี อาจารย์ประจำภาควิชาการตลาด คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, รองเลขาธิการสมาคมผู้สื่อข่าวไทย-จีน (ฝ่ายไอที) และเจ้าของเพจอ้ายจง ผู้เชี่ยวชาญจีน

การพบกันระหว่าง โดนัลด์ ทรัมป์ สี จิ้นผิง และวลาดิเมียร์ ปูติน ในวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 กำลังถูกจับตามองอย่างมาก เพราะนี่คือการพบกันของผู้นำ 3 ประเทศมหาอำนาจที่มีอาวุธนิวเคลียร์ มีอิทธิพลต่อเศรษฐกิจโลก และกำลังแข่งขันกันในหลายมิติ ตั้งแต่ความมั่นคง สงคราม เทคโนโลยี ไปจนถึงการกำหนดทิศทางของระเบียบโลก

ทันทีที่มีข่าวการประชุม หลายฝ่ายก็เริ่มตั้งคำถามว่า การพบกันครั้งนี้จะเป็น “ยัลตา 2.0” หรือไม่

การประชุมยัลตา ในปี 1945 เกิดขึ้นในช่วงท้ายของสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อสหรัฐ สหราชอาณาจักร และสหภาพโซเวียต มาหารือกันถึงอนาคตของโลกหลังสงคราม ทั้งเรื่องการจัดการเยอรมนี การยุติสงคราม และการวางเขตอิทธิพลของมหาอำนาจ การประชุมดังกล่าวจึงมีผลต่อโครงสร้างการเมืองระหว่างประเทศ และมีส่วนวางพื้นฐานให้กับโลกในยุค สงครามเย็น

เมื่อมองกลับมาที่โลกปัจจุบัน ภาพบางอย่างดูคล้ายกันอยู่ไม่น้อย เรากำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านของระเบียบโลก สงครามรัสเซีย–ยูเครนยังไม่จบ ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับสหรัฐเต็มไปด้วยการแข่งขัน ขณะที่รัสเซียพยายามยืนยันสถานะของตัวเองในฐานะมหาอำนาจที่ไม่สามารถถูกตัดออกจากเวทีโลกได้

อย่างไรก็ตาม ผมคิดว่าเรายังไม่ควรรีบด่วนเรียกการประชุมครั้งนี้ว่า “ยัลตา 2.0” โดยเฉพาะหากพิจารณาจากจุดยืนของ จีน จีนประกาศมาโดยตลอดว่า ระบบโลกไม่ควรถูกกำหนดโดยประเทศใดประเทศหนึ่งเพียงฝ่ายเดียว และควรมีลักษณะเป็นพหุภาคีหรือโลกหลายขั้ว จีนพยายามนำเสนอตัวเองว่าไม่ต้องการให้ประเทศต่างๆ ถูกบังคับให้เลือกข้างระหว่างจีนกับสหรัฐ อีกทั้งยังวิพากษ์แนวคิดการเมืองระหว่างประเทศที่ใช้การรวมกลุ่มพันธมิตรเพื่อกดดันหรือสกัดอีกฝ่าย

ดังนั้น หากจีนแสดงออกอย่างชัดเจนว่าต้องการสร้างยัลตาครั้งใหม่ หรือสนับสนุนให้มหาอำนาจ 3 ประเทศมานั่งแบ่งเขตอิทธิพลกัน จีนก็จะถูกตั้งคำถามทันทีว่า จุดยืนเรื่องพหุภาคีและโลกหลายขั้วที่พูดมาตลอดนั้นจริงจังเพียงใด เพราะภาพที่ออกมาอาจกลายเป็นว่า จีนไม่ได้ปฏิเสธการแบ่งขั้ว แต่เพียงต้องการเปลี่ยนผู้ที่มีอำนาจในการแบ่งขั้วเท่านั้น

แม้ในความเป็นจริง โลกอาจกำลังแบ่งข้างกันอยู่แล้ว สหรัฐพยายามสร้างเครือข่ายพันธมิตรเพื่อรับมือกับจีนและรัสเซีย ขณะที่จีนกับรัสเซียก็มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันมากขึ้น รวมถึงการประสานความร่วมมือกับเกาหลีเหนือ แต่การที่โลกมีการแข่งขันหลายขั้ว ไม่จำเป็นต้องหมายความว่า จีนต้องการให้โลกถูกแบ่งออกเป็นเขตอิทธิพลอย่างเป็นทางการ

สิ่งที่ จีน อาจต้องการมากกว่าคือการใช้เวทีนี้สร้างหลักประกันบางอย่างให้ความสัมพันธ์ระหว่างมหาอำนาจมีเสถียรภาพขึ้น การที่ทั้งสามฝ่ายมาพูดคุยกันโดยตรงอาจช่วยลดความหวาดระแวงและการคาดเดาที่เกิดขึ้น เมื่อมหาอำนาจแต่ละคู่เจรจากันโดยไม่มีอีกประเทศอยู่ด้วย

ทั้งนี้ หาก สหรัฐ กับ จีน หารือกันเพียงสองฝ่าย รัสเซีย ก็อาจกังวลว่าทั้งสองประเทศกำลังตกลงกันเรื่องที่กระทบต่อผลประโยชน์ของตนเอง ขณะเดียวกันหากจีนกับรัสเซียพูดคุยกันโดยไม่มีสหรัฐ วอชิงตันก็อาจมองว่าเป็นความพยายามสร้างแนวร่วมเพื่อต่อต้านสหรัฐ การมีทั้งสามฝ่ายอยู่ในวงเดียวกันจึงอาจช่วยลดความเสี่ยงจากการตีความผิด แม้จะไม่ได้ทำให้ทุกฝ่ายเห็นตรงกันก็ตาม ทั้งสามประเทศต่างมีเหตุผลของตัวเองที่เข้าร่วมการประชุมครั้งนี้

รัสเซียยังติดพันอยู่กับ สงครามยูเครน ที่ยืดเยื้อมานาน สถานการณ์ดังกล่าวทำให้มอสโกต้องดำเนินนโยบายทางการทูตและยุทธศาสตร์เชิงรุกมากขึ้น ทั้งการกระชับความสัมพันธ์กับจีนและการสร้างความแน่นแฟ้นกับเกาหลีเหนือ การได้พบกับผู้นำสหรัฐและจีนจึงเป็นโอกาสให้รัสเซียฟื้นภาพจำในฐานะมหาอำนาจ และยืนยันว่าตัวเองยังมีที่นั่งอยู่บนโต๊ะเจรจาระดับโลก

สำหรับ ทรัมป์ การประชุมครั้งนี้อาจเป็นโอกาสสร้างผลงานทางการทูตครั้งสำคัญ หลังจากพรรคของเขาประสบความพ่ายแพ้อย่างหนักในการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐ การได้แสดงบทบาทในเวทีระหว่างประเทศ โดยเฉพาะการพูดถึงการลดอาวุธนิวเคลียร์หรือการยุติสงคราม ย่อมช่วยสนับสนุนภาพลักษณ์ของทรัมป์ในฐานะผู้นำที่สามารถจัดการกับปัญหาซึ่งยืดเยื้อมานานได้

ส่วนจีนต้องการใช้การประชุมที่จัดขึ้นบนแผ่นดินจีนตอกย้ำภาพลักษณ์ของตัวเองในฐานะพลังที่มีเสถียรภาพและมีบทบาทสร้างสรรค์ในเวทีระหว่างประเทศ จีน ต้องการให้โลกเห็นว่า การมีจีนอยู่ในระบบโลกไม่ได้หมายถึงความขัดแย้งที่เพิ่มขึ้นเสมอไป แต่จีนสามารถเป็นผู้สนับสนุนการพูดคุยและช่วยประสานผลประโยชน์ระหว่างมหาอำนาจได้

ประเด็นที่ต้องจับตามองมากที่สุดคือ สงครามรัสเซีย-ยูเครน การประชุมครั้งนี้อาจช่วยเปิดทางไปสู่การยุติสงครามได้ แต่การบรรลุข้อตกลงสันติภาพในการประชุมครั้งเดียว ยังมีอุปสรรคสำคัญอีกมาก ท่าทีของทั้งสามประเทศต่อเรื่องยูเครนก็ยังไม่เหมือนกัน รัสเซียส่งสัญญาณว่าต้องการหารือแนวทางยุติสงครามกับทรัมป์ ขณะที่เจ้าหน้าที่สหรัฐระบุว่า ทรัมป์ไม่ได้วางแผนหยิบยกสงครามยูเครนขึ้นมาเป็นวาระหลัก โดยจะให้ความสำคัญกับการลดอาวุธนิวเคลียร์และสงครามอิหร่านมากกว่า 

จีนเองก็ไม่ต้องการให้การประชุมสามมหาอำนาจกลายเป็นเวทีตัดสินอนาคตของยูเครนโดยไม่มีทั้งยูเครนและยุโรปเข้าร่วม เพราะปักกิ่งมองว่าเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของยุโรป และยุโรปควรมีส่วนในกระบวนการเจรจา ท่าทีดังกล่าวสอดคล้องกับภาพที่จีนต้องการรักษาไว้ว่า ไม่สนับสนุนการที่มหาอำนาจไม่กี่ประเทศจะตัดสินชะตากรรมของประเทศอื่นตามลำพัง

อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ ทรัมป์ ปูติน และ สี จิ้นผิง จะเห็นพ้องกันในหลักการบางอย่าง แต่การยุติสงครามยังจำเป็นต้องได้รับการยอมรับจากรัฐบาลยูเครน โดยเฉพาะเรื่องดินแดน พื้นที่ที่รัสเซียยึดครองจะถูกจัดการอย่างไร ยูเครนจะได้รับหลักประกันด้านความมั่นคงอะไร และจะป้องกันไม่ให้สงครามเกิดขึ้นอีกได้อย่างไร อีกทั้งยังมีรายละเอียดเรื่องการหยุดยิง การถอนกำลังทหาร การแลกเปลี่ยนเชลย และกลไกตรวจสอบว่าทั้งสองฝ่ายปฏิบัติตามข้อตกลงจริงหรือไม่ รวมถึงมาตรการคว่ำบาตรต่อรัสเซียว่าจะผ่อนคลายอย่างไร หากมีข้อตกลงเกิดขึ้น และจะนำมาตรการกลับมาใช้หรือไม่หากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ปฏิบัติตาม

ประธานาธิบดีโวโลดิเมียร์ เซเลนสกี ของยูเครน เคยยืนยันว่า การยอมรับข้อตกลงสันติภาพ รวมถึงประเด็นดินแดน ต้องขึ้นอยู่กับประชาชนยูเครน ไม่ใช่การตัดสินใจของมหาอำนาจอื่นเพียงฝ่ายเดียว นี่คือเหตุผลว่าทำไมการประชุมสามฝ่ายจึงไม่สามารถทำให้สงครามจบลงได้โดยสมบูรณ์ แม้จะช่วยสร้างบรรยากาศทางการเมืองที่เอื้อต่อการเจรจาในระยะต่อไปก็ตาม

ประเด็นที่น่าจับตาที่สุดจึงไม่ใช่ว่า ผู้นำทั้งสามจะตกลงแบ่งผลประโยชน์กันอย่างไร แต่คือ พวกเขาจะสร้างเงื่อนไขที่ทำให้รัสเซียและยูเครนกลับมาเจรจากันอย่างจริงจังได้หรือไม่ ในมุมนี้การประชุมวันที่ 19 พฤศจิกายน อาจช่วยเปิดทางไปสู่การยุติสงครามได้ แต่ยังไม่ใช่เวทีที่ทำให้เกิดข้อตกลงสันติภาพทันที ความแตกต่างระหว่าง “การสร้างเงื่อนไขเพื่อการเจรจา” กับ “การตกลงรายละเอียดของสันติภาพ” มีความสำคัญมาก เพราะขั้นตอนหลังอย่างเรื่องดินแดน หลักประกันความมั่นคง การหยุดยิง และการคว่ำบาตร ล้วนต้องอาศัยการเจรจาโดยตรงระหว่างคู่ขัดแย้ง รวมถึงการมีส่วนร่วมของยูเครนและยุโรป

ท้ายที่สุด การประชุมครั้งนี้อาจไม่ได้ทำให้เกิดข้อตกลงครั้งใหญ่ที่เปลี่ยนโลก และอาจไม่ใช่การสร้างยัลตาครั้งใหม่เพื่อแบ่งเขตอิทธิพลกัน แต่ก็มีความสำคัญในฐานะเวทีที่ช่วยเปิดช่องทางสื่อสารระหว่างมหาอำนาจ ลดความหวาดระแวง และสร้างเงื่อนไขบางอย่างให้การเจรจาสันติภาพเกิดขึ้นได้ในอนาคต

ในโลกที่กำลังเปลี่ยนผ่าน ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า ใครจะมีอำนาจเหนือใคร แต่คือมหาอำนาจจะสามารถแข่งขันกันโดยไม่ทำให้ความขัดแย้งลุกลามจนเกินควบคุมได้หรือไม่ และประเทศที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจะมีพื้นที่กำหนดอนาคตของตัวเองมากเพียงใด

เขียนโดย ภากร กัทชลี อาจารย์ประจำภาควิชาการตลาด คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, รองเลขาธิการสมาคมผู้สื่อข่าวไทย-จีน (ฝ่ายไอที) และเจ้าของ เพจอ้ายจง ผู้เชี่ยวชาญจีน