'ไทย-อินโดฯ-ฟิลิปปินส์' จับมือญี่ปุ่น จ่อตั้ง 'คลังน้ำมันสำรองร่วมอาเซียน'

นิกเกอิ เอเชียรายงานในวันนี้ว่า 3 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้แก่ "ไทย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์" เตรียมจัดตั้งระบบแบ่งปันน้ำมันสำรองในยามฉุกเฉินร่วมกันภายในอาเซียน โดยมีญี่ปุ่นให้การสนับสนุน ซึ่งคาดว่าจะสามารถเริ่มดำเนินการได้เร็วที่สุดในปี 2570 ซึ่งญี่ปุ่นมองว่าโครงการดังกล่าวจะช่วยเสริมสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจของตนเองด้วย

โครงการนี้มีรูปแบบเป็น "การจองสิทธิซื้อน้ำมันสำรองล่วงหน้า” (Ticket-based System) หรือเป็นการใช้กลไกซื้อล่วงหน้าเพื่อจองสิทธิในการเข้าถึงน้ำมันสำรอง ซึ่งมีการใช้งานแล้วในสหภาพยุโรป (อียู) และภูมิภาคอื่นๆ ซึ่งจะเป็นครั้งแรกที่นำระบบนี้มาใช้ในอาเซียน

แผนดังกล่าวมีเป้าหมายจัดตั้งระบบสำรอง "น้ำมันดีเซลและเบนซิน" ในอินโดนีเซียและไทย เพื่อให้ฟิลิปปินส์สามารถซื้อน้ำมันจากคลังเหล่านี้ได้ หลังจากประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีน้ำมันสำรองไม่เพียงพอเผชิญความไม่แน่นอนด้านพลังงานในปีนี้ ท่ามกลางสงครามอิหร่าน

บริษัท PNOC Exploration Corporation (PNOC-EC) ของฟิลิปปินส์ เตรียมลงนามหนังสือแสดงเจตจำนงกับผู้ประกอบการคลังเก็บน้ำมันในไทย และบริษัท PT Interport Mandiri Utama (Interport) ของอินโดนีเซีย ระหว่างการประชุมสุดยอดธุรกิจและการลงทุนอาเซียน (ABIS) ในวันเสาร์นี้ อุ่นเครื่องก่อนการประชุมสุดยอดอาเซียน ซึ่งฟิลิปปินส์เป็นเจ้าภาพและจะเริ่มขึ้นในวันอาทิตย์ที่ 15 พ.ย.

ภายใต้ระบบดังกล่าว ผู้ประกอบการคลังน้ำมันยังสามารถจำหน่ายน้ำมันดีเซลและเบนซินที่จัดเก็บไว้ได้ตามปกติในช่วงที่ไม่มีวิกฤติ แต่หากเกิดสถานการณ์ฉุกเฉิน ประเทศและบริษัทที่ซื้อสิทธิล่วงหน้าจะได้รับสิทธิเป็นลำดับแรกในการซื้อน้ำมันตามปริมาณที่กำหนดไว้

ไทย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ มีกำหนดลงนามข้อตกลงในวันเสาร์นี้ เพื่อดำเนินการตามระบบดังกล่าว ส่วนรายละเอียดต่างๆ เช่น ราคาซื้อสิทธิและเงื่อนไขการใช้สิทธิ จะมีการกำหนดรายละเอียดต่อไป

ทั้งนี้ สถาบันวิจัยเศรษฐกิจอาเซียนและเอเชียตะวันออก (ERIA) ซึ่งเป็นสถาบันวิจัยระหว่างประเทศที่ตั้งอยู่ในอินโดนีเซีย และมีการผลักดันโครงการโดยกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น เป็นแกนนำในการผลักดันให้นำระบบดังกล่าวมาใช้ ขณะที่ญี่ปุ่นเองก็มีการใช้ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่นกัน

นอกจาก 3 ประเทศดังกล่าวแล้ว มีรายงานว่า "ลาวและติมอร์-เลสเต" กำลังพิจารณาจะเข้าร่วมโครงการด้วย โดยเป้าหมายในอนาคตคือการจัดตั้งระบบสำรองน้ำมันร่วมกันสำหรับอาเซียนทั้งหมด และขยายให้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์ประเภทอื่นๆ เช่น น้ำมันดิบ

สงครามอิหร่านตอกย้ำวิกฤติพลังงาน

น้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมประมาณ 80% ที่ขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซมีปลายทางอยู่ในเอเชีย โดยเฉพาะฟิลิปปินส์ที่พึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางมากกว่า 90% ของการนำเข้าทั้งหมด

เฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ ถึงกับต้องประกาศภาวะฉุกเฉินด้านพลังงานในเดือนมี.ค. หลังสงครามอิหร่านเริ่มต้นขึ้น

ประเทศสมาชิกทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ซึ่งรวมถึงญี่ปุ่น ต่างมีข้อกำหนดให้ต้องสำรองน้ำมันในปริมาณไม่น้อยกว่าปริมาณนำเข้าน้ำมันสุทธิ 90 วัน ขณะที่ไม่มีประเทศอาเซียนใดเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบของ IEA

ผลการศึกษาก่อนหน้านี้ของ ERIA พบว่า ฟิลิปปินส์มีน้ำมันสำรองเพียงพอต่อความต้องการใช้ประมาณ 15–30 วัน ขณะที่อินโดนีเซียมีน้ำมันสำรองเพียงพอประมาณ 14–23 วัน โดยปัญหาการขาดแคลนสถานที่จัดเก็บน้ำมันทำให้ประเทศเหล่านี้เพิ่มปริมาณน้ำมันสำรองได้ยาก

สำหรับญี่ปุ่น ซึ่งเป็นผู้ผลักดันโครงการดังกล่าวผ่าน ERIA มองว่าการเสริมสร้างความมั่นคงด้านพลังงานของอาเซียนจะเป็นประโยชน์ต่อเศรษฐกิจญี่ปุ่นด้วย เนื่องจากบริษัทญี่ปุ่นมีฐานการผลิตและห่วงโซ่อุปทานจำนวนมากในภูมิภาค ซึ่งอาจได้รับผลกระทบหากเกิดวิกฤติขาดแคลนพลังงาน

ก่อนหน้านี้ ญี่ปุ่นและฟิลิปปินส์ได้ตกลงร่วมมือกันพัฒนาระบบสำรองน้ำมันในเดือนพ.ค. 2569 โดยญี่ปุ่นสนับสนุนการศึกษาความเป็นไปได้ การออกแบบระบบ และการพัฒนาบุคลากร ผ่านหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึง ERIA เพื่อช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการรับมือกับวิกฤติพลังงานของภูมิภาค

ทั้งนี้ ปัญหาขาดแคลนพลังงานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลังสหรัฐโจมตีอิหร่าน ส่งผลกระทบต่อการขนส่งสินค้าบางประเภทมาแล้ว เช่น อุปกรณ์ฟอกไตและเครื่องมือแพทย์ ดังนั้น การมีระบบสำรองน้ำมันที่เพียงพอจึงจะช่วยลดความเสี่ยงที่ธุรกิจและห่วงโซ่อุปทานของบริษัทญี่ปุ่นในอาเซียนต้องหยุดชะงักเมื่อเกิดวิกฤติในอนาคต

ที่มา: Nikkei Asia