หลายคนเชื่อว่า หากฮอร์มุซถูกปิดจริง ราคาน้ำมันโลกคงทะยานแตะ 200 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลได้ไม่ยาก แต่จนถึงขณะนี้สิ่งที่เกิดขึ้นกลับ ‘ตรงกันข้าม’ ราคาน้ำมันลดลงจากจุดสูงสุดเกือบ 30% ส่วนหนึ่งเป็นเพราะประเทศผู้ส่งออกน้ำมันใช้ ‘กองเรือล่องหน’ ลักลอบลำเลียงน้ำมันผ่านฮอร์มุซ
ในช่วงที่ศึกระหว่างสหรัฐกับอิหร่านทำให้ตลาดพลังงานทั่วโลกหวาดหวั่นว่า ราคาน้ำมันอาจพุ่งทะลุ 200 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล หลายฝ่ายเชื่อว่า การปิดช่องแคบฮอร์มุซจะสร้างวิกฤติอุปทานครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ตลาดน้ำมันโลก
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงกลับ “แตกต่างออกไป” เพราะเบื้องหลังการร่วงลงของราคาน้ำมันเกือบ 30% จากจุดสูงสุดในช่วงสงคราม คือปฏิบัติการลับของประเทศผู้ส่งออกน้ำมันในอ่าวเปอร์เซีย ที่ใช้เรือบรรทุกน้ำมัน “ปิดสัญญาณติดตาม” และบางครั้งถึงขั้น “ดับไฟทั้งลำ” เพื่อหลบเลี่ยงความเสี่ยงจากอิหร่าน และลำเลียงน้ำมันออกจากอ่าวเปอร์เซีย “อย่างเงียบ ๆ”
สำนักข่าวบลูมเบิร์กรายงานว่า ภาพถ่ายดาวเทียมบริเวณนอกชายฝั่งโอมานเมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา เผยให้เห็นเรือบรรทุกน้ำมันอย่างน้อย 16 ลำรวมตัวกันกลางทะเล เพื่อถ่ายโอนน้ำมันหลายล้านบาร์เรลจากเรือที่สามารถฝ่าช่องแคบฮอร์มุซออกมาได้ ไปยังเรืออีกชุดหนึ่งที่จะนำส่งต่อไปยังลูกค้าในเอเชียและภูมิภาคอื่น
ปรากฏการณ์นี้สะท้อนว่า การขนส่งน้ำมันผ่านฮอร์มุซกำลังฟื้นตัว แม้ข้อมูลติดตามเรือแบบปกติจะยังไม่แสดงภาพดังกล่าวอย่างชัดเจน เนื่องจากเรือจำนวนมากเลือกปิดเครื่องส่งสัญญาณ หรือที่เรียกว่า “กองเรือมืด” เพื่อหลีกเลี่ยงการถูกตรวจจับ
ลาร์รี จอห์นสัน หัวหน้าฝ่ายขนส่งสินค้าของ Mercuria Energy Group กล่าวว่า เรือที่สามารถผ่านฮอร์มุซได้ส่วนใหญ่ เป็นเรือของรัฐบาลประเทศผู้ผลิตน้ำมันในอ่าวเปอร์เซีย
“พวกเขาดูเหมือนจะมีช่องทางสื่อสารบางอย่าง หรือมีวิธีการบางอย่างที่ทำให้ได้รับการรับประกันความปลอดภัยในการเดินเรือ”
แหล่งข่าวในอุตสาหกรรมเดินเรือระบุว่า เรือบางลำเดินทางในเวลากลางคืนโดยปิดไฟทั้งหมด ลูกเรือถูกสั่งให้งดใช้วิทยุสื่อสาร และหลีกเลี่ยงการส่งสัญญาณทุกชนิดระหว่างการเดินทาง
กลยุทธ์ดังกล่าวช่วยให้ประเทศผู้ส่งออกน้ำมันสามารถหลีกเลี่ยงค่าระวางเรือที่พุ่งขึ้นอย่างมหาศาล เนื่องจากมีเจ้าของเรือเอกชนเพียงไม่กี่รายที่ยอมรับความเสี่ยงเดินเรือผ่านพื้นที่ขัดแย้ง
แทนที่จะจ้างเรือเชิงพาณิชย์ ผู้ผลิตน้ำมันในตะวันออกกลางจึงเลือกใช้เรือที่รัฐบาลควบคุมเองขนส่งน้ำมันออกจากอ่าวเปอร์เซียก่อน จากนั้นจึงถ่ายลำกลางทะเลให้กับเรือพาณิชย์ที่รอรับน้ำมันอยู่นอกช่องแคบ
Rapidan Energy Group ประเมินว่า ปัจจุบันมีน้ำมันและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมราว 2 ล้านบาร์เรลต่อวันไหลออกจากอ่าวเปอร์เซีย แม้ยังต่ำกว่าระดับปกติอย่างมาก แต่ก็สูงกว่าช่วงแรกของสงครามหลายเท่าตัว
ขณะเดียวกัน ปัจจัยอื่นยังช่วยลดแรงกดดันต่อราคาน้ำมัน ไม่ว่าจะเป็นดีมานด์นำเข้าน้ำมันของจีนที่ลดลง การส่งออกน้ำมันดิบจากสหรัฐที่เพิ่มขึ้น รวมถึงการใช้ท่อส่งน้ำมันทางเลือกที่เชื่อมต่อประเทศต่าง ๆ ในตะวันออกกลาง
ทั้งหมดนี้ทำให้ตลาดยังคงได้รับน้ำมันเพียงพอ แม้ช่องแคบฮอร์มุซซึ่งเคยรองรับการขนส่งน้ำมันราว 20% ของโลก จะยังไม่กลับมาปกติ
สัญญาณอีกด้านหนึ่งที่บ่งชี้ว่าสถานการณ์กำลังคลี่คลาย คือการที่คูเวตและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เริ่มเสนอขายน้ำมันที่พร้อมส่งมอบนอกช่องแคบฮอร์มุซมากขึ้นในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา
บริษัท ADNOC ของอาบูดาบียังคงสามารถขนส่งน้ำมันผ่านฮอร์มุซได้อย่างต่อเนื่อง ขณะที่ภาพถ่ายดาวเทียมแสดงให้เห็นว่า เรือบรรทุกน้ำมันยังคงเข้าเทียบท่าและขนถ่ายสินค้าที่ท่าเรือสำคัญของยูเออีอย่างสม่ำเสมอ
ข้อมูลจากบริษัท Signal Maritime ระบุว่า จำนวนเรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่ที่ติดค้างอยู่ภายในอ่าวเปอร์เซียลดลงเหลือประมาณ 90 ลำ จากราว 160 ลำในช่วงต้นเดือนเมษายน สะท้อนว่าเรือจำนวนมาก “เริ่มทยอยหลุดออกจากพื้นที่ได้สำเร็จ”
แม้สงครามจะยังไม่จบ และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ยังคงขู่โจมตีอิหร่านเพิ่มเติม หากการเจรจาสันติภาพไม่คืบหน้า แต่ตลาดน้ำมันกำลังส่งสัญญาณชัดเจนว่า ผู้ผลิตน้ำมันในตะวันออกกลางได้ดูเหมือนค้นพบ “ทางลัด” ในการหลบเลี่ยงการปิดกั้นฮอร์มุซแล้ว
ตราบใดที่น้ำมันยังสามารถไหลออกจากอ่าวเปอร์เซียได้ แม้จะต้องอาศัยเรือที่ปิดสัญญาณ ดับไฟ และล่องเรือกลางความมืด ราคาน้ำมันโลกก็อาจไม่เผชิญภาวะช็อกอย่างที่หลายฝ่ายเคยหวั่นเกรง
อ้างอิง: Bloomberg
