แม้จะมีการหยุดชะงักทางการค้าครั้งใหญ่และความไม่แน่นอนของนโยบาย แต่ปีที่แล้ว (2025) ก็จบลงด้วยสัญญาณที่ดี ภาคเอกชนสามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่เปลี่ยนแปลงไป ขณะที่มีปัจจัยชดเชยที่ทรงพลังมาจากการที่สหรัฐฯ ตั้งกำแพงภาษีต่ำกว่าที่ประกาศไว้ในตอนแรก มีการสนับสนุนทางการคลังอยู่บ้าง และสภาวะทางการเงินที่เอื้ออำนวยประกอบกับการเพิ่มขึ้นของผลิตภาพที่แข็งแกร่งและการบูมของเทคโนโลยี แม้จะมีความเสี่ยงด้านลบบางประการ แต่เดิมคาดว่าแรงส่งนี้จะส่งต่อไปยังปี 2026 ซึ่งช่วยยกระดับการพยากรณ์การเติบโตของโลกก่อนเกิดความขัดแย้งเป็น 3.4 เปอร์เซ็นต์
สงครามในตะวันออกกลางได้ทำให้แรงส่งนี้หยุดชะงักลง การปิดช่องแคบฮอร์มุซและความเสียหายร้ายแรงต่อสิ่งอำนวยความสะดวกที่สำคัญในภูมิภาคที่เป็นศูนย์กลางของการจัดหาไฮโดรคาร์บอนของโลก ทำให้เกิดโอกาสที่จะเกิดวิกฤตพลังงานครั้งใหญ่หากการสู้รบยังคงดำเนินต่อไป
ผลกระทบทางเศรษฐกิจของสงคราม ขนาดของแรงกระแทกในท้ายที่สุดจะขึ้นอยู่กับระยะเวลาและขอบเขตของความขัดแย้ง และความเร็วที่การผลิตและการขนส่งพลังงานจะกลับสู่ภาวะปกติเมื่อการสู้รบสิ้นสุดลง โดย IMF ประเมินผลกระทบนี้จะส่งผ่าน 3 ช่องทางหลัก:
- ประการแรก ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ที่สูงขึ้น คือแรงกระแทกด้านอุปทานเชิงลบตามทฤษฏีซึ่งจะเพิ่มต้นทุนสำหรับสินค้าและบริการที่ใช้พลังงานเข้มข้น รบกวนห่วงโซ่อุปทาน ทำให้เงินเฟ้อทั่วไปพุ่งสูงขึ้น และกัดกร่อนกำลังซื้อ
- ประการที่สอง ผลกระทบเหล่านี้อาจขยายตัวเพิ่มขึ้น เมื่อบริษัทและคนงานพยายามชดเชยความสูญเสีย ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดวงจรเงินเฟ้อจากค่าจ้างและราคาสินค้า (wage-price spirals) โดยเฉพาะในจุดที่ความคาดการณ์เงินเฟ้อไม่ได้ยึดเหนี่ยวไว้อย่างดี
- ประการที่สาม ความเสี่ยงระดับมหภาคที่เพิ่มสูงขึ้น และโอกาสของนโยบายการเงินที่เข้มงวดขึ้นอาจกระตุ้นให้เกิดการปรับราคาในตลาดการเงินอย่างกะทันหัน ซึ่งจะนำไปสู่มูลค่าสินทรัพย์ที่ลดลงมาก เบี้ยความเสี่ยง (Premium Risk) ที่สูงขึ้น เงินทุนไหลออกมากขึ้น และค่าเงินดอลลาร์ที่แข็งค่าขึ้น ซึ่งจะทำให้สภาวะทางการเงินตึงตัวและบั่นทอนอุปสงค์มวลรวม
ฉากทัศน์ของผลกระทบ:
- ฉากทัศน์อ้างอิง (Reference forecast): สมมติว่าความขัดแย้งเกิดขึ้นในระยะสั้นและราคาสินค้าพลังงานเพิ่มขึ้นปานกลางที่ 19 เปอร์เซ็นต์ในปี 2026 จะทำให้การเติบโตของโลกอยู่ที่ 3.1% ในปีนี้ และเงินเฟ้อทั่วไปอยู่ที่ 4.4% ซึ่งเบี่ยงเบนไปจากแนวโน้มการลดลงของเงินเฟ้อในช่วงหลายปีที่ผ่านมา
- ฉากทัศน์ที่เลวร้าย (Adverse scenario): หากมีการปิดช่องแคบฮอร์มุซนานขึ้นและโครงสร้างพื้นฐานเสียหายเพิ่มเติม ราคาพลังงานจะพุ่งสูงขึ้นรุนแรง ความคาดการณ์เงินเฟ้อสูงขึ้น และสภาวะทางการเงินตึงตัวขึ้น การเติบโตจะลดลงเหลือ 2.5% ในปีนี้ และเงินเฟ้อจะเพิ่มขึ้นเป็น 5.4%
- ฉากทัศน์ที่รุนแรง (Severe scenario): หากการหยุดชะงักลากยาวไปถึงปีหน้า ความคาดการณ์เงินเฟ้อขาดเสถียรภาพ และสภาวะทางการเงินตึงตัวอย่างรุนแรง การเติบโตของโลกจะลดลงเหลือ 2% ทั้งในปีนี้และปีหน้า ขณะที่เงินเฟ้ออาจสูงเกิน 6%
แต่ละประเทศจะได้รับผลกระทบแตกต่างกัน ผู้นำเข้าพลังงานและประเทศที่มีรายได้น้อยซึ่งมีกันชนทางการเงินจำกัดจะได้รับผลกระทบหนักที่สุด ขณะที่ผู้ส่งออกพลังงานในอ่าวเบอร์เซียจะเผชิญกับโครงสร้างพื้นฐานที่เสียหายและการหยุดชะงักของการผลิต
บทเรียนจากวิกฤตปี 2022
แรงกระแทกในวันนี้สะท้อนถึงช่วงปี 2022 หลังรัสเซียบุกยูเครน แต่ปัจจุบันมีความแตกต่างกัน ในปี 2022 เงินเฟ้อสูงอยู่แล้วจากช่วงหลังโรคระบาด แต่ปัจจุบันตลาดแรงงานอ่อนตัวลงและงบดุลกลับสู่ภาวะปกติมากขึ้น อย่างไรก็ตาม สงครามครั้งก่อนได้ทิ้ง "รอยแผลเป็น" ไว้ ทำให้คนกังวลเรื่องค่าครองชีพมากขึ้น และเส้นอุปทานที่แบนราบลงในปัจจุบันอาจทำให้การควบคุมเงินเฟ้อมีต้นทุนสูงขึ้นกว่าเดิม
ข้อแนะนำด้านนโยบาย
- ธนาคารกลาง: ควร "มองข้าม" การพุ่งขึ้นของราคาพลังงานตราบใดที่ความคาดการณ์เงินเฟ้อยังคงที่ แต่หากความคาดการณ์เงินเฟ้อเริ่มขยับสูงขึ้น การฟื้นฟูเสถียรภาพด้านราคาต้องมีความสำคัญเหนือกว่าการเติบโตระยะสั้น
- นโยบายการคลัง: ควรหลีกเลี่ยงมาตรการแบบไม่เจาะจงเป้าหมาย (เช่น การควบคุมราคาหรือการอุดหนุนแบบไม่เฉพาะเจาะจง) เพราะมีค่าใช้จ่ายสูงและทำลายสัญญาณราคา ควรใช้การโอนเงินโดยตรงไปยังกลุ่มเปราะบางแทน ซึ่งมีประสิทธิภาพมากกว่าและใช้ต้นทุนต่ำกว่า
- ความยืดหยุ่น: หากสภาวะเศรษฐกิจเสื่อมถอยลงอย่างรุนแรง นโยบายการเงินและการคลังต้องพร้อมที่จะเปลี่ยนทิศทางเพื่อสนับสนุนเศรษฐกิจและปกป้องระบบการเงิน
ความยืดหยุ่นท่ามกลางความท้าทายและการมองไปข้างหน้า สงครามตอกย้ำว่าระเบียบระหว่างประเทศกำลังถูกกดดันจากพันธมิตรที่แตกแยกและความกังวลด้านความมั่นคง ซึ่งส่งผลเสียต่อความร่วมมือและการเติบโต อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางวิกฤตยังมีโอกาสจากความก้าวหน้าของ ปัญญาประดิษฐ์ (โดยเฉพาะ Agentic AI) ที่อาจช่วยเพิ่มผลิตภาพในระยะยาว และสงครามควรเป็นตัวเร่งให้เกิดการใช้ พลังงานหมุนเวียน เพื่อสร้างความมั่นคงด้านพลังงานและความยืดหยุ่นต่อแรงกระแทกในอนาคต
ท้ายที่สุด IMF ประเมินว่า เศรษฐกิจโลกกำลังเผชิญการทดสอบที่ยากลำบาก แต่หากมีความร่วมมือระดับโลกที่เข้มแข็ง นโยบายที่ถูกต้อง และการยุติการสู้รบอย่างรวดเร็ว ความเสียหายจะสามารถจำกัดอยู่ในวงแคบได้ หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของ IMF ที่ถือกำเนิดหลังสงครามโลกแสดงให้เห็นว่าการร่วมมือกันเป็นหัวใจสำคัญในการรักษาความมั่งคั่งของโลก
อ้างอิง: IMF BLOG