สอวช. เปิด 8 เทคโนโลยีอุบัติใหม่ ที่จะส่งผลเปลี่ยนอนาคตไทยประเทศไทยในช่วงปี 2569–2583 ตั้งแต่ AI หุ่นยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ ไปจนถึงควอนตัม
KEY POINTS
- สอวช. ชี้ 8 เทคโนโลยีอุบัติใหม่ที่จะมีผลกระทบสำคัญต่อประเทศไทยในช่วงปี พ.ศ. 2569-2583
- เทคโนโลยีสำคัญประกอบด้วย ปัญญาประดิษฐ์ (AI), หุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ, ความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์, เทคโนโลยีอวกาศและโดรน และเทคโนโลยีควอนตัม
- เทคโนโลยีเหล่านี้ถูกเสนอเพื่อยกระดับขีดความสามารถของกองทัพไทยในการเตรียมพร้อมรับมือภัยคุกคามรูปแบบใหม่และเสริมสร้างความมั่นคงของชาติ
โลกเผชิญ ‘วิกฤติซ้อนวิกฤติ’ ท้าทายความมั่นคงไทย
ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) และ Executive Director of APEC Center for Technology Foresight (APEC CTF) หรือ ศูนย์คาดการณ์เทคโนโลยีเอเปค
ได้รับเชิญให้เป็นวิทยากรบรรยายในหัวข้อ “เทคโนโลยีอุบัติใหม่ที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงประเทศ” ในการเปิดการอบรมปฐมนิเทศนายทหารชั้นนายพลของกองทัพไทย รุ่นที่ 51 ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 จัดโดย สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ (สปท.) ณ หอประชุมวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร สปท. เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569
ดร.สุรชัย กล่าวว่า ปัจจุบันโลกกำลังเปลี่ยนแปลงเร็วและซับซ้อนขึ้นกว่าเดิม เราอยู่ในยุคที่เผชิญกับ “Polycrisis” ที่วิกฤติหลายมิติเกิดขึ้นพร้อมกัน เชื่อมโยงกัน และเสริมแรงกัน
ทำให้ผลกระทบมีความรุนแรง คาดการณ์ยากและจัดการได้ซับซ้อนยิ่งขึ้น ทั้งประเด็นความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ความผันผวนทางเศรษฐกิจและการเงิน วิกฤติภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีแบบก้าวกระโดด ความมั่นคงทางสุขภาพและชีวภาพ ภัยคุกคามทางไซเบอร์และข้อมูล
ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นพร้อมกันและทวีความรุนแรงขึ้นนั้นต้องการการรับมือแบบบูรณาการและมองไกลสู่อนาคต
เปิด 3 กระบวนการมองอนาคต วางยุทธศาสตร์รับความไม่แน่นอน
ดร.สุรชัย เชื่อมโยงให้เห็นถึงการคาดการณ์อนาคตเชิงยุทธศาสตร์ หรือ Strategic Foresight ที่เป็นกระบวนการเพื่อสำรวจ ทำความเข้าใจ และสร้างทางเลือกเกี่ยวกับอนาคตที่เป็นไปได้ และนำไปสู่การตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ ผ่าน 3 กระบวนการหลัก เพื่อให้สามารถตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูล รอบด้าน พร้อมรับอนาคตที่หลากหลาย ได้แก่
- การกวาดสัญญาณ (Horizon Scanning)
- การสร้างภาพอนาคต (Scenario Planning)
- การกำหนดกลยุทธ์ (Strategic Direction)
แนวคิดการมองอนาคต แบ่งได้ 3 รูปแบบ เพื่อเตรียมความพร้อม สร้างทางเลือก และกำหนดกลยุทธ์ เป็นการขยายมุมมองต่ออนาคตเพื่อช่วยให้เราตัดสินใจได้ดีขึ้น ได้แก่
- Prediction หรือ การทำนาย ที่ระบุสิ่งที่จะเกิดขึ้นแน่นอน
- Forecasting หรือ การคาดการณ์ ที่ประเมินสิ่งที่มีแนวโน้มจะเกิดขึ้นจากข้อมูล แนวโน้ม และสถิติ
- Foresight หรือ การมองอนาคตเชิงยุทธศาสตร์ เป็นการสำรวจอนาคตที่เป็นไปได้หลากหลาย
ดร.สุรชัย ได้เผยถึงกรอบแนวคิด Future Cone หรือ กรวยอนาคต ที่แสดงให้เห็นถึงช่วงความเป็นไปได้ของอนาคต ตั้งแต่อนาคตที่เป็นไปไม่ได้ (Preposterous) อนาคตที่อาจเกิดขึ้น (Possible)
อนาคตที่มีความเป็นไปได้สมเหตุสมผล (Plausible) อนาคตที่คาดการณ์ไว้ (Projected Future) อนาคตที่เป็นไปได้มากที่สุด (Probable) ไปจนถึงอนาคตต้องการ (Preferable) ซึ่งช่วยให้เราคิดได้ไกลกว่าอนาคตเดียว และสามารถออกแบบอนาคตที่พึงประสงค์ท่ามกลางความไม่แน่นอนได้
เจาะเครื่องมือวิเคราะห์อนาคต รับมือความเสี่ยงรอบด้าน
ในส่วนของกระบวนการคาดการณ์อนาคต “การกวาดสัญญาณ” คือกระบวนการอย่างเป็นระบบในการติดตาม รวบรวม และวิเคราะห์สัญญาณการเปลี่ยนแปลงจากหลากหลายแหล่ง เพื่อระบุแนวโน้ม ประเด็นเกิดใหม่ โอกาส และความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่ออนาคต
โดยได้ยกตัวอย่างการใช้กรอบแนวคิด STEEP-V เพื่อวิเคราะห์สัญญาณจากปัจจัยสภาพแวดล้อมภายนอกในวงกว้าง และ DIMEFIL วิเคราะห์สัญญาณเชิงยุทธศาสตร์ที่ครอบคลุมมิติความมั่นคงและอำนาจของรัฐ
สำหรับกระบวนการ “การสร้างภาพอนาคต” คือการสร้างชุดภาพอนาคตที่เป็นไปได้หลายรูปแบบ โดยอาศัยการวิเคราะห์ปัจจัยขับเคลื่อนสำคัญ (Key Drivers) และความไม่แน่นอนที่สำคัญ (Uncertainty) เพื่อทดสอบทางเลือก เตรียมความพร้อม และกำหนดกลยุทธ์ที่ยืดหยุ่นต่ออนาคต
โดยได้ยกตัวอย่างแนวทางการสร้างภาพอนาคต ผ่านการสร้างฉากทัศน์โดยใช้ 2x2 Scenario Matrix ระบุปัจจัยขับเคลื่อน (Driving Forces) กำหนดแกนทั้ง 2 ด้าน สร้าง 4 ฉากทัศน์ วิเคราะห์ผลกระทบและโอกาส จนถึงการนำไปใช้ในการตัดสินใจและวางกลยุทธ์
การสร้างฉากทัศน์แบบ Mont Fleur Scenario สร้างฉากทัศน์แบบ Yes/No Logic หรือ Decision Tree Logic ที่เน้นเส้นทางการตัดสินใจมากกว่าแค่ความไม่แน่นอน การสร้างฉากทัศน์โดยใช้ Future Triangle เป็นเครื่องมือช่วยให้คิดอนาคตได้ลึกขึ้นผ่าน 3 แรงขับเคลื่อน
คือ Push of the Present (แรงผลักจากปัจจุบัน) Pull of the Future (แรงดึงจากอนาคต) และ Weight of the Past (แรงถ่วงจากอดีต) เพื่อค้นหาโอกาสใหม่และมองเห็นสิ่งที่ต้องเปลี่ยนแปลง
จับตา 8 เทคโนโลยีอุบัติใหม่ เปลี่ยนโฉมประเทศไทยปี 2569–2583
ในด้านเทคโนโลยีอุบัติใหม่และนัยต่อความมั่นคงแห่งชาติ รวมถึงการประยุกต์ใช้ด้านการทหาร ดร.สุรชัย ได้แสดงให้เห็นถึงการวิเคราะห์ผลกระทบเชิงยุทธศาสตร์ของเทคโนโลยีที่จะเกิดขึ้น 8 ด้าน ที่จะกระทบกับประเทศไทยในช่วงปี พ.ศ. 2569-2583 ประกอบด้วย
1. AI และ Agentic AI เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ยุคใหม่ ที่คิด วางแผน และลงมือทำได้ด้วยตนเอง
2. Robotics & Autonomous Systems หุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติอัจฉริยะ เพิ่มผลิตภาพ ความปลอดภัย และมีความสามารถของประเทศ
3. Semiconductor & Advanced Electronics เทคโนโลยีเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง ที่เป็นฐานของเศรษฐกิจดิจิทัลและนวัตกรรมแห่งอนาคต
4. Cybersecurity & Digital Trust ความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์และความเชื่อมั่นในโลกดิจิทัล ปกป้องข้อมูล ระบบ และสร้างความไว้วางใจในการใช้เทคโนโลยี
5. Biotechnology & Precision Medicine เทคโนโลยีชีวภาพและการแพทย์แม่นยำ เพื่อสุขภาพที่ดีกว่า การป้องกันที่มีประสิทธิภาพ และความมั่นคงของประเทศ
6. Clean Energy & Energy Storage เทคโนโลยีพลังงานสะอาดและการกักเก็บพลังงาน เพื่อความมั่นคงทางพลังงาน เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ และอนาคตที่ยั่งยืน
7. Space, Drones & Geospatial Tech เทคโนโลยีอวกาศ โดรน และภูมิสารสนเทศ เพื่อการสำรวจ ติดตามเฝ้าระวัง และตัดสินใจเชิงพื้นที่อย่างแม่นยำ
8. Quantum & Advanced Sensors เทคโนโลยีควอนตัมและเซ็นเซอร์ขั้นสูง เพื่อการประมวลผล การสื่อสาร การตรวจจับ และการวัดที่แม่นยำเหนือขีดจำกัดเดิม
อว. ดัน Thailand² ชู 3 โครงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจนวัตกรรม
ในมุมของ กระทรวง อว. มีบทบาทและกลไกการดำเนินงานในการพัฒนาเทคโนโลยีอุบัติใหม่ ครอบคลุมตั้งแต่การพัฒนาการวิจัยและองค์ความรู้ พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ การขับเคลื่อนการใช้ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจและสังคม การสร้างเครือข่ายและความร่วมมือ รวมถึงการกำกับทิศทางและนโยบาย
เพื่อสนับสนุนเป้าหมายยุทธศาสตร์ของประเทศ ทั้งด้านการขับเคลื่อนเศรษฐกิจนวัตกรรม เสริมสร้างความมั่นคงและความพร้อมของประเทศ พัฒนาคนไทยให้มีทักษะอนาคต และมุ่งสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน
โดยได้ผลักดันกรอบแนวคิดการขับเคลื่อน Thailand2: Nation of Master เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ผ่าน 3 โครงการสำคัญ ได้แก่
- Siam Silica พัฒนาอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง
- Siam Medica สร้างความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพและการแพทย์สมัยใหม่
- Siam Terra ยกระดับเกษตร อาหาร และทรัพยากรชีวภาพสู่เศรษฐกิจชีวภาพ
กองทัพไทยเร่งปรับตัว ใช้เทคโนโลยีรับภัยคุกคามรูปแบบใหม่
ดร.สุรชัย ยังได้เชื่อมโยงบทบาทของกองทัพไทยในการเตรียมพร้อมรองรับ Emerging Technologies เพื่อสร้างความมั่นคงของประเทศ ผ่านการใช้เทคโนโลยีเสริมขีดความสามารถป้องกันประเทศ ขับเคลื่อนการวิจัยและพัฒนาและนวัตกรรมด้านความมั่นคง
พัฒนากำลังพลและทักษะดิจิทัล บูรณาการและใช้ประโยชน์แบบหลายมิติ (Multi-Domain) สร้างความร่วมมือและระบบนิเวศเทคโนโลยีความมั่นคง และสนับสนุนความมั่นคงในมิติใหม่ที่ยั่งยืน
ผลลัพธ์ที่ได้จะทำให้กองทัพไทยมีความทันสมัย พร้อมรับภัยคุกคามรูปแบบใหม่ เพิ่มขีดความสามารถในการปกป้องอธิปไตยและผลประโยชน์แห่งชาติ เสริมความมั่นคงและควาปลอดภัยของประชาชน สนับสนุนการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน และยกระดับบทบาทไทยด้านความมั่นคงในระดับภูมิภาค
“ความมั่นคงของชาติในอนาคตไม่ได้ขึ้นอยู่กับขีดความสามารถทางทหารเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับขีดความสามารถทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี กำลังคน และระบบนิเวศนวัตกรรมด้วย” ดร.สุรชัย กล่าวปิดท้าย





