โจทย์ความมั่นคงใหม่ของอาเซียน สกัด 'อาชญากรรมไซเบอร์'

รายงาน IISS เผยภาพเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชี้สามเหลี่ยมทองคำ เมียวดี  สีหนุวิลล์ และปอยเปต เป็นพื้นที่เสี่ยงสำคัญ พร้อมเตือนว่าอาชญากรรมออนไลน์กำลังเชื่อมโยงกับการฟอกเงิน การค้ามนุษย์ การค้าผิดกฎหมาย และกลุ่มติดอาวุธ จนกลายเป็นความท้าทายด้านความมั่นคงระดับภูมิภาค งานเสวนาชี้ อาเซียนต้องร่วมมือแก้ปํญหา และแลกเปลี่ยนข้อมูล

เมื่อพูดถึงภัยคุกคามความมั่นคงของประเทศไทย หลายคนอาจนึกถึงความขัดแย้งตามแนวชายแดนหรือการลักลอบขนยาเสพติด แต่ภัยคุกคามในโลกปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกองกำลังติดอาวุธ หากยังรวมถึงเครือข่ายอาชญากรรมที่เคลื่อนย้ายเงินทุน ผู้คน และข้อมูลข้ามพรมแดนได้อย่างรวดเร็ว

รายงาน Borderless Global Threats: Criminal Hubs and Regional Security in Southeast Asia ของสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการศึกษายุทธศาสตร์ (International Institute for Strategic Studies: IISS) เผยแพร่เมื่อเดือนตุลาคม 2569 ระบุศูนย์กลางอาชญากรรมสำคัญ 4 พื้นที่ ได้แก่ สามเหลี่ยมทองคำ จากอดีตฐานยาเสพติดสู่ศูนย์รวมอาชญากรรมหลายรูปแบบ เมียวดี ฐานเครือข่ายหลอกลวงออนไลน์และค้ามนุษย์ สีหนุวิลล์ เมืองท่าที่เติบโตเร็วและมีเครือข่ายอาชญากรรมแทรกตัว และปอยเปต เมืองชายแดนและศูนย์กลางคาสิโนที่เชื่อมโยงกับอาชญากรรมไซเบอร์ การค้ามนุษย์ และการฟอกเงิน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

นักวิชาการ ชี้ “ทุนเทา-บัญชีม้า” สะท้อนกฎหมายอ่อนแอ หวังรัฐบาลใหม่เอาจริง

สแกมเมอร์ดูดเงินคนเอเชีย 4.6 ล้านล้านบาทใน 1 ปี ไทยเสียหาย 6.5 หมื่นล้าน

แม้ประเทศไทยไม่ได้ถูกจัดเป็นศูนย์กลางหลักแยกต่างหาก แต่ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ทำให้ไทยมีความเกี่ยวข้องกับเครือข่ายเหล่านี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งในฐานะประเทศเพื่อนบ้าน เส้นทางคมนาคม จุดผ่านแดน และพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ เป็นเครือข่ายอีกทั้งอาชญากรรมหลายประเภทยังเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายเดียวกัน ทำให้ปัญหาดังกล่าวนี้มีความซับซ้อนมากขึ้น

IISS อธิบายปรากฏการณ์นี้ด้วยแนวคิด Criminal Convergence หรือการบรรจบกันของเครือข่ายอาชญากรรมหลายประเภท ตั้งแต่ยาเสพติด การค้ามนุษย์ การพนันผิดกฎหมาย การฟอกเงิน ไปจนถึงการหลอกลวงออนไลน์ ซึ่งอาจใช้เส้นทางขนส่ง ระบบการเงิน และเครือข่ายผลประโยชน์ร่วมกัน เมื่อกิจกรรมเหล่านี้กระจุกตัวและเชื่อมโยงกันในพื้นที่หนึ่ง ก็อาจพัฒนาเป็น Criminal Hub หรือศูนย์กลางอาชญากรรมที่มีอิทธิพลข้ามพรมแดน

รายงานฉบับนี้ได้รับการเปิดเผยภายในการประชุม Asia Security Conference & Exhibition 2026 ที่กรุงเทพฯ โดยมีหน่วยงานศุลกากร หน่วยงานกำกับดูแล และภาคอุตสาหกรรมจากประเทศต่างๆ ร่วมให้ข้อมูลและหารือแนวทางต่อต้านการค้าผิดกฎหมายโดย

นายเอ็มมานูเอล หลุยส์ ดี. ลิคัพ รองอธิบดีกรมศุลกากรฟิลิปปินส์ (BOC) กล่าวในช่วงต้นของการประชุมว่า “ในฐานะประธานอาเซียน (Philippine ASEAN Chairship) ฟิลิปปินส์จะ "ทำมากขึ้น" โดยจะผลักดันการแลกเปลี่ยนข่าวกรองระหว่างศุลกากรอาเซียน เสนอปฏิบัติการควบคุมศุลกากรร่วมที่เน้นยาสูบและผลิตภัณฑ์ไอ และกระทบยอดข้อมูลส่งออก–นำเข้าเป็นระยะ พร้อมเสนอให้อาเซียนมีข้อกำหนดร่วมในการตรวจสอบสินค้าส่งออกให้สอดคล้องกับกฎหมายประเทศปลายทาง นอกจากนี้ ฟิลิปปินส์จะเข้มงวดการควบคุมเขตเศรษฐกิจและการถ่ายลำภายในประเทศ ทำให้ความร่วมมือภาครัฐ–เอกชนเป็นระบบมากขึ้น และส่งต่อวาระนี้ให้สิงคโปร์ในปี 2570

ต่อมา เป็นช่วงของการเสวนาพิเศษ หัวข้อ “Strengthening ASEAN Customs Cooperation: Intelligence Sharing, Joint Enforcement &Cross-Border Collaboration” เพื่อหารือในประเด็นที่มุ่งส่งเสริมความร่วมมือด้านศุลกากรในอาเซียน ผ่านการแลกเปลี่ยนข่าวกรอง การปฏิบัติการร่วมเพื่อปราบปรามการค้าผิดกฎหมายข้ามชาติ และความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายควบคู่กับการอำนวยความสะดวกทางการค้าที่ถูกกฎหมายผู้ร่วมเสวนายังชี้ว่าเครือข่ายการค้าผิดกฎหมายสามารถใช้ประโยชน์จากความแตกต่างของกฎหมายและข้อจำกัดในการบังคับใช้กฎหมายของแต่ละประเทศ ทำให้การปราบปรามเฉพาะพื้นที่ไม่เพียงพอ

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้นผู้เข้าร่วมสัมมนาได้ยกตัวอย่างการค้าบุหรี่ผิดกฎหมายที่แพร่ระบาดไปในหลายประเทศทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ว่า ควรจัดตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจ (ASEAN Task Force) เพื่อรับมือกับปัญหาการค้าผิดกฎหมายในประเด็นใดประเด็นหนึ่งโดยเฉพาะ คณะทำงานดังกล่าวควรประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญจากประเทศสมาชิกอาเซียน รวมถึงผู้เชี่ยวชาญจากประเทศพันธมิตรภายนอกภูมิภาค เช่น หน่วยงานศุลกากรและป้องกันชายแดนสหรัฐอเมริกา (US Customs and Border Protection: CBP) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของออสเตรเลีย ซึ่งการค้าบุหรี่เถื่อนนั้นเป็นภัยคุกคามความมั่นคงแบบผสมผสาน และต้องแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นทาง รัฐบาลของประเทศสมาชิกควรยกระดับการรับรู้และการกำหนดนโยบาย โดยยอมรับว่าการค้าบุหรี่ผิดกฎหมายเป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงแห่งชาติในหลายมิติ ซึ่งมาตรการสำคัญควรครอบคลุมการกำกับดูแลตั้งแต่ต้นทาง ได้แก่ การควบคุมการผลิต การกำกับดูแลการส่งออก การควบคุมการขนส่งผ่านแดน การกำหนดให้ผู้ผลิตและผู้ส่งออกต้องเคารพกฎหมายและข้อกำหนดของประเทศปลายทาง

ผู้ร่วมเสวนาจึงเสนอให้มองการค้าผิดกฎหมายเป็นภัยคุกคามที่เชื่อมโยงทั้งเศรษฐกิจ สาธารณสุข และความมั่นคง พร้อมผลักดันความร่วมมือระดับอาเซียนเพื่อแก้ปัญหาตั้งแต่การผลิต การส่งออก และการขนส่งผ่านแดน แทนการมุ่งปราบปรามเฉพาะตลาดปลายทาง

อ้างอิง :

1. Lea Ellmanns, Irene Mia, Erica Pepe และ Michael Hart. *Borderless Global Threats: Criminal Hubs and Regional Security in Southeast Asia.* International Institute for Strategic Studies (IISS), October 2026.

2. การเสวนาในงาน Asia Security Conference & Exhibition 2026.