ใกล้คลอด! ดีอีเร่งเครื่อง‘พ.ร.บ.แพลตฟอร์ม-พ.ร.บ.เอไอ’ คาดชงเข้าสภาฯ ก.ย.นี้

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) เร่งเดินหน้าการปฏิรูปกฎหมายเศรษฐกิจดิจิทัล โดยติดตามความคืบหน้าการยกร่าง พระราชบัญญัติเศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล หรือ พ.ร.บ.แพลตฟอร์ม และ พระราชบัญญัติว่าด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือ พ.ร.บ.เอไอ เพื่อยกระดับการกำกับดูแลผู้ให้บริการดิจิทัล สร้างความเป็นธรรมในการแข่งขัน และเพิ่มการคุ้มครองผู้บริโภคให้สอดรับกับการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลไทย

น.ส.แนน บุณย์ธิดา สมชัย รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เป็นประธานการประชุมหารือร่วมกับ ดร.ชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ ETDA เพื่อติดตามรายละเอียดของร่างกฎหมายทั้งสองฉบับ ก่อนผลักดันเข้าสู่กระบวนการนิติบัญญัติ

น.ส.แนน กล่าวว่า ร่าง พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล ถือเป็นกฎหมายสำคัญที่จะเข้ามาวางกรอบกำกับดูแลผู้ให้บริการดิจิทัลทุกประเภท เพื่อคุ้มครองผู้บริโภค ลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับประชาชน และส่งเสริมการแข่งขันทางการค้าที่เป็นธรรม อันเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมดิจิทัลของประเทศ

สาระสำคัญของร่างกฎหมายกำหนดให้ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด พร้อมจัดให้มีกลไกกำกับดูแลตนเอง และจัดทำแนวปฏิบัติตามหลักธรรมาภิบาล เพื่อสร้างความโปร่งใสในการให้บริการ

หนึ่งในประเด็นสำคัญของการหารือ คือ การปรับคำจำกัดความจาก “แพลตฟอร์มดิจิทัล” ให้ครอบคลุมภายใต้คำว่า “บริการดิจิทัล” ซึ่งหมายถึงบริการทั้งหมดที่ดำเนินการผ่านเครือข่ายคอมพิวเตอร์ อินเทอร์เน็ต หรือโครงข่ายโทรคมนาคม เพื่อให้การกำกับดูแลครอบคลุมรูปแบบบริการที่หลากหลายมากขึ้น

ทั้งนี้ ร่างกฎหมายยังกำหนดให้ผู้ให้บริการดิจิทัลต้องแจ้งขึ้นทะเบียนข้อมูลการประกอบธุรกิจ ขณะที่ผู้ประกอบการที่มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาท จะต้องเปิดเผยแหล่งที่มาของรายได้ โดยเฉพาะรายได้ที่เกิดขึ้นในประเทศไทย พร้อมกำหนดบทลงโทษสำหรับผู้ที่หลีกเลี่ยงการขึ้นทะเบียน หรือไม่เปิดเผยข้อมูลรายได้ตามที่กฎหมายกำหนด

ในส่วนของการบังคับใช้กฎหมาย ได้ออกแบบให้ไม่เกิดความซ้ำซ้อนกับกฎหมายเฉพาะของหน่วยงานกำกับอื่น เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) รวมถึงกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสินทรัพย์ดิจิทัล โดยหากกฎหมายเฉพาะมีมาตรฐานด้านความโปร่งใส ความเป็นธรรม และการกำกับดูแลไม่ต่ำกว่าที่กำหนดใน พ.ร.บ.ฉบับนี้ ก็สามารถใช้กฎหมายเฉพาะดังกล่าวได้

สำหรับมาตรการคุ้มครองผู้บริโภค ร่างกฎหมายกำหนดให้ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มต้องแจ้งข้อมูลความเสี่ยงในการใช้บริการแก่ผู้ใช้ ดูแลให้ผู้ขายสินค้าออนไลน์จำหน่ายเฉพาะสินค้าที่ถูกต้องตามกฎหมาย แจ้งเครื่องหมายรับรองความปลอดภัย เปิดช่องทางรับเรื่องร้องเรียนและดำเนินการภายใน 24 ชั่วโมง รวมถึงกำหนดให้โฆษณาบนแพลตฟอร์มต้องแสดงอย่างชัดเจนว่าเป็นโฆษณา และเปิดเผยตัวตนของผู้ลงโฆษณา

นอกจากนี้ ยังเตรียมกำหนดมาตรการรับมือกรณีพบสินค้าหรือบริการผิดกฎหมายบนแพลตฟอร์ม โดยอาจจัดทำบัญชีสินค้าและบริการควบคุมแนบท้ายกฎหมาย เพื่อให้ผู้ให้บริการมีแนวทางดำเนินการที่ชัดเจน

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญ คือ การกำหนดดึงแพลตฟอร์มร่วมรับผิดของผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ทั้งแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียและแพลตฟอร์ม Ride Sharing โดยกำหนดให้ต้องตรวจสอบและยืนยันตัวตนของผู้ให้บริการ เช่น ผู้ขายสินค้าออนไลน์ หรือผู้ขับขี่ พร้อมอัปเดตข้อมูลอย่างต่อเนื่อง หากปล่อยให้เกิดการหลอกลวงหรือสร้างความเสียหายแก่ผู้ใช้บริการ แพลตฟอร์มอาจต้องร่วมรับผิดชอบด้วย

น.ส.แนน เผยถึง ด้านการกำกับดูแล ค่า GP (Gross Profit) หรือค่าธรรมเนียมการใช้แพลตฟอร์ม ร่างกฎหมายกำหนดให้ผู้ให้บริการต้องเปิดเผยรายละเอียดค่าธรรมเนียมอย่างชัดเจน พร้อมกำหนดเครื่องมือในการควบคุมอัตราค่าบริการ ค่าธรรมเนียม และค่าใช้จ่าย เพื่อไม่ให้ส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการภายในประเทศ และรักษาสภาพการแข่งขันที่เป็นธรรม

ส่วนแนวทางการจัดเก็บภาษีจากผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงดีอี ได้มอบหมายให้ ETDA หารือร่วมกับกรมสรรพากร กระทรวงการคลัง เพื่อพิจารณาแนวทางที่เหมาะสม ทั้งการอ้างอิง Global Benchmark หรืออัตรากำไรเฉลี่ยของธุรกิจในระดับสากล รวมถึงการพิจารณาฐานรายได้ที่เกิดขึ้นภายในประเทศ เพื่อใช้เป็นกรอบกำหนดหลักเกณฑ์ด้านภาษีในอนาคต

การจัดทำร่าง พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล จะต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน เพื่อให้กฎหมายสามารถบังคับใช้ได้จริงและเกิดประโยชน์สูงสุดต่อทั้งประเด็นการจัดเก็บภาษี การกำหนดบทลงโทษด้านความรับผิดร่วมทั้งทางแพ่งและอาญา รวมถึงมาตรการป้องกันการผูกขาดของแพลตฟอร์ม เพื่อส่งเสริมการแข่งขันที่เป็นธรรม

ทั้งนี้ เมื่อร่างกฎหมายผ่านการพิจารณาแล้ว จะเสนอให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจพิจารณา ก่อนเสนอเข้าสู่ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาในสมัยประชุม โดยคาดว่าจะสามารถดำเนินการได้ภายในช่วงเดือนกันยายน 2569