พลาสติกเขียวต้องพิสูจน์

ในเร็วๆ นี้คนไทยจะได้ใช้ผลิตภัณฑ์/บรรจุภัณฑ์ที่การันตีด้วยตราสัญลักษณ์พลาสติกย่อยสลายได้ (Compostable Bioplastics) ใบไม้สีเขียวบนลูกโลก หลังจากเปิดตัวเมื่อปี 2556 โดยสมาคมอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพไทย (TBIA) เป้าหมายไม่เพียงแต่ผลักดันให้ใช้ในประเทศไทยเท่านั้น แต่ยังรวมถึงในภูมิภาคอาเซียนด้วย

ตราสัญลักษณ์นี้จะแสดงให้ผู้บริโภคมั่นใจได้ว่า พลาสติกนี้รักโลกเต็มร้อย เพราะสามารถสลายตัวได้ด้วยกระบวนการทางชีวภาพ สามารถทิ้งรวมกับขยะอินทรีย์นำไปหมักรวมเป็นปุ๋ยคืนสู่ดิน ไม่ทิ้งสิ่งที่มองเห็นด้วยตาเปล่า สิ่งแปลกปลอมหรือสารพิษไว้ตามที่ระบุไว้ตามมาตรฐานการทดสอบ อีกทั้งการมีตราสัญลักษณ์นี้บนผลิตภัณฑ์จะเป็นประโยชน์ในการคัดแยกขยะพลาสติกชีวภาพออกจากขยะประเภทอื่นๆ ด้วย

แม้ว่าในตลาดจะมีผลิตภัณฑ์ที่กล่าวอ้างว่าผลิตจากพลาสติกชีวภาพจำหน่ายกว่า 3,000 ชนิด ตั้งแต่ภาชนะบรรจุอาหาร อุปกรณ์การเกษตรจนถึงวัสดุการแพทย์ แต่ยังไม่มีแบรนด์ใดติดตั้งตราสัญลักษณ์พลาสติกย่อยสลายได้ เนื่องจากจะต้องส่งตัวอย่างผลิตภัณฑ์ไปทดสอบยังหน่วยงานสากลต่างประเทศ เช่น กลุ่มประเทศสหภาพยุโรปมีค่าใช้จ่ายประมาณ 1 ล้านบาทต่อหนึ่งตัวอย่าง หรือ 2-6 แสนบาทในโซนเอเชีย ซึ่งถือเป็นภาระหนักสำหรับเอสเอ็มอีไทย

ทั้งนี้ การทดสอบการสลายตัวทางชีวภาพ ประกอบด้วย 4 ขั้นตอนคือ การวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักและสารอันตรายในพลาสติกทดสอบ (Chemical characterization), การประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยการทดสอบปลูกพืชใบเลี้ยงเดี่ยวในห้องปฏิบัติการ (Ecotoxicity test), การหาระดับการแตกเป็นส่วนของพลาสติกภายใต้กระบวนการหมักทางชีวภาพ (Disintegration) และการทดสอบการย่อยสลายทางชีวภาพ โดยการตรวจวัดกิจกรรมการย่อยสลายพลาสติกโดยจุลินทรีย์ (Aerobic Biodegradation)

ยงวุฒิ เสาวพฤกษ์ ผู้ว่าการสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) กล่าวว่า การทดสอบทั้ง 4 หัวข้อนี้จำเป็นต้องใช้ระยะเวลานาน และค่าใช้จ่ายที่ค่อนข้างสูง ทาง วว. จึงได้พัฒนาวิธีทดสอบการสลายตัวทางชีวภาพในเบื้องต้นขึ้นเป็นแห่งแรกของประเทศ ดำเนินการยื่นจดสิทธิบัตรเป็นที่เรียบร้อยแล้ว และให้บริการทดสอบแก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชนมาตั้งแต่ปี 2553 ซึ่งเป็นวิธีการทดสอบที่รวดเร็ว แม่นยำ อีกทั้งมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการทดสอบตามมาตรฐานสากล 50% ทำให้เป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่องานวิจัยและพัฒนาวัสดุ รวมถึงบรรจุภัณฑ์ชีวภาพของประเทศไทย

ขณะนี้ วว.ได้เริ่มดำเนินการก่อสร้างอาคารศูนย์ทดสอบการสลายตัวทางชีวภาพ ที่ได้รับการรับรองระบบคุณภาพ ISO/IEC 17025 คาดว่าจะแล้วเสร็จประมาณปี 2560 ซึ่งจะรองรับงาน วิจัยและพัฒนาของหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนที่เพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี และขยายวิธีการทดสอบไปยังผลิตภัณฑ์อื่นที่หลากหลายมากขึ้น อาทิ น้ำยาทำความสะอาดในอาคาร น้ำมันหล่อ ลื่น เพื่อสร้างความเชื่อมั่นในคุณภาพด้านความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ที่ทำจากวัสดุที่สลายตัวได้ทางชีวภาพของประเทศไทย ต่อคู่ค้าทั้งภายในและต่างประเทศ

นอกจากตราสัญลักษณ์พลาสติกสลายตัวได้ TBIA ยังอยู่ระหว่างดำเนินการจัดทำตราสัญลักษณ์ Biobased Plastics เป็นรูปใบไม้บนกรอบสี่เหลี่ยม และหลักเกณฑ์การขอใช้ตรา สัญลักษณ์ฯ เพื่อรองรับผลิตภัณฑ์พลาสติกชีวภาพที่มีส่วนผสมจากวัตถุดิบธรรมชาติอีกด้วย

ยงวุฒิ กล่าวอีกว่า การมีตราสัญลักษณ์ฯ อยู่บนผลิตภัณฑ์จะช่วยผู้บริโภคให้สามารถเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ ที่มุ่งเน้นคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อมตามวัตถุประสงค์ และช่วยให้ผู้ผลิตหรือผู้จำหน่ายได้รับผลประโยชน์จากการบริโภคผลิตภัณฑ์เหล่านั้นมากขึ้น

นอกจากนี้ วว.ยังลงนามเป็นตัวแทนบริการการรับงานให้กับผู้ประกอบการไทย ที่ประสงค์ขอการรับรองผลิตภัณฑ์พลาสติกชีวภาพจาก DIN CERTCO บริษัทรับรองมาตรฐานอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพระดับโลก จากประเทศเยอรมนี เพื่ออำนวยความสะดวกและลดขั้นตอนในการติดต่อขอรับบริการ การจัดส่งตัวอย่างและธุรกรรมต่างๆ ให้กับผู้ประกอบการที่ต้องการทำตลาดต่างประเทศ ซึ่งจำเป็นต้องส่งตัวอย่างผลิตภัณฑ์ไปทดสอบกับสถาบันต่างประเทศ