‘มหาสมุทร’ สะสมความร้อนเท่านิวเคลียร์ 12 ลูกระเบิด/วินาที ดันน้ำทะเลสูง ทะเลเป็นกรด น้ำแข็งละลายทุบสถิติ

“รายงานสภาวะมหาสมุทรโคเปอร์นิคัส ฉบับที่ 10” (10th Copernicus Ocean State Report) ของ “เมอร์เคเตอร์ โอเชียน อินเตอร์เนชันแนล” สถาบันวิจัยไม่แสวงหากำไร ขององค์การบริกาทางทะเลโคเปอร์นิคัส แห่งสหภาพยุโรป พบว่า “มหาสมุทร” ทั่วโลก กำลังอยู่ในภาวะวิกฤติ ดูดซับความร้อนทำลายสถิติ ส่งผลให้น้ำทะเลสูงขึ้น เร่งกรดในทะเล และทำลายระบบนิเวศขั้วโลกอย่างรุนแรง

ข้อมูลในรายงานระบุว่า ในปี 2025 มหาสมุทรทั่วโลกได้ดูดซับพลังงานความร้อนส่วนเกินสะสมเพิ่มขึ้นถึง 23 เซตตาจูล ซึ่งเป็นสถิติใหม่ติดต่อกันเป็นปีที่ 9 หากจะเปรียบเทียบให้เห็นภาพ พลังงานดังกล่าวเทียบเท่ากับ พลังงานจากการระเบิดของระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมา 12 ลูกทุกวินาทีเป็นเวลาหนึ่งปี หรือประมาณ 40 เท่าของพลังงานที่โลกใช้ไปทั้งหมดในปี 2025

ปิแอร์ บาอูเรล ผู้อำนวยการใหญ่แห่งเมอร์เคเตอร์ โอเชียน อินเตอร์เนชันแนลกล่าวว่า “มหาสมุทรกำลังเปลี่ยนแปลงไปต่อหน้าต่อตาเรา ทั้งน้ำทะเลอุ่นขึ้น ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น และระบบนิเวศเสื่อมโทรม ล้วนเป็นสัญญาณของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่และยาวนาน ตอนนี้ มหาสมุทรกำลังเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วเกินกว่าที่มนุษย์จะนิ่งนอนใจได้อีกต่อไป”

 

สะสมความร้อนมากเกินไป

ปรกติแล้ว มหาสมุทรทำหน้าที่เป็นเกราะคุ้มกันโลก โดยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 33% ที่มนุษย์ปลดปล่อยออกมา และดูดซับความร้อนส่วนเกินถึง 90% จากมลพิษก๊าซเรือนกระจกในระบบของโลก แต่ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา อัตราการอุ่นขึ้นของมหาสมุทรกลับเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า ส่งผลให้อุณหภูมิพื้นผิวน้ำทะเลแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ติดต่อกันตั้งแต่ปี 2023 เป็นต้นมา 

ยิ่งไปกว่านั้น สภาพการณ์ดังกล่าวยังถูกซ้ำเติมโดย “ปรากฏการณ์เอลนีโญ” (El Niño) รูปแบบภูมิอากาศธรรมชาติในมหาสมุทรแปซิฟิก ที่กำลังทวีความรุนแรงจนมีแนวโน้มจะทำสถิติรุนแรงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึกมา

ปริมาณความร้อนมหาศาลที่สะสมในมหาสมุทร กำลังส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง โดยเร่งให้ระดับน้ำทะเลทั่วโลกสูงขึ้น ทั้งจากการละลายของแผ่นน้ำแข็งและการขยายตัวทางความร้อนของน้ำ ข้อมูลชี้ว่า ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกเพิ่มขึ้นประมาณ 3.8 มิลลิเมตรต่อปีนับตั้งแต่ปี 1999 และอัตราการเพิ่มขึ้นนี้ได้เร่งตัวเร็วขึ้นเป็น 4.2 มิลลิเมตรต่อปีในช่วงระหว่างปี 2012-2025 ซึ่งกำลังส่งผลกระทบต่อประชากรหลายร้อยล้านคนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ชายฝั่งทั่วโลก

ขณะเดียวกัน มหาสมุทรยังประสบภาวะความเป็นกรดเพิ่มขึ้นถึง 17% นับตั้งแต่ปี 1985 เนื่องจากมหาสมุทรต้องดูดซับมลพิษคาร์บอนในปริมาณมหาศาล ปรากฏการณ์นี้มักถูกขนานนามว่าเป็น “ฝาแฝดผู้ชั่วร้ายของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” (Climate change's equally evil twin) เนื่องจากกรดในน้ำทะเลจะขัดขวางไม่ให้สัตว์ทะเล เช่น หอยนางรม กุ้งมังกร และปะการัง สร้างและคงสภาพเปลือกแข็งได้

วิกฤตการณ์ดังกล่าว กำลังสร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศทางทะเลทั่วโลก โดยในช่วงระหว่างเดือนมกราคม 2023 - กันยายน 2025 พบว่า แนวปะการังถึง 84% ทั่วโลกต้องเผชิญกับความเครียดจากความร้อนในระดับที่ทำให้เกิดการฟอกขาว นอกจากนี้ ในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา พื้นที่มหาสมุทรรอบโลกเกือบ 5% มีรูปแบบการเจริญเติบโตของ “แพลงก์ตอนพืช” สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่เป็นฐานรากของห่วงโซ่อาหารทางทะเลและช่วยควบคุมการหมุนเวียนของคาร์บอน เปลี่ยนแปลงไปอย่างถาวร

ทะเลในทวีปยุโรปกำลังเผชิญกับความผิดปรกติรุนแรง โดยเฉพาะทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และ ทะเลดำ ซึ่งต้องเผชิญกับคลื่นความร้อนทางทะเลระดับทำลายสถิติในปี 2024 โดยคลื่นความร้อนบางลูกยาวนานกว่า 30 วัน ทำให้อุณหภูมิน้ำทะเลสูงกว่าค่าเฉลี่ยถึง 4.6 องศาเซลเซียส 

ทั้งนี้ ทั่วทั้งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน มีอุณหภูมิอุ่นขึ้นในอัตรา 0.32 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษ ส่งผลให้เกิดคลื่นความร้อนใต้ทะเลที่แผ่ขยายลึกลงไปใต้ผิวน้ำ

บลังกา เฟอร์นันเดซ-อัลวาเรซ นักวิจัยจาก สถาบันเพื่อการศึกษาขั้นสูงแห่งเมดิเตอร์เรเนียน ระบุว่า “นี่ไม่ใช่สภาวะร้อนฉับพลันที่เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว แต่เกิดขึ้นท่ามกลางภาวะมหาสมุทรอุ่นขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งกำลังเปลี่ยนสภาวะแวดล้อมที่ระบบนิเวศทางทะเลต้องเผชิญ” 

สภาพอากาศสุดขั้วในมหาสมุทร ยังสร้างความเสียหายโดยตรงต่อมนุษย์และโครงสร้างพื้นฐาน เช่น พายุหลุยส์ ในปี 2024 ที่ก่อให้เกิดคลื่นสูงประมาณ 8 เมตร พัดเข้าสู่ชายฝั่งสเปน จนส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต ไฟฟ้าดับเป็นวงกว้าง และสิ่งก่อสร้างเสียหาย หรือเหตุการณ์พายุใน อ่าวบอธเนีย ซึ่งอยู่ระหว่างสวีเดนและฟินแลนด์ ที่แรงลมมหาศาลได้พัดดันน้ำออกจากอ่าว จนระดับน้ำทะเลลดลงฮวบเดียวถึง 1.5 เมตร ส่งผลให้เรือเฟอร์รีต้องหยุดให้บริการยาวนานถึง 18 ชั่วโมง

 

น้ำแข็งขั้วโลกละลาย

ส่วนบริเวณมหาสมุทรขั้วโลก ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ราว 20% ของพื้นผิวมหาสมุทรโลก ก็เกิดความเปลี่ยนแปลงที่น่าวิตกกังวลเช่นกัน ในภูมิภาคอาร์กติกอุณหภูมิพื้นผิวน้ำทะเลและพื้นผิวน้ำแข็งได้เพิ่มสูงขึ้นถึง 4.2 องศาเซลเซียส ในช่วงระหว่างปี 1982- 2024 หรือคิดเป็นเพิ่มขึ้นราว 1 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษ ซึ่งรวดเร็วกว่าอัตราการอุ่นขึ้นของมหาสมุทรทั่วโลกที่มีค่าเฉลี่ย 0.12 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษถึงหลายเท่าตัว 

ขณะที่ทะเลคารา ทางตอนเหนือของไซบีเรีย มีอุณหภูมิพุ่งสูงขึ้นถึง 6.7 องศาเซลเซียส หรือเพิ่มขึ้น 1.68 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษ

อุณหภูมิที่สูงขึ้น ส่งผลให้น้ำแข็งทะเลอาร์กติกหดตัวลดลงเกือบ 500,000 ตารางกิโลเมตรต่อทศวรรษนับตั้งแต่ปี 1979 ซึ่งเทียบเท่ากับการสูญเสียพื้นที่ขนาดเท่าประเทศสเปนไปในทุก ๆ 10 ปี การสูญเสียแผ่นน้ำแข็งทำให้ชายฝั่งอาร์กติกต้องเผชิญกับแรงคลื่น เกิดการกัดเซาะชายฝั่งรุนแรงขึ้น และคุกคามชุมชนชายฝั่ง 

คารินา ฟอน ชุคมันน์  ผู้อำนวยการรายงานด้านมหาสมุทร กล่าวในการแถลงข่าวว่า น้ำแข็งทะเลอาร์กติกที่ลดลงต่อเนื่องตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1980 ทำให้โครงสร้างพื้นฐานชายฝั่งในอาร์กติกระดับ 60% สุ่มเสี่ยงต่อการถูกกัดเซาะและเผชิญวิกฤตระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น

ในอีกฟากหนึ่งของโลก ทวีปแอนตาร์กติกาสูญเสียน้ำแข็งทะเลอย่างหนักในปี 2022 จนทำให้เพนกวินจักรพรรดิมีจำนวนลดลงอย่างมาก เนื่องจากลูกเพนกวินต้องจมน้ำเสียชีวิตก่อนที่ขนกันน้ำจะเจริญเติบโตทัน ส่งผลให้องค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ยกระดับสถานะของเพนกวินจักรพรรดิเป็น “สัตว์ใกล้สูญพันธุ์” (Endangered) พร้อมเตือนว่าประชากรเพนกวินจักรพรรดิกว่า 90% อาจเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เกือบทั้งหมดภายในปี 2100 หากน้ำแข็งทะเลยิ่งลดลงเช่นนี้

ขณะที่ ประชากรประเทศกำลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็กเป็นกลุ่มที่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงสูงสุดจากความเปลี่ยนแปลงของมหาสมุทร เพราะประเทศเหล่านี้ต้องเผชิญกับระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น พายุไซโคลนที่ทวีความรุนแรง คลื่นซัดฝั่ง และการตายของแนวปะการัง 

ฟอน ชุคมันน์กล่าวว่า “สำหรับประเทศที่เป็นเกาะ การเปลี่ยนแปลงของมหาสมุทรไม่ใช่ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ไกลตัว แต่มันคือความท้าทายทางเศรษฐกิจ การพัฒนา และความมั่นคงในปัจจุบัน และเป็นสัญญาณเตือนถึงประชาชนที่อาศัยชายฝั่งประเทศอื่น ๆ จะต้องเผชิญในอนาคต”

รายงานฉบับนี้ เรียกร้องให้มีการเฝ้าระวังและติดตามสภาวะมหาสมุทรอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้รัฐบาลและชุมชนทั่วโลกมีข้อมูลที่เพียงพอในการเตรียมพร้อมรับมือกับสิ่งที่จะเกิดขึ้น โดย ปิแอร์ บาอูเรล กล่าวสรุปว่า “เป็นหน้าที่และความรับผิดชอบของเราที่จะต้องรับมือและคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงนี้” 

สอดคล้องกับข้อห่วงใยของ ฟลอเรียน ปัปเพนเบอร์เกอร์ ผู้อำนวยการใหญ่แห่ง ศูนย์พยากรณ์อากาศระยะปานกลางแห่งยุโรป (ECMWF) ที่เตือนว่า วิกฤตภูมิอากาศ คุณภาพอากาศ และสุขภาพของสาธารณชน เชื่อมโยงกันอย่างแยกไม่ได้ และจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระดับโลกในการแก้ไขอย่างเร่งด่วน”

ที่มา: CNN, France24, The Guardian