นักวิทยาศาสตร์ระบุสายพันธุ์ลิงชนิดใหม่ ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นด้วยริมฝีปากสีส้มและการส่งเสียงร้องที่ก้องกังวานคล้ายกับกบ การค้นพบนี้ถือเป็นเหตุการณ์สำคัญทางสัตววิทยา เนื่องจากลิงชนิดนี้ นับเป็นสายพันธุ์ใหม่ลำดับที่ 5 ของทวีปแอฟริกาที่ถูกค้นพบในรอบ 75 ปี และเป็นลิงในกลุ่มโคโลบัส (Colobus) ลำดับที่ 6 ที่เป็นสัตว์พื้นเมืองของแอฟริกา
ย้อนกลับไปในปี 2008 ทีมวิจัยจากมูลนิธิวิจัยสัตว์ป่าลูคูรู พบเห็นลิงที่พวกเขาไม่เคยเห็นมาก่อน ปีนอยู่บนยอดไม้สูง ในป่าฝนที่ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติโลมามี ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก พวกเขาจึงรีบถ่ายรูปลิงตัวนั้น แต่ภาพที่ได้มากลับเบลอและไม่ชัดเจน ซึ่งทำให้ในตอนแรกยังไม่ได้รับความสนใจจากประชาคมวิทยาศาสตร์มากนัก
จูเนียร์ ดี. อัมโบโก นักศึกษาปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยฟลอริดาแอตแลนติก และหนึ่งในผู้เขียนงานวิจัยระบุว่า ต้องรอนานถึงปี 2018 กว่าที่ทีมวิจัยจะสามารถบันทึกภาพลิงชนิดนี้ได้อีกครั้ง โดยลิงตัวนี้มีขนดกสีดำและมีแถบสีส้มรอบจมูกและปาก ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่ามันมีลักษณะที่แตกต่างจากสายพันธุ์อื่นที่เคยรู้จักในพื้นที่อย่างสิ้นเชิง
ลิงปากส้ม หรือ ลิเควลี
เครดิตภาพ: Junior Amboko
ลิงสายพันธุ์ใหม่นี้มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า “โคโลบัส คองโกเอนซิส” (Colobus congoensis) โดยชาวบ้านกลุ่มชาติพันธุ์บาลางกา เรียกพวกมันว่า “ลิเควลี” (Likweli) ลักษณะเด่นคือมีริมฝีปากสีชมพูแกมส้ม ใบหน้าสีดำ ขนสีดำเงางามสะท้อนแสง และมีนิ้วหัวแม่มือขนาดเล็กมากซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของกลุ่มลิงกินใบไม้ที่เรียกว่า “โคโลไบน์” (Colobines)
ลิเควลี มีเสียงร้องที่เป็นเอกลักษณ์ เป็นเสียงคำรามที่คล้ายกับเสียงร้องของกบ และมักจะได้แต่เสียงร้องของพวกมัน โดยไม่เห็นตัว ซึ่งทีมวิจัยต้องใช้เครื่องมือบันทึกเสียงที่ทันสมัยท่ามกลางป่าทึบเพื่อเก็บข้อมูลพฤติกรรมของพวกมัน
นักวิจัยใช้เวลาวิจัย เพื่อยืนยันสายพันธุ์ใช้เวลาระหว่างปี 2018-2022 ด้วยการสำรวจและสัมภาษณ์ชาวบ้านจาก 52 หมู่บ้านโดยรอบ ซึ่งน่าแปลกใจที่มีเพียง 8 หมู่บ้านเท่านั้นที่รู้จักลิงชนิดนี้ จอห์น ฮาร์ต ผู้อำนวยการด้านวิทยาศาสตร์ของมูลนิธิลูคูรู ระบุว่าการค้นพบนี้จะไม่เกิดขึ้นเลย หากปราศจากทีมนักสำรวจธรรมชาติชาวคองโกที่ช่างสังเกตและทุ่มเทให้กับการบันทึกข้อมูล
เคท เดทไวเลอร์ รองศาสตราจารย์ด้านชีววิทยา ระบุว่าลิเควลีแยกตัวออกจากญาติสนิทที่สุดเมื่อประมาณ 4-5 ล้านปีก่อน “พวกเราประหลาดใจมากที่เห็นว่า ความแตกต่างทางวิวัฒนาการนั้นย้อนกลับไปยาวนานเพียงใด” พร้อมเสริมว่านี่คือหนึ่งในการแยกตัวทางวิวัฒนาการที่เก่าแก่ที่สุดในสายตระกูลโคโลบัส โดยริมฝีปากสีส้มอาจจะเป็นสัญลักษณ์ใช้ดึงดูดคู่หรือระบุตัวตนระหว่างกัน
เครดิตภาพ: Junior Amboko
ลิงชนิดนี้ มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศของป่าฝน เนื่องจากมันเป็นสัตว์กินพืชบนเรือนยอดไม้ จึงช่วยกระจายเมล็ดพันธุ์และช่วยให้ต้นไม้งอกงามขึ้นใหม่ในผืนป่าแห่งนี้
อเล็กซานเดอร์ จอร์จีฟ ผู้เชี่ยวชาญด้านวานรวิทยาให้ความเห็นว่า การค้นพบนี้หาได้ยากและน่าตื่นเต้นอย่างยิ่ง เพราะเป็นการพบสัตว์ใหม่ทีร่แม้แต่คนในท้องถิ่นก็ยังแทบไม่รู้จัก เขายังชี้ให้เห็นว่าป่าฝนในคองโกนั้นกว้างใหญ่และยังมีอีกหลายส่วนที่ยังไม่ได้รับการสำรวจอย่างทั่วถึง
อย่างไรก็ตาม ลิเควลีกำลังเผชิญกับภัยคุกคามที่รุนแรง เนื่องจากอาศัยอยู่ในพื้นที่จำกัดเพียงประมาณ 1,700 ตารางกิโลเมตร และตกเป็นเป้าหมายของการล่ารวมถึงการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย นักวิจัยจึงได้เสนอให้มีการจัดลำดับให้มันเป็นสายพันธุ์ที่ “ใกล้สูญพันธุ์” (Endangered) เพื่อให้ได้รับการคุ้มครองอย่างเป็นทางการในทันที
เอริก ซาร์กิส ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยเยล กล่าวทิ้งท้ายว่านี่คือการค้นพบที่มีความหมายสำคัญต่อการอนุรักษ์ โดยหวังว่าการยอมรับสายพันธุ์นี้จะช่วยดึงดูดความสนใจให้ทั่วโลกหันมาปกป้องอุทยานแห่งชาติโลมามี และรักษาความหลากหลายทางชีวภาพที่ยังคงหลบซ่อนอยู่ในผืนป่าแห่งคองโกต่อไป
ที่มา: BBC, CNN, Euro News, The New York Times
เครดิตภาพ: Junior Amboko
