วันศุกร์ ที่ 20 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

โลกจัดระเบียบ ‘พลังงาน’ ใหม่ หลัง ‘สงครามอิหร่าน’ เปลี่ยนผ่านสู่ ‘พลังงานสะอาด’

“สงครามอิหร่าน-วิกฤติช่องแคบฮอร์มุซ” เปลี่ยนแปลง “ระบบพลังงานโลก” ไปอย่างถาวร โดยสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศชี้ว่า โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคสมัยแห่ง “พลังงานไฟฟ้า” อย่างเต็มตัว พร้อมเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่ “พลังงานหมุนเวียน” และเปลี่ยนแปลง “ความมั่นคงทางพลังงาน” อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน

KEY POINTS

  • สงครามอิหร่านส่งผลให้เกิดการปิดล้อมช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งพลังงานสำคัญ ทำให้เกิดวิกฤตความมั่นคงและเปลี่ยนแปลงโครงสร้างพลังงานโลกอย่างถาวร
  • วิกฤตการณ์ดังกล่าวเป็นตัวเร่งให้ทั่วโลกเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดเร็วขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยพลังงานหมุนเวียน ยานยนต์ไฟฟ้า และพลังงานนิวเคลียร์กลายเป็นทางเลือกหลัก
  • การจัดระเบียบพลังงานใหม่ทำให้จีนกลายเป็นผู้ครองตลาดเทคโนโลยีพลังงานสะอาด ขณะที่ประเทศต่างๆ ต้องกระจายความเสี่ยงและหาแหล่งพลังงานใหม่เพื่อลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล

สงครามระหว่างสหรัฐและอิสราเอล กับอิหร่าน ที่เกิดเมื่อช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ส่งผลกระทบต่อวิกฤติความมั่นคงทางพลังงานครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์โลก การปิดล้อมและการโจมตีในพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญ  โดยเฉพาะ “ช่องแคบฮอร์มุซ” เป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติเหลวประมาณ 20% ของปริมาณการบริโภคทั่วโลกต่อวัน

ดังนั้น เมื่อเกิดการปิดช่องแคบและโจมตีเรือขนส่งสินค้า จึงทำให้ราคาน้ำมันและก๊าซธรรมชาติทั่วโลกผันผวนอย่างรุนแรง และทำลายความมั่นคงทางพลังงานอย่างสิ้นเชิง

ฟาติห์ บิโรล ผู้อำนวยการบริหารแห่งสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ได้เน้นย้ำใน “รายงานแนวโน้มพลังงานโลก” (World Energy Outlook) ว่า สงครามครั้งนี้ได้เปลี่ยนแปลงโครงสร้างพลังงานของโลกไปอย่างถาวร โดยเขากล่าวอย่างตรงไปตรงมาว่า “ผมไม่เห็นว่ามีทางใดเลย ที่พลังงานโลกจะสามารถกลับคืนสู่จุดที่เคยเป็นก่อนสงครามอิหร่านได้”

ทางด้าน อดี อิมซิโรวิช อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด และอดีตนักการตลาดยุทธศาสตร์น้ำมัน กล่าวว่า “ตลาดน้ำมันจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป หลังความขัดแย้งครั้งนี้” 

บรรดาประเทศผู้ผลิตและผู้ซื้อจะเร่งสร้างท่อส่งน้ำมันใหม่ วางระบบความมั่นคงใหม่ และแสวงหาแหล่งพลังงานที่หลากหลายเพื่อลดความเสี่ยง โดยหันมาใช้ทางบกมากขึ้น เช่น ท่อส่งน้ำมันตะวันออก-ตะวันตกของซาอุดีอาระเบีย และท่อส่งน้ำมันดิบอาบูดาบีของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ รวมถึงท่อส่งน้ำมันดิบอิรัก-ตุรกี ทว่าศักยภาพรวมของท่อส่งเหล่านี้ยังคงไม่เพียงพอที่จะทดแทนปริมาณน้ำมันกว่า 20 ล้านบาร์เรลต่อวันที่เคยผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ทั้งหมด

แดน มาร์กส์ นักวิจัยด้านความมั่นคงทางพลังงานจากสถาบันรอยัล ยูไนเต็ด เซอร์วิสเซส (RUSI) ชี้ว่า ตราบใดที่ความขัดแย้งระหว่างอิหร่านกับสหรัฐยังคงมีอยู่ ก็จะมีความเสี่ยงของการปิดช่องแคบฮอร์มุซ อยู่เสมอ ด้านจูน โกะห์ นักวิเคราะห์อาวุโสจากบริษัท Sparta เสริมว่า ประเทศผู้ซื้อพลังงานจำเป็นต้องรักษาระดับสำรองน้ำมันเชิงยุทธศาสตร์ให้อยู่ในระดับสูงไว้เสมอ เพื่อความปลอดภัย

 

เร่งเปลี่ยนผ่านพลังงาน

สงครามครั้งนี้ ยังเป็นตัวเร่งให้เกิดการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคพลังงานสะอาดให้เร็วยิ่งขึ้น โดยข้อมูลจากองค์กรพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ (IRENA) พบว่าพลังงานหมุนเวียนครองสัดส่วนถึง 86% ของกำลังการผลิตไฟฟ้าใหม่ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าพลังงานหมุนเวียนกลายเป็นทางเลือกหลักในการตอบสนองความต้องการพลังงานในยุคปัจจุบัน

ขณะที่ อิมซิโรวิช จากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ตั้งข้อสังเกตเพิ่มเติมเกี่ยวกับพฤติกรรมผู้บริโภคว่า “หลังสงครามครั้งนี้ คงมีคนจำนวนน้อยมากที่คิดจะซื้อรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปใหม่ ในเมื่อมีทางเลือกเป็นรถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งจะลดการผูกขาดของน้ำมันในภาคการขนส่งทางบกลงอย่างถาวร”

อีกทั้งรายงานประเมินของ IEA ยังพบว่า หากมีการเร่งใช้งานรถยนต์ไฟฟ้าอย่างแพร่หลาย จะสามารถลดความต้องการใช้น้ำมันดิบลงได้มากกว่า 11 ล้านบาร์เรลต่อวันภายในปี 2035

ทางด้าน ผู้อำนวยการบริหารแห่งสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) กล่าวในการประชุม COP31 ณ ประเทศตุรกีว่า “เมื่อสองปีก่อน ผมเคยพูดว่าเรากำลังก้าวเข้าสู่ยุคสมัยแห่งพลังงานไฟฟ้า และในวันนี้เมื่อพิจารณาจากตัวเลขล่าสุด ผมสามารถบอกได้เลยว่า เราได้อยู่ในยุคสมัยแห่งพลังงานไฟฟ้าเรียบร้อยแล้ว”

รายงานของ IEA ประเมินว่า มูลค่าการลงทุนรายปีในระบบการผลิตไฟฟ้า การกักเก็บแบตเตอรี่ และระบบโครงข่ายไฟฟ้า อาจพุ่งสูงถึง 2.5 ล้านล้านดอลลาร์ภายในปี 2035 หากการขับเคลื่อนพลังงานไฟฟ้าเกิดขึ้นอย่างเต็มรูปแบบ ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 1 ล้านล้านดอลลาร์จากปีก่อนหน้า

ตามรายงานของ Wood Mackenzie ระบุว่า จีนในฐานะประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลก ครองสัดส่วนการผลิตและการส่งออกอุปกรณ์พลังงานหมุนเวียนมากกว่า 80% ของโลก ทั้งในส่วนของกังหันลม แผงโซลาร์เซลล์ และแบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน ส่งผลให้ทุกประเทศที่ต้องการสร้างระบบพลังงานสะอาดภายในประเทศ เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาฟอสซิล จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีและห่วงโซ่อุปทานจากจีนเป็นหลัก

มอริส ออบสต์เฟลด์ นักวิจัยอาวุโสจากสถาบันปีเตอร์สันเพื่อเศรษฐศาสตร์ระหว่างประเทศ และอดีตหัวหน้านักเศรษฐศาสตร์แห่งกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ชี้ว่า วิกฤติครั้งนี้เป็นบทเรียนสำคัญที่กระตุ้นให้ทั่วโลกต้องกระจายความเสี่ยงทางพลังงาน ซึ่งส่งผลดีต่อจีนโดยตรงจากความเป็นผู้นำในการจัดหาผลิตภัณฑ์โครงสร้างพื้นฐานพลังงานหมุนเวียน 

ขณะเดียวกัน “พลังงานนิวเคลียร์” ก็กลับมาได้รับความสนใจอย่างสูงสุดในรอบกว่า 35 ปี โดยมีกำลังการผลิตใหม่ที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างถึง 90 กิกะวัตต์ทั่วโลก และมีมากกว่า 50 ประเทศที่มีแผนหรือตั้งเป้าหมายในการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ รวมถึงการเร่งนำเทคโนโลยีใหม่อย่างเตาปฏิกรณ์โมดูลาร์ขนาดเล็ก (SMRs) มาใช้งาน

ในขณะที่ การใช้ถ่านหินเพิ่มขึ้นจากความต้องการพลังงานในระยะสั้น แต่ IEA คาดการณ์ว่าจะทยอยลดลงภายในปี 2030 เนื่องจากประเทศผู้บริโภคหลักอย่างจีนปรับเปลี่ยนไปสู่พลังงานหมุนเวียนและนิวเคลียร์อย่างรวดเร็ว

โมฮาเมด เอลเฮดแดด อาจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแลนคาเชียร์ วิเคราะห์ว่า ผู้ชนะที่แท้จริงคือประเทศที่มีผลผลิตส่วนเกินสำหรับส่งออกและความคุ้มครองอุปทานที่มั่นคง โดยสหรัฐ จะเสริมความแข็งแกร่งในฐานะผู้ส่งออกก๊าซธรรมชาติเหลว ขณะที่ กาตาร์จะกระชับบทบาทในฐานะพันธมิตรสัญญาระยะยาวที่น่าเชื่อถือ

“สงครามอิหร่าน” แสดงให้เห็นว่า ความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ได้เพิ่ม “ต้นทุนที่แท้จริง” ให้แก่การพึ่งพาฟอสซิลแบบเดิมอย่างมหาศาล โลกพลังงานในปัจจุบันไม่ได้เพียงแค่ปรับตัวต่อราคาที่ผันผวนชั่วคราว แต่กำลังจัดระเบียบความมั่นคงและโครงสร้างพื้นฐานใหม่ทั้งหมด ซึ่งจะส่งผลให้ระบบพลังงานโลกนับจากนี้ ไม่มีวันกลับไปเหมือนเดิมอีกต่อไปอย่างแท้จริง


ที่มา: Aljazeera, Atmos, The New York Times, TIME