สัตว์ในอ่าวเม็กซิโกลด 60% ไร้สัญญาณฟื้นตัว แม้ผ่านเหตุการณ์น้ำมันรั่วนับสิบปี

ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 20 เมษายน 2010 เกิดเหตุแท่นขุดเจาะน้ำมันดีปวอเตอร์ ฮอไรซัน ของบริษัทบีพีระเบิดใน “อ่าวเม็กซิโก” ห่างจากชายฝั่งรัฐลุยเซียนาประมาณ 80 กิโลเมตร การระเบิดดังกล่าวคร่าชีวิตคนงานไป 11 ราย และส่งผลให้น้ำมันดิบรวมถึงก๊าซธรรมชาติรั่วไหลลงสู่มหาสมุทรกว่า 134 ล้านลิตร ต่อเนื่องยาวนานถึง 87 วัน กลายเป็นโศกนาฏกรรมทางสิ่งแวดล้อมทางทะเลครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ 

แม้เวลาจะล่วงเลยมานานกว่า 10 ปี ผลกระทบต่อระบบนิเวศใต้ทะเลลึกกลับยังคงรุนแรงและยังไม่ฟื้นตัว งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS ระบุว่า ในช่วงหลายปีหลังเกิดเหตุการณ์ระเบิด จำนวนสิ่งมีชีวิตทางทะเลในอ่าวเม็กซิโกลดลงประมาณ 60% และจนถึงปัจจุบันประชากรเหล่านี้ก็ยังไม่มีแนวโน้มที่จะฟื้นตัวกลับคืนสู่สภาวะปรกติได้อย่างยั่งยืน

จากข้อมูลการสำรวจทางวิทยาศาสตร์ระหว่างปี 2011-2015 พบว่า กลุ่มประชากรปลาใน “เขตสนธยา” (Twilight Zone) เขตใต้ทะเลลึกตั้งแต่ระดับ 200-1,000 เมตร ลดลงถึง 63.5% ขณะที่ สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในกลุ่มครัสเตเชียนที่มีขนาดใหญ่พอจะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (Macrocrustaceans) เช่น กุ้งและคริลล์ ลดลง 62% และสัตว์ในกลุ่มหมึก เช่น หมึกสาย และหมึกกล้วย มีจำนวนลดลง 59.7% ซึ่งถือเป็นการลดลงของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศขนาดใหญ่ที่สุดของโลกที่รวดเร็วและรุนแรงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึกมา

สิ่งมีชีวิตที่เป็น “ฐานราก” ของห่วงโซ่อาหารในมหาสมุทรได้รับผลกระทบหนักที่สุด โดยจำนวนคริลล์ลดลงถึง 72.8% ขณะที่ “ปลาบริสเทิลเมาธ์” (Bristlemouth) มีจำนวนลดลงถึง 69% เช่นเดียวกับ “ปลาตะเกียง” (Lanternfish) ที่ลดลงเหลือเพียง 33% ของจำนวนเดิมเท่านั้น เมื่อปลาที่เป็นอาหารหลักเหล่านี้มีจำนวนลดลง ก็ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ไปทั้งมหาสมุทร

ศ.ดร.เทรซีย์ ซัตตัน นักสมุทรศาสตร์ชีววิทยาจากมหาวิทยาลัยโนวาเซาธ์อีสเทิร์น ผู้เขียนหลักของรายงานวิจัย กล่าวว่า “จากการพิจารณาปัจจัยทางธรรมชาติทั้งหมดที่คิดว่าอาจเกี่ยวข้อง ทั้งอุณหภูมิ ปริมาณออกซิเจน และอาหาร พบว่าไม่มีปัจจัยใดที่เปลี่ยนแปลงสอดคล้องกับจำนวนสิ่งมีชีวิตที่ลดลงเลย ดังนั้นเราจึงเชื่อว่าน้ำมันรั่วเป็นสาเหตุหลัก”

นอกจากคราบน้ำมันและมลพิษ จะทำให้สัตว์ทะเลตายทันทีแล้ว ยังส่งผลกระทบไปยังสัตว์รุ่นต่อ ๆ มาอีก โดยสารพิษไฮโดรคาร์บอนซึมลึกเข้าไปสะสมในไข่ของสัตว์ทะเลที่รอดชีวิต ส่งผลให้ตัวอ่อนรุ่นต่อมาอ่อนแอและมีอัตราการรอดชีวิตต่ำลง จำนวนสิ่งมีชีวิตที่ลดลงกะทันหันยังทำให้เกิด “สภาวะคอขวดทางพันธุกรรม” (Genetic Bottleneck) นำไปสู่ “การผสมพันธุ์ในกลุ่มเลือดเดียวกัน” (Inbreeding) จนเกิดการสูญเสียความหลากหลายทางพันธุกรรมในอัตราที่รวดเร็ว

ขณะเดียวกัน การใช้ “สารเคมีขจัดคราบน้ำมัน” ทำความสะอาดคราบน้ำมัน 134 ล้านลิตร ทำให้สารโพลีไซคลิกอโรมาติกไฮโดรคาร์บอน หรือ PAHs (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons) ซึ่งเป็นสารพิษร้ายแรง จมลงสู่ระดับน้ำลึกและกระจายตัวลอยค้างอยู่ในมวลน้ำ ส่งผลให้สัตว์ในเขตน้ำลึกได้รับสารพิษอย่างต่อเนื่องและรุนแรง

ดร.ซัตตัน กล่าวว่า “เราใช้สารขจัดคราบน้ำมันเพราะต้องการป้องกันไม่ให้น้ำมันลอยขึ้นสู่ผิวน้ำ เพื่อไม่ให้กระทบต่อสัตว์น้ำตื้นหรือมนุษย์ แต่นั่นกลับทำให้มันแตกตัวเป็นหยดเล็ก ๆ ค้างอยู่ในมวลน้ำลึก ซึ่งกลายเป็นว่าเราได้สร้างสนามทุ่นระเบิดของอนุภาคน้ำมันขนาดเล็กขึ้นมาแทน เราจำเป็นต้องตระหนักว่ามหาสมุทรลึกเป็นระบบนิเวศที่เปราะบางมาก”

ผลกระทบที่เกิดขึ้นใต้ทะเลลึก ยังส่งผลกระทบต่อสัตว์นักล่าขนาดใหญ่บริเวณผิวน้ำและผู้ล่าในความลึก โดยงานวิจัยพบว่า สัตว์กลุ่มวาฬมีฟันที่ดำน้ำลึกมีจำนวนลดลงถึง 80% โดยดร.ซัตตันกล่าวว่า ในช่วงสิบปีที่ผ่านมา ไม่มีการพบ “วาฬหัวทุย” (Sperm Whale) อาศัยอยู่บริเวณนอกปากแม่น้ำมิสซิสซิปปีเลย เนื่องจากเหยื่อที่เป็นอาหารของพวกมันหายไป

ดร.บรูซ โรบิสัน นักชีววิทยาทางทะเลจากสถาบันวิจัยพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำมอนเทอเรย์เบย์ กล่าวว่า “เป็นเรื่องสำคัญที่สาธารณชนต้องเข้าใจว่าเหตุน้ำมันรั่วครั้งนี้สร้างความหายนะมากเพียงใด อ่าวเม็กซิโกยังไม่ฟื้นตัวเลย แม้เวลาจะผ่านไปกว่า 15 ปีแล้วก็ตาม” 

งานวิจัยยังชี้ให้เห็นถึง ความเชื่อมโยงของระบบนิเวศมหาสมุทรตั้งแต่ผิวน้ำจนถึงก้นทะเล เนื่องจากสิ่งมีชีวิตหลายชนิดมีการเคลื่อนที่และอพยพย้ายถิ่นในแนวดิ่ง ทั้งในชั้นผิวน้ำและระดับลึก ดังนั้นมหาสมุทรจึงทำงานเป็นระบบนิเวศขนาดใหญ่ที่เชื่อมต่อกัน ไม่ใช่ชั้นน้ำที่แยกขาดจากกัน

นอกจากการล่มสลายของสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลลึก จะทำลายห่วงโซ่อาหารแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อกลไกธรรมชาติของมหาสมุทรในการดูดซับและกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์จากชั้นบรรยากาศลงสู่ใต้ทะเลลึกอีกด้วย

ขณะที่ ดร.เปโดร เอ. เปเรซ นักวิจัยจากสถาบันสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนานาชาติฟลอริดา ผู้ร่วมวิจัย ให้ข้อสังเกตว่า “สิ่งที่น่ากังวลอย่างยิ่งคือสิ่งมีชีวิตเหล่านี้เคยมีจำนวนมหาศาล แสดงให้เห็นว่าแม้แต่สายพันธุ์ที่ดูเหมือนมีมากก็สามารถเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงโดยไม่มีใครสังเกตเห็นหากขาดการติดตาม” ในขณะที่ ดร.ริตา คอลเวลล์ จากมหาวิทยาลัยแมรีแลนด์ เสนอว่าในอนาคตควรหลีกเลี่ยงสารเคมีสังเคราะห์ และหันไปใช้สารที่ส่งเสริมจุลินทรีย์ย่อยสลายน้ำมันแทน

ทางด้าน พอล ทาคาฮาชิ โฆษกของบริษัท BP ออกแถลงการณ์ว่า อุบัติเหตุครั้งนี้ได้เปลี่ยนแปลงบริษัทไปตลอดกาล และบริษัทได้ปรับเปลี่ยนมาตรการหลายอย่างเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์เช่นนี้อีก พร้อมชี้แจงว่าบริษัทได้จ่ายเงินเยียวยา ฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม และสู้คดีความรวมเป็นมูลค่ากว่า 69,000 ล้านดอลลาร์ให้แก่ภูมิภาคอ่าวเม็กซิโกนับตั้งแต่เกิดเหตุการณ์

นักวิจัยหลายฝ่ายเรียกร้องให้ทบทวนความเสี่ยงอย่างรอบคอบ ก่อนจะริเริ่มโครงการขุดเจาะน้ำมันในทะเลลึกหรือการทำเหมืองแร่ในทะเลลึก เพราะหากระบบนิเวศใต้ทะเลลึกล่มสลาย ความสามารถในการฟื้นตัวกลับคืนมาอาจต้องใช้เวลานานเกินกว่าที่สติปัญญาและความพยายามของมนุษย์จะเยียวยาได้ในเร็ววัน

ที่มา: AP News, Oceanographic Magazine, The Guardian, Wired