‘เดนมาร์ก’ เปลี่ยน ‘ความร้อน’ เหลือทิ้งจาก ‘ดาต้าเซ็นเตอร์’ เป็นแหล่งพลังงานให้บ้านประชาชน

ปัจจุบันมี “ดาต้าเซ็นเตอร์” มากกว่า 12,500 แห่งกระจายอยู่ทั่วโลก และมีแห่งใหม่เปิดให้บริการเพิ่มขึ้นทุกวัน เพื่อรองรับการใช้เอไอที่เพิ่มขึ้นทุกวัน ซึ่งดาต้าเซ็นเตอร์เหล่านี้ต้องใช้น้ำหลายแสนล้านลิตรในการระบายความร้อน รวมถึงใช้พลังงานไฟฟ้าปริมาณมหาศาล และปล่อยความร้อนส่วนเกินออกสู่อากาศภายนอกโดยตรง ซึ่งส่งผลต่อภาวะโลกร้อน 

ด้วยเหตุนี้ วิศวกรในเดนมาร์กและภูมิภาคนอร์ดิกจึงหาทางเปลี่ยน “ความร้อน” ที่ไม่เคยถูกใช้ประโยชน์ ให้กลายเป็นพลังงานทำความร้อนหล่อเลี้ยงชุมชน

ข้อมูลจากสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ระบุว่า ในปี 2024 ดาต้าเซ็นเตอร์ทั่วโลกใช้พลังงานไฟฟ้าไปถึง 485 เทราวัตต์-ชั่วโมง หรือคิดเป็น 1.5% ของการใช้ไฟฟ้าทั้งหมดของโลก ซึ่งเทียบเท่ากับปริมาณการผลิตไฟฟ้าทั้งหมดของเยอรมนี นอกจากนี้ IEA ยังคาดการณ์ว่าตัวเลขดังกล่าวจะเพิ่มขึ้นเท่าตัวเป็น 3% ภายในปี 2030 โดยมีแรงขับเคลื่อนหลักมาจากพัฒนาการของเอไอ 

ทางด้าน คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจแห่งสหประชาชาติสำหรับยุโรป ได้เตือนว่า การขยายตัวอย่างรวดเร็วของผู้ให้บริการคลาวด์รายใหญ่ เช่น Google, Amazon และ Microsoft กลายเป็นภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้นต่อระบบไฟฟ้าทั่วโลก แต่ความร้อนที่ปล่อยมมาจากดาต้าเซ็นเตอร์ก ลับไม่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้เท่าที่ควร

เพื่อแก้ปัญหานี้ เทคโนโลยีการระบายความร้อนด้วยของเหลวโดยตรง หรือ DLC (Direct Liquid Cooling) จึงถูกนำมาใช้แทนระบบพัดลมและเครื่องปรับอากาศแบบเดิม ซึ่งมักปล่อยความร้อนส่วนเกินจากการประมวลผลทิ้งสู่อากาศภายนอกโดยเปล่าประโยชน์ ในระบบ DLC สารคูลแอนต์จะถูกปั๊มให้ไหลผ่านชิปประมวลผลที่มีอุณหภูมิสูงโดยตรง เพื่อดูดซับความร้อนมหาศาลที่เกิดขึ้นระหว่างการทำงานของเครื่องคอมพิวเตอร์และเครื่องประมวลผลเอไอ

การใช้ของเหลวสัมผัสและดูดซับความร้อนจากชิปประมวลผลโดยตรง ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพทางความร้อน ภายในศูนย์ข้อมูลให้สูงกว่าระบบระบายความร้อนด้วยอากาศแบบเดิมอย่างมาก เมื่อสารคูลแอนต์หมุนเวียนผ่านชิปและดูดซับความร้อนส่วนเกินจนมีอุณหภูมิสูงขึ้น พลังงานความร้อนดังกล่าวจะถูกนำไปผ่านระบบแลกเปลี่ยนความร้อน จนได้น้ำร้อนไหลออกมาจากศูนย์ข้อมูลอย่างต่อเนื่องและมีความเสถียร

พลังงานความร้อนในรูปของน้ำร้อนที่ได้จากระบบ DLC จะถูกส่งหมุนเวียนเข้าสู่ระบบทำความร้อนส่วนภูมิภาคของเมืองผ่านท่อส่งน้ำ เครือข่ายทำความร้อนนี้จะกระจายความร้อนส่วนเกินไปยังอาคาร บ้านเรือนประชาชน และโรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่ ทำให้สามารถนำพลังงานที่เคยถูกมองว่าเป็นของเสีย กลับมาสร้างความอบอุ่นให้แก่ชุมชนได้อย่างตรงจุด และลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและก๊าซธรรมชาติ 

 นอกจากนี้ ความร้อนทิ้งจากระบบ DLC ยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในกิจกรรมเศรษฐกิจหมุนเวียนรูปแบบอื่น เช่น การทำเกษตรกรรมหมุนเวียนอย่างการปลูกผักในพื้นที่ใกล้เคียง หรือการส่งพลังงานไปทำความร้อนให้แก่ห้างสรรพสินค้าได้อีกด้วย

เดนมาร์ก เป็นหนึ่งในประเทศที่ประสบความสำเร็จในการใช้เทคโนโลยีนี้ โดยเมื่อเดือนพฤษภาคม 2026 บริษัท Hewlett Packard Enterprise และ Danfoss Climate Solutions ได้ร่วมกันเปิดตัว Bitten ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ ของมหาวิทยาลัยเซาเทิร์นเดนมาร์ก ที่สามารถฟื้นฟูความร้อนทิ้งได้ 100% เพื่อส่งเข้าสู่ระบบทำความร้อนของเมืองซอนเดอร์บอร์ก สำหรับสร้างความอบอุ่นให้แก่ประชาชนกว่า 75,000 คน

คริสเตียน สแตรนด์ ประธานของ Danfoss Climate Solutions ได้อธิบายว่า “ระบบดึงความร้อนทิ้งกลับมาใช้ใหม่ จะทำให้คุณได้น้ำร้อนไหลออกมาจากดาต้าเซ็นเตอร์ ซึ่งสามารถนำไปใช้สร้างความอบอุ่นในบ้านเรือนและกระบวนการอุตสาหกรรม” นอกจากนี้เขายังเน้นย้ำว่า “เรามีความร้อนทิ้ง ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานปริมาณมหาศาลที่ยังไม่ได้นำมาใช้ สามารถลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและสร้างผลตอบแทนทางธุรกิจไปพร้อมกัน”

ขณะที่ Microsoft ลงนามข้อตกลงร่วมกับ VEKS บริษัทส่งจ่ายความร้อน และ Høje Taastrup Fjernvarme ผู้ให้บริการทำความร้อน เพื่อป้อนความร้อนทิ้งจากดาต้าเซ็นเตอร์แห่งใหม่ ในเมืองโฮเย-ทาสตรุป เข้าสู่ระบบ ซึ่งสามารถรองรับความต้องการความร้อนได้ราว 6,000 ครัวเรือนต่อปี ถือเป็นหนึ่งในโครงการแรก ๆ ของ Microsoft ที่มีการบูรณาการระบบดึงความร้อนทิ้งมาใช้ ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบก่อสร้าง

มีคาเอล มิกเกลเซน ผู้อำนวยการฝ่ายดาต้าเซ็นเตอร์ของ Microsoft เปิดเผยว่า “เราตั้งใจที่จะให้ดาต้าเซ็นเตอร์ของเราเป็นหนึ่งในดาต้าเซ็นเตอร์ที่ยั่งยืนที่สุดในโลก ข้อตกลงกับ VEKS เป็นขั้นตอนสำคัญในการสร้างภูมิภาคดาต้าเซ็นเตอร์ในเดนมาร์กที่ใส่ใจภูมิอากาศ” 

ขณะที่ atNorth ผู้ให้บริการดาต้าเซ็นเตอร์ ร่วมมือกับ Vestforbrænding เพื่อส่งมอบพลังงานความร้อนจากดาต้าเซ็นเตอร์ DEN01 เมืองบัลเลอรุป ให้แก่อาคารพักอาศัยมากกว่า 8,000 แห่งตั้งแต่ปี 2028 เป็นต้นไป 

สทีน นอยช์ เวเดล ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Vestforbrænding กล่าวถึงความสำเร็จนี้ว่า “หลายปีที่เราพูดถึงความร้อนส่วนเกินจากดาต้าเซ็นเตอร์ว่าเป็นอนาคต ตอนนี้อนาคตมาถึงแล้ว วันนี้เราแสดงให้เห็นเส้นทางข้างหน้าว่าความร้อนส่วนเกินส่งไปถึงบ้านเรือนประชาชนได้อย่างไร”

ด้านเอโยลฟูร์ แม็กนัส คริสตินสัน ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ atNorth ระบุว่า “เมื่อความต้องการโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลสำหรับเอไอเพิ่มขึ้น บริษัทดาต้าเซ็นเตอร์ต้องขยายโครงการด้วยความรับผิดชอบ การแสวงหาพันธมิตรดึงความร้อนกลับมาใช้ใหม่ จะช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและช่วยลูกค้าลดคาร์บอน"

นอกจากนี้ โมเดลดังกล่าวยังถูกนำไปใช้แล้วในหลายพื้นที่ของนอร์ดิก เช่น ดาต้าเซ็นเตอร์ของ Meta ในเมืองโอเดนเซ ที่มอบความร้อนคืน 100 กิกะวัตต์-ชั่วโมงต่อปีให้แก่ 6,900 ครัวเรือน เช่นเดียวกับกรุงสต็อกโฮล์ม ของสวีเดน ที่ป้อนความร้อนจากดาต้าเซ็นเตอร์เข้าสู่ระบบเมืองมาตั้งแต่ปี 2014

ศ.แยน โรเซนาว นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ให้ความเห็นเชิงนโยบายว่า “เราควรก่อสร้างดาต้าเซ็นเตอร์ในจุดที่สามารถนำความร้อนไปใช้ประโยชน์ได้ ไม่ใช่แค่ในจุดที่ที่ดินราคาถูกที่สุด”

ทั้งนี้ แนวคิดการดึงความร้อนทิ้งยังไม่ได้จำกัดอยู่แค่ดาต้าเซ็นเตอร์ แต่ยังขยายไปยังอุปกรณ์การแพทย์ เช่น ในโรงพยาบาลซอนเดอร์บอร์ก ได้นำความร้อนจากเครื่องสแกน MRI มาใช้เป็นพลังงาน คิดเป็นพลังงานสำหรับใช้ได้ 9 เดือนต่อปี และคืนทุนได้ภายใน 2 ปี ทำให้มีงบประมาณเหลือไปใช้ดูแลผู้ป่วยและซื้ออุปกรณ์ใหม่

ปริมาณความร้อนทิ้งทั่วยุโรปในหนึ่งปี มีมากพอที่จะป้อนพลังงานให้กรุงปารีสได้นานถึง 48 ปี การหมุนเวียนพลังงานไร้ประโยชน์กลับมาใช้นี้ จึงไม่เพียงช่วยบรรเทาภาระต่อระบบไฟฟ้าและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่ยังสร้างโมเดลธุรกิจที่ยั่งยืนซึ่งเทคโนโลยี ชุมชน และสิ่งแวดล้อม สามารถเติบโตร่วมกันได้อย่างลงตัว

ที่มา: Aljazeera, Data Center Dynamics, Energy Digital