‘อมตะ-ไทยเบฟ’ แก้วิกฤติน้ำยั่งยืน ดัน ‘เศรษฐกิจน้ำ’ สร้างรายได้ พร้อมจัดการน้ำครบวงจร

วิกรม กรมดิษฐ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท อมตะ คอปอเรชัน จำกัด (มหาชน) และประธานมูลนิธิอมตะ ร่วมแสดงมุมมองและแบ่งปันประสบการณ์การบริหารจัดการน้ำ หัวข้อ “The Risk We Must Face: CEO Perspective กรุงเทพไม่ท่วม ฤดูแล้งมีน้ำใช้” ในงาน Water Resilience Forum 4/2026 ภายใต้แนวคิด THE TRUTH OF WATER “รู้ทันน้ำ รู้ทันอนาคต” จัดโดยศูนย์กันก่อนท่วม (Water Resilience Center) คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) ณ ห้อง SX Grand Plenary Hall ชั้น G ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ 

วิกรมกล่าวว่า นิคมอุตสาหกรรมอมตะเพิ่งประสบปัญหาน้ำท่วมอย่างที่ไม่เคยพบเจอมาก่อน จึงทำให้เขาเห็นถึงความสำคัญในการแก้ปัญหาน้ำอย่างจริงจัง สำหรับประเทศไทย วิกรมมองว่าการจัดการน้ำจะต้องตอบโจทย์สำคัญ 2 ประเด็น คือ ทำอย่างไรไม่ให้น้ำท่วมในหน้าฝน และทำอย่างไรให้หน้าแล้งมีน้ำใช้ 

เพื่อสะท้อนภาพการจัดการน้ำ วิกรมได้ยกตัวอย่างเปรียบเทียบเชิงโครงสร้างระหว่าง “ลุ่มน้ำแม่กลอง” กับ “ลุ่มน้ำเจ้าพระยา” โดยอธิบายว่าพื้นที่ลุ่มน้ำแม่กลองมีปริมาณฝนตกประมาณ 45,000 ล้านลบ.ม.ต่อปี แต่มีเขื่อนใหญ่ 2 แห่งที่กักเก็บน้ำได้ถึง 26,000 ล้านลบ.ม. หรือคิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 58% ของปริมาณน้ำฝนที่ตกทั้งหมด ประกอบกับการมีระบบกระจายน้ำผ่าน “คลองก้างปลา” และการนำน้ำไปฝากไว้ตามสระ แก้มลิง หรือแก้มช้าง ทำให้ลุ่มน้ำแม่กลองสามารถควบคุมปัญหาน้ำท่วมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในทางกลับกัน ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งมีพื้นที่กว้างใหญ่ถึง 140,000 ตร.กม. มีปริมาณน้ำฝนตกกว่า 210,000 ล้านลบ.ม. แม้จะมีเขื่อนอยู่ 9 แห่ง แต่กลับกักเก็บน้ำรวมกันได้เพียง 12% ของปริมาณน้ำฝนทั้งหมด ด้วยสัดส่วนความสามารถในการกักเก็บน้ำที่ยังต่ำกว่าปริมาณน้ำฝนมาก จึงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้พื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาและจังหวัดตอนล่าง อย่างเช่น พระนครศรีอยุธยา ต้องประสบปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากอยู่เป็นประจำ

วิกรมเสนอแนวทางการป้องกันน้ำท่วมกรุงเทพฯ ว่า ต้องควบคุมปริมาณน้ำหลากที่ไหลลงมาไม่ให้เกินความจุของช่องทางระบายน้ำกรุงเทพฯ ที่ระดับ 2,000–2,500 ลบ.ม.ต่อวินาที โดยเสนอแนวทางแก้ปัญหา 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1.ขยายคลองเดิมที่มีอยู่เพื่อผันน้ำออกไปยังแม่น้ำท่าจีนและแม่น้ำบางปะกง, 2.การขยายศักยภาพคลองภายในกรุงเทพฯ และพื้นที่ข้างเคียง, 3.ขุดคลองเลี่ยงเมืองใหม่เพื่อเบี่ยงทิศทางน้ำไม่ให้ไหลทะลักเข้าสู่ใจกลางเมืองหลวง

นอกจากนี้ ยังได้เสนอให้รัฐบาลดำเนินนโยบายความร่วมมือแบบรัฐต่อรัฐ (G2G) ดึงประเทศที่มีความเชี่ยวชาญระดับโลกเข้ามาช่วยวางแผนบริหารจัดการน้ำในระยะยาว เช่น ประเทศจีน ซึ่งมีความชำนาญในการผันน้ำจากภาคใต้ไปภาคเหนือและผันน้ำเข้าสู่ทะเลทรายจนสามารถปลูกพืชได้, ประเทศญี่ปุ่น ที่เข้าใจการรับมือกับพายุไต้ฝุ่นและฝนตกหนัก, รวมถึง ประเทศเนเธอร์แลนด์ ซึ่งมีพื้นที่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเลแต่สามารถบริหารจัดการน้ำได้อย่างยั่งยืน

“น้ำ” เป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจที่มีมูลค่า สามารถสร้างรายได้ให้แก่ทั้งภาครัฐและเอกชน ผ่านโครงสร้างราคาตามประเภทการใช้งาน เช่น น้ำอุปโภคบริโภคคิวละ 10–20 บาท, น้ำภาคอุตสาหกรรมคิวละ 15–25 บาท และน้ำภาคการเกษตรคิวละ 1–2 บาท หากรัฐบาลออกกฎหมายสนับสนุนให้เอกชนร่วมลงทุนกักเก็บและบริหารจัดการน้ำช่วงหน้าฝน ก็จะช่วยเปลี่ยนน้ำหลากให้กลายเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจได้

สำหรับภาคอุตสาหกรรม คุณวิกรมได้นำเสนอ “อมตะโมเดล” (Amata Model) ซึ่งเป็นโมเดลการบริหารจัดการน้ำที่ดำเนินการมานานเกือบ 30 ปี โดยเน้นระบบ Zero Waste Discharge ที่ไม่มีการปล่อยน้ำเสียออกจากนิคมฯ เลยตลอด 25 ปีที่ผ่านมา น้ำเสียทั้งหมด 100% ที่เกิดขึ้นจากการอุปโภคและกระบวนการผลิตของโรงงานอุตสาหกรรม จะถูกรวบรวมส่งเข้าสู่โรงบำบัดน้ำเสียส่วนกลางเพื่อนำกลับมาปรับปรุงคุณภาพและหมุนเวียนใช้อีกครั้ง

เมื่อน้ำเสียผ่านการบำบัดจนกลายเป็นน้ำอุตสาหกรรมแล้ว จะถูกจัดสรรหมุนเวียนไปใช้ใน 3 ส่วนหลัก ได้แก่ 1.นำกลับมารีไซเคิลผลิตเป็นน้ำประปา คิดเป็น 43% ของทั้งหมด 2.นำไปใช้ในโรงไฟฟ้า 10 แห่งภายในนิคมฯ มีสัดส่วน 31% และ 3.ส่วนที่เหลืออีก 26% ถูกส่งไปใช้ดูแลพื้นที่สีเขียวและระบบหล่อเย็น ซึ่งระบบหมุนเวียนน้ำปิดนี้ช่วยป้องกันปัญหามลพิษต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างสมบูรณ์

ในด้านการบริหารความเสี่ยง นิคมอมตะได้ขุดอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่รวมพื้นที่เกือบ 800 ไร่ กักเก็บน้ำไว้ได้รวม 42 ล้านลบ.ม. ซึ่งเพียงพอสำหรับป้อนโรงงานอุตสาหกรรมกว่า 900 แห่งได้นานถึง 18 เดือน แม้ฝนจะไม่ตกเลยก็ตาม การบริหารจัดการในลักษณะนี้นอกจากจะสร้างความมั่นคงให้แก่ภาคอุตสาหกรรมแล้ว ยังเป็นแบบอย่างของ “เศรษฐกิจน้ำ” (Water Economy) ที่เปลี่ยนน้ำหลากในฤดูฝนให้กลายเป็นทรัพยากรที่มีมูลค่าและสร้างความยั่งยืนในระยะยาว

ขณะที่ ต้องใจแสดงมุมมองในฐานะภาคธุรกิจเครื่องดื่ม โดยชี้ให้เห็นว่าความเสี่ยงด้านน้ำสำหรับองค์กรธุรกิจไม่ได้มีเพียงมิติด้านปริมาณเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมความเสี่ยงที่ซับซ้อนทั้งทางตรงและทางอ้อมตลอดห่วงโซ่อุปทาน

แน่นอนว่า ภาคธุรกิจต้องรับมือกับทั้งปัญหาน้ำแล้ง น้ำท่วม และปัญหาน้ำเค็มหรือน้ำกร่อย ดังเช่นโรงงานของไทยเบฟในจ.พระนครศรีอยุธยาที่ต้องเผชิญกับระดับน้ำเค็มรุกสูงจนต้องปรับคุณภาพน้ำอยู่เสมอ นอกจากนี้ ปัญหาสารพิษตกค้างในน้ำยังเป็นภัยคุกคามรุนแรงที่เคยเกิดขึ้นในยุโรป จนนำไปสู่การฟ้องร้องและสั่งปรับมหาศาลกับแบรนด์น้ำดื่มระดับโลก ตลอดจนทำให้บางบริษัทต้องตัดสินใจขายธุรกิจน้ำออกไปเนื่องจากยากแก่การบริหารจัดการความเสี่ยง

ขณะเดียวกัน ยังมีความเสี่ยงทางอ้อม อาทิ ปัญหาด้านโลจิสติกส์ในช่วงน้ำท่วมที่ไม่สามารถขนส่งสินค้าได้ รวมถึงผลกระทบจากภัยแล้งที่ส่งผลให้ราคาพืชผลทางการเกษตรซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักในการผลิตเครื่องดื่มอย่างน้ำตาลและข้าวปรับตัวสูงขึ้น อีกทั้งยังมีความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของข้อกฎหมาย กฎระเบียบต่าง ๆ ตลอดจนความขัดแย้งกับชุมชนท้องถิ่น จากการถูกตั้งคำถามเรื่องการนำทรัพยากรน้ำไปใช้เพื่อทำกำไร ซึ่งกลายเป็นความท้าทายสำคัญที่ภาคธุรกิจต้องเร่งประเมินและป้องกัน

เพื่อรับมือกับความเสี่ยงเหล่านี้ ไทยเบฟได้ประเมินความเสี่ยงด้านน้ำในโรงงานทั้งหมด 80 แห่งทั่วโลก โดยร่วมมือกับสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (สสน.) ควบคู่กับการประเมินความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศ เช่น พายุและอุณหภูมิที่เพิ่มสูงขึ้น ผลการประเมินพบว่า มีโรงงานจำนวน 31 แห่งทั่วโลก ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงหรือความเครียดด้านน้ำในระดับสูงถึงสูงมาก โดยเฉพาะโรงงานทั้งหมดของไทยเบฟที่ตั้งอยู่ในประเทศไทยล้วนจัดอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงสูงและสูงมากทั้งสิ้น จึงจำเป็นต้องจัดทำแผนบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ

แผนการบริหารจัดการน้ำภายในโรงงาน จึงเน้นการสร้างความมั่นคงของแหล่งน้ำสำรอง การกักเก็บน้ำฝน และการเตรียมรับมือน้ำท่วมรวมถึงระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น ขณะเดียวกันได้ยึดหลัก 3R เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำ โดยนำน้ำที่ผ่านกระบวนการบำบัดกลับมาหมุนเวียนใช้ทำความสะอาดและลดความร้อนในระบบผลิตพลังงาน ควบคู่ไปกับการแบ่งปันน้ำประปาและน้ำอุปโภคให้แก่ชุมชน โรงเรียน และเกษตรกรในพื้นที่รอบโรงงาน

นอกจากแนวทางระดับโรงงานแล้ว ไทยเบฟยังขยายการดูแลไปสู่พื้นที่ต้นน้ำ เช่น การฟื้นฟูป่าต้นน้ำเชียงดาว การสร้างฝาย และการทำงานร่วมกับชุมชนเพื่อรักษาแหล่งน้ำของตนเอง พร้อมทั้งร่วมมือกับ สสน. ติดตั้งระบบโทรมาตรเตือนภัยบนพื้นที่สูงจำนวน 103 เครื่อง ในภาคเหนือและภาคใต้ เพื่อตรวจวัดความชื้นและปริมาณน้ำฝน สำหรับการแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำและรวดเร็ว

ในมิติตามเป้าหมายความยั่งยืน องค์กรได้ตั้งเป้าหมายคืนน้ำกลับสู่ธรรมชาติให้ครบ 100% ของปริมาณน้ำในผลิตภัณฑ์ที่จำหน่าย ภายในปี 2040 โดยปัจจุบันสามารถคืนน้ำได้แล้ว 5% และอยู่ระหว่างเร่งขยายโครงการ รวมถึงได้ร่วมมือกับมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงจัดทำโครงการน้ำ 8 โครงการ โดยเน้นการจัดตั้ง “กองทุนน้ำ” ในทุกชุมชน เพื่อให้ชาวบ้านสามารถดูแลรักษาฝายได้เองในระยะยาว และตั้งเป้าสร้างฝายให้ครอบคลุมตลอดลุ่มน้ำเจ้าพระยา

ต้องใจได้เน้นย้ำว่า น้ำคือหัวใจสำคัญของการดำรงชีวิตและการขับเคลื่อนธุรกิจ โดยได้อัญเชิญพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ที่เคยพระราชทานไว้เมื่อ 40 ปีก่อน ความว่า “ถ้ามีน้ำ ก็มีชีวิต” เพื่อสะท้อนให้เห็นว่าการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนและการสร้างความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เป็นภารกิจสำคัญที่ไม่เพียงช่วยให้ภาคธุรกิจรอดพ้นจากภัยคุกคาม แต่ยังเป็นการรักษาฐานรากของชีวิตและสังคมให้อยู่รอดร่วมกันอย่างยั่งยืนในอนาคต