‘ชัชชาติ’ ชี้ ‘น้ำท่วมกทม.’ แก้เองไม่ได้ หลังพื้นที่รับน้ำกลายเป็นหมู่บ้าน เจอฝนตกสุดขั้วกระหน่ำ

“ชัชชาติ สิทธิพันธุ์” ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวถึงปัญหาการบริหารจัดการน้ำของกรุงเทพมหานคร ในเสวนาหัวข้อ From Truth to National Action “เมื่อรู้ความจริง ประเทศไทยต้องเปลี่ยนอะไร” ภายในงาน Water Resilience Forum 4/2026 ภายใต้แนวคิด THE TRUTH OF WATER “รู้ทันน้ำ รู้ทันอนาคต” ณ ห้อง SX Grand Plenary Hall ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ 

กรุงเทพฯ มีลักษณะเป็น “แอ่งรับน้ำ” ซึ่งต้องรับมือกับน้ำจาก 3 แหล่งหลัก ได้แก่ น้ำฝนที่ตกในกรุงเทพฯ น้ำทะเลหนุนจากทางอ่าวไทย และน้ำเหนือที่ไหลลงมาจากลุ่มน้ำทางภาคเหนือ ซึ่งลุ่มน้ำจากทางเหนือบางสาย เช่น แม่น้ำยม ยังไม่มีเขื่อนขนาดใหญ่ในการจัดระเบียบน้ำ ทำให้น้ำเหนือไหลลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยา เข้ามาจากนนทบุรีและปทุมธานี และลงมาสู่กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นปลายทาง ดังที่เคยเกิดขึ้นในปี 2554 จนกลายเป็น “มหาอุทกภัยครั้งใหญ่” 

สำหรับการป้องกันปัญหาน้ำเหนือและน้ำทะเลหนุน กรุงเทพมหานครใช้วิธีการสร้างเขื่อนกั้นน้ำริมแม่น้ำเจ้าพระยาตลอดแนวความยาวประมาณ 80 กิโลเมตร โดยมีความสูงของแนวเขื่อนตั้งแต่ 2.50-3.50 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงของแต่ละพื้นที่ แต่ก็ยังมีบางส่วนที่เป็น “จุดฟันหลอ” ซึ่งเป็นบริเวณท่อและท่าเรือเอกชนประมาณ 120 แห่ง โดยกทม. ได้ดำเนินการซ่อมแซมและกั้นแนวไปแล้วเกือบ 90% 

นอกจากนี้ พื้นที่หลายจุดในกรุงเทพฯ อยู่ต่ำกว่าระดับน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยา เช่น พื้นที่เขตจตุจักรซึ่งอยู่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเลปานกลางถึง 30 เซนติเมตร ทำให้กรุงเทพฯ ไม่สามารถระบายน้ำฝนออกจากพื้นที่ได้เองตามธรรมชาติ ดังนั้น น้ำฝนทุกหยดที่ตกในกรุงเทพฯ จึงต้องอาศัยการสูบออกผ่านระบบปิดที่แบ่งเป็นล็อก ๆ โดยไหลจากท่อระบายน้ำลงสู่คลอง และใช้สถานีสูบน้ำบริเวณปลายคลองหรืออุโมงค์ระบายน้ำในการสูบน้ำออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นหลัก

ปัจจุบัน กรุงเทพฯ มีอุโมงค์ระบายน้ำขนาดใหญ่ 5 แห่ง ความยาวรวมประมาณ 20 กิโลเมตร ซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือน “ทางด่วนน้ำ” ในการเร่งชักน้ำจากคลองลงสู่อุโมงค์ใต้ดินและส่งออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยาได้อย่างรวดเร็ว แม้ระบบสูบน้ำฝั่งพระนครจะสามารถสูบน้ำได้ในอัตรา 840 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที เมื่อมีฝนตกหนักปริมาณ 300 ล้านลูกบาศก์เมตร ก็ต้องใช้เวลาน้อยที่สุดถึง 6 วันในการสูบน้ำออกทั้งหมด

แต่เนื่องจากน้ำในคลองไหลได้ช้า ในทางปฏิบัติจึงอาจต้องใช้เวลาระบายน้ำตั้งแต่ 2 ถึง 3 สัปดาห์ นอกจากนี้ กทม. ยังได้เร่งแก้ไขจุดเสี่ยงน้ำท่วมเดิมที่มีอยู่ 737 แห่งไปแล้วเกือบ 80%

ผู้ว่าฯ ชัชชาติ ยังได้สร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโครงการแก้มลิง โดยชี้แจงว่าโครงการแก้มลิงบนที่ดินเอกชน 6 จุดที่เคยศึกษาไว้ตั้งแต่ปี 2554 ได้ถูกยกเลิกไปแล้ว 4 จุด เหลือเพียง 2 จุด เนื่องจากราคาที่ดินในปัจจุบันพุ่งสูงขึ้นหลายพันล้านบาท การทุ่มงบประมาณเวนคืนที่ดินเอกชนจึงไม่คุ้มค่าทางวิทยาศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ 

กทม. จึงปรับเปลี่ยนมาเน้นการพัฒนาบึงกักเก็บน้ำที่มีอยู่แล้วอย่างบึงหนองบอน ซึ่งมีความจุ 5 ล้านลูกบาศก์เมตร โดยการขุดอุโมงค์เชื่อมต่อกับคลองประเวศบุรีรมย์และแม่น้ำเจ้าพระยา เพื่อให้ระบบแก้มลิงมีทั้งทางน้ำเข้าและทางน้ำออกอย่างสมบูรณ์แบบ

ผู้ว่าฯ กทม. กล่าวต่ออีกว่า ระบบระบายน้ำของกรุงเทพฯ ถูกออกแบบมาให้รองรับปริมาณฝนตกประมาณ 60-100 มิลลิเมตร แต่ในปัจจุบัน สภาพอากาศสุดขั้วทำให้มีฝนตกหนักกระจายทั่วกรุงเทพฯ สูงถึง 360 มิลลิเมตรภายในเวลาเพียง 3 วัน จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม กทม. ถึงมีน้ำท่วมขังอยู่บ่อยครั้ง

นอกจากนี้ พื้นที่ชานเมืองฝั่งตะวันออก เช่น ปทุมธานี หนองจอก ลาดกระบัง และมีนบุรี ซึ่งเคยเป็นพื้นที่รับน้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำ ได้เปลี่ยนสภาพเป็นหมู่บ้านจัดสรรและชุมชนอยู่อาศัยของประชาชนหลายแสนคน รวมถึงประชาชนหลายพันครัวเรือนยังบุกรุกแนวคลองสายหลักของกทม. จึงทำให้ตักเลนและตอกเข็มสร้างเขื่อนกั้นน้ำล่าช้า

อีกทั้ง ยังมีปัญหาโครงสร้างพื้นฐานและอุปกรณ์ระบายน้ำไม่เพียงพอ เช่น เคหะร่มเกล้าที่มีชาวบ้านอาศัยอยู่กว่า 30,000 คน แต่มีเพียงเครื่องสูบน้ำขนาดเล็กไม่กี่ตัว ทำให้พื้นที่เหล่านี้เกิดความเสียหายทันที เมื่อเกิดฝนตกหนัก 

ผู้ว่าฯ ชัชชาติ ได้ระบุถึงความซับซ้อนในการบริหารจัดการร่วมกับหน่วยงานอื่น เนื่องจากคลองสายหลักทางฝั่งตะวันออก อย่างคลองพระองค์เจ้าไชยานุชิต คลองหลวงแพ่ง และคลองลำปลาทิว เป็นคลองในการดูแลของกรมชลประทาน ทำให้ต้องมีการประสานงานระหว่างหน่วยงานอย่างใกล้ชิด ขณะเดียวกัน ยังมีความขัดแย้งกับเกษตรกรในพื้นที่ข้างเคียง เช่น จ.ฉะเชิงเทรา เมื่อต้องมีการเปิดประตูระบายน้ำผันน้ำออก ทำให้ประชาชนจังหวัดโดยรอบต้องรับน้ำแทน 

ดังนั้น การแก้ปัญหาน้ำท่วมในกรุงเทพฯ กทม. ไม่สามารถคิดหรือแก้ไขเพียงลำพังได้ แต่ต้องเป็นการบริหารจัดการในภาพรวมระดับภูมิภาคและระดับประเทศ

อย่างไรก็ตาม ชัชชาติชี้ให้เห็นว่าแผนการจัดการน้ำจะต้องปรับเปลี่ยนตามสถานการณ์จริงและความจริง เพราะในอนาคตสภาพอากาศไม่เหมือนปัจจุบัน ขณะเดียวกัน การรับมือกับภัยพิบัติในยุคใหม่จึงต้องมองเกินกว่ามิติทางกายภาพ ไปสู่การประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจและการเงิน ควบคู่กับการใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานอย่างบูรณาการ เพื่อให้ประเทศไทยและกรุงเทพมหานครสามารถก้าวข้ามวิกฤตน้ำได้อย่างยั่งยืน