'COP31' เปิดตัว Roadmap พลังงานโลก ย้ำหมดเวลาถกเถียง ถึงเวลาเปลี่ยนผ่าน

เวที COP31 เปิดตัวแผนที่นำทางระดับโลกเพื่อเร่งการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นรูปธรรม ด้านเลขาธิการ UN ติงวิกฤติฟอสซิลทำเศรษฐกิจสั่นคลอน ขณะที่ "จอห์น เคอร์รี" ย้ำชัด "ถ้อยคำในมติไม่ช่วยลดคาร์บอน แต่แผนงานและการลงทุนต่างหากคือคำตอบ"

เดินหน้าปฏิรูปพลังงานโลก จากคำสัญญาบนกระดาษสู่แผนปฏิบัติการจริง

ในการประชุมระดับสูงของคณะประธาน COP31 เอกอัครราชทูต อันเดร อารานยา คอร์เรอา ดู ลาโก ประธานร่วมการประชุม ได้ทำพิธีส่งมอบเอกสาร "แผนที่นำทางเพื่อเร่งการเปลี่ยนผ่านพลังงานโลก" ให้แก่เลขาธิการสหประชาชาติอย่างเป็นทางการ เพื่อเป็นเข็มทิศนำทางให้แก่นานาประเทศในการถอนตัวจากเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นรูปธรรม

 "การพึ่งพาฟอสซิลคือต้นทุนแสนแพงของเศรษฐกิจและความมั่นคง"

อังโตนิอู กุแตร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ (UN) ได้กล่าวชื่นชมการนำของคณะประธาน พร้อมเน้นย้ำว่า การเร่งเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลคือหัวใจสำคัญในการจำกัดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศา และสร้างเศรษฐกิจที่สะอาดและปลอดภัยยิ่งขึ้น

เลขาธิการ UN ได้ชี้ให้เห็นถึงภาระทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรงจากการพึ่งพาฟอสซิลว่า "เชื้อเพลิงฟอสซิลไม่เพียงแต่ขับเคลื่อนวิกฤติภูมิอากาศ แต่ยังสร้างภาระราคาแพงต่อเศรษฐกิจและความมั่นคง ดังที่วิกฤติในตะวันออกกลางแสดงให้เห็นแล้ว" โดยยกตัวอย่างว่านับตั้งแต่วิกฤติความขัดแย้งเริ่มขึ้น

สหภาพยุโรปต้องจ่ายค่านำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลเพิ่มขึ้นกว่า 1 แสนล้านยูโรโดยไม่ได้พลังงานเพิ่มขึ้นเลย ขณะที่ราคาน้ำมันเบนซินใน 130 ประเทศพุ่งสูงขึ้นราว 26% และดีเซลเพิ่มขึ้น 38% ส่งผลให้ประชาชนและธุรกิจต้องแบกรับภาระ ในขณะที่ 9 บิ๊กบริษัทน้ำมันกลับกอบโกยกำไรมหาศาลกว่า 9.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐในเวลาเพียง 3 เดือน หรือมากกว่า 1 พันล้านดอลลาร์ต่อวัน

กุแตร์เรส ได้เสนอ 3 ยุทธศาสตร์สำคัญภายใต้แผนที่นำทางนี้ ได้แก่

• การสร้างแผนที่นำทางระดับชาติ (National Roadmaps): แต่ละประเทศต้องประเมินการใช้ฟอสซิล ผลกระทบต่อแรงงาน ตลอดจนการจัดเก็บภาษีลาภลอย จากบริษัทฟอสซิลเพื่อนำมาเยียวยาประชาชน
• การประสานเงินทุนและเทคโนโลยีสากล: ธนาคารเพื่อการพัฒนาและสถาบันการเงินต้องกระจายความเสี่ยงและลดต้นทุนเงินทุนเพื่อดึงดูดการลงทุนภาคเอกชน
• การสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศผู้ผลิตและผู้บริโภค: เพื่อป้องกันสินทรัพย์ด้อยค่า  และลดความผันผวนของราคา

"ถึงเวลาแล้วที่เราต้องเลิกมองว่าการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นเรื่องต้องห้ามหรือไม่สามารถทำได้ และที่ COP31 นี้ เราต้องก้าวจากการพูดคุย ไปสู่การจัดระบบ การสนับสนุนเงินทุน และการลงมือปฏิบัติจริง" กุแตร์เรสระบุ

ถอดรหัสแผนที่นำทาง และ "ดัชนีความพร้อมเบเลม"

อานา โทนี เลขาธิการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของบราซิลและผู้นำทีมจัดทำแผนที่นำทาง ได้อธิบายว่า แผนฉบับนี้เป็นการนำข้อตกลงจาก COP28 ที่เมืองดูไบ มาย่อยออกเป็นขั้นตอนปฏิบัติตามลำดับความเป็นจริง ตั้งแต่การวินิจฉัยความซ้ำซ้อนไปจนถึงการลงมือทำ

แผนที่นำทางได้จำแนกความท้าทายออกเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่ ด้านอุปสงค์  ด้านอุปทาน  และความท้าทายทางเศรษฐกิจของประเทศที่พึ่งพารายได้จากฟอสซิล พร้อมกันนี้ยังได้เปิดตัว "ดัชนีความพร้อมเบเลม"  ซึ่งเป็นเครื่องมือช่วยประเมินระดับความเสี่ยงและความสามารถของแต่ละประเทศในการเปลี่ยนผ่าน

อานา โทนี ได้ส่งสารสำคัญทิ้งท้ายอย่างตรงไปตรงมาว่า "สารสุดท้ายของฉันคือ เริ่มต้นทันทีไม่ว่าคุณจะอยู่ที่จุดไหน อย่ามัวแต่รอ การวางแผนเป็นสิ่งที่ดี ดังนั้นจงเริ่มวางแผน ประเมินการพึ่งพาฟอสซิลของคุณ และลงมือทำตั้งแต่วันนี้"

 "ไม่มี COP ไหนแก้ได้ทุกอย่าง แต่ต้องก้าวไปข้างหน้า"

ไซมอน สตีลล์ เลขาธิการบริหารองค์กรกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) ได้เน้นย้ำว่า แม้การลงทุนในพลังงานสะอาดจะเติบโตแซงหน้าพลังงานฟอสซิลแล้ว แต่ความก้าวหน้ายังไม่เร็วพอและยังขาดความเท่าเทียม

สตีลล์ ระบุว่า แผนที่นำทางฉบับนี้เป็นเครื่องมือเชิงปฏิรูปที่ทำงานร่วมกับแผนหยุดยั้งการตัดไม้ทำลายป่า เพื่อช่วยให้ประเทศต่างๆ สามารถวางแผนขยายโครงข่ายไฟฟ้าและการกักเก็บพลังงาน ตลอดจนปกป้องแรงงานและชุมชน เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการประเมินสถานการณ์ระดับโลก  ครั้งสำคัญในปี 2028

เปลี่ยนโจทย์จาก "จะทำหรือไม่" เป็น "จะทำอย่างไรให้เกิดผล"

ปาตรีเซีย เอสปิโนซา อดีตเลขาธิการบริหาร UNFCCC และผู้แทนพิเศษ COP30 กล่าวแสดงความขอบคุณคณะประธานบราซิลสำหรับความกล้าหาญในการหยิบยกประเด็นที่มีความขัดแย้งสูงขึ้นมาจัดการ

เอสปิโนซา ชี้ว่า แผนที่นำทางนี้ได้เปลี่ยนกรอบการสนทนาระดับโลกจากการถกเถียงว่า "เราควรเปลี่ยนผ่านหรือไม่" ไปสู่การหาคำตอบอย่างเป็นรูปธรรมว่า "เราจะขับเคลื่อนกระบวนการนี้ให้รุดหน้าอย่างมีประสิทธิภาพได้อย่างไร" โดยเคารพความเป็นเจ้าของและบริบทความพร้อมที่แตกต่างกันของแต่ละประเทศ

"ถ้อยคำในมติลดคาร์บอนไม่ได้ แผนงานและการลงทุนต่างหากคือคำตอบ"

ปิดท้ายด้วยคำกล่าวอันแหลมคมจาก จอห์น เคอร์รี อดีตรัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ และผู้แทนพิเศษด้านภูมิอากาศ ซึ่งได้ยกย่องคณะประธานที่สามารถคลี่คลายภาวะตีบตันของการเจรจาในเวทีเบเลมได้สำเร็จ

เคอร์รี ได้ย้ำเตือนถึงความจริงอันเจ็บปวดในเวทีโลกอย่างตรงไปตรงมาว่า "ถ้อยคำในมติ COP ไม่ได้ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแม้แต่ตันเดียว แผนงาน การลงทุน และการลงมือทำต่างหากที่จะคว้าชัยชนะ"

เขากล่าวเสริมว่า ในขณะที่ข้อเท็จจริงทางเศรษฐกิจชี้ชัดว่า พลังงานสะอาดมีราคาถูกกว่าฟอสซิล โดยในปี 2024 โครงการพลังงานหมุนเวียนใหม่ถึง 91% มีต้นทุนต่ำกว่าทางเลือกฟอสซิลที่ถูกที่สุด แต่บริษัทยักษ์ใหญ่กลับยังคงอนุมัติโครงการน้ำมันและก๊าซใหม่ถึง 68 โครงการ คิดเป็นมูลค่าสูงถึง 2.5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐในเวลาเพียง 9 เดือน ส่งผลให้การเผาผลาญฟอสซิลและการปล่อยคาร์บอนในปีที่ผ่านมาพุ่งสูงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ และเสี่ยงที่จะทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้นถึง 2.8 องศา

นอกจากนี้ เคอร์รี ยังเน้นย้ำถึงวิกฤติในมหาสมุทร ซึ่งดูดซับความร้อนถึง 90% ของโลกร้อน โดยกว่า 70% ของโครงการขุดเจาะน้ำมันและก๊าซใหม่จัดอยู่ในพื้นที่นอกชายฝั่ง ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบนิเวศทางทะเลและแหล่งออกซิเจนของโลก อย่างไรก็ตาม เขายังคงแสดงความหวังจากผลการเลือกตั้งในสหรัฐฯ ล่าสุด ที่ประชาชนออกมาร่วมลงคะแนนเสียงเพื่อพลังงานสะอาดและการบริหารจัดการที่โปร่งใสอย่างชัดเจน