'วิกฤติว่างงาน' เยาวชน ป.ตรี เตะฝุ่น 3% ตอกย้ำเรียนสูง ยิ่งหางานยาก

ท่ามกลางการเข้ามาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่กำลังสั่นคลอนตลาดแรงงานทั่วโลก ความท้าทายของประเทศไทยไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่การปรับตัวทางเทคโนโลยี แต่ยังครอบคลุมถึงโครงสร้างเศรษฐกิจ นโยบายภาครัฐ และสภาพจิตใจของคนทำงานในสังคม

วิกฤติเชิงโครงสร้าง "ยิ่งเรียนสูง ยิ่งหางานยาก" และโจทย์ใหญ่ทางภาษี

กรณ์ จาติกวณิช สส.บัญชีรายชื่อและรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ได้เปิดเผยในงาน NATION FORUM 2027 ช่วง SESSION 3 THE LIFELONG WORKFORCE PIVOT ถึงสถิติความย้อนแย้งในตลาดแรงงานไทย ซึ่งสะสมปัญหามาตั้งแต่ก่อนยุค AI โดยพบว่า แม้อัตราการว่างงานรวมของไทยจะดูต่ำเพียงประมาณ 1% แต่เมื่อเจาะลึกเฉพาะกลุ่มเยาวชนอายุ 15–24 ปี กลับพบสัดส่วนผู้ที่ยังหางานไม่ได้สูงถึงประมาณ 30% และในกลุ่มเยาวชนวัยเดียวกันที่จบการศึกษาระดับปริญญาตรีขึ้นไป มีอัตราว่างงานสูงถึงประมาณ 3% ซึ่งตอกย้ำปรากฏการณ์ "ยิ่งเรียนสูง ยิ่งหางานยาก" สวนทางกับค่านิยมเดิมที่มุ่งสะสมปริญญาเพื่อความมั่นคงทางอาชีพ

การเติบโตของ AI จะยิ่งทำให้เด็กจบใหม่หาตำแหน่งงานแรกเพื่อเก็บเกี่ยวประสบการณ์ได้ยากยิ่งขึ้น ขณะเดียวกันในเชิงภาคอุตสาหกรรม แม้ AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนการผลิต แต่กลับยังไม่ส่งผลให้กำไรของผู้ประกอบการเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน เนื่องจากทุกบริษัทสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีได้เหมือนกัน ทำให้ผู้ประกอบการไทยซึ่งมีต้นทุนสูงกว่าตกอยู่ในภาวะเสียเปรียบ

ยิ่งไปกว่านั้น ระบบการจัดเก็บภาษีแบบเดิมที่พึ่งพาแรงงานมนุษย์มานับร้อยปีเริ่มไม่ตอบโจทย์ เพราะในยุค AI ผลประโยชน์และกำไรส่วนใหญ่ข้ามไปอยู่กับเจ้าของทุนและบริษัทเทคโนโลยีข้ามชาติเพียงไม่กี่แห่ง ส่งผลให้รายได้ภาษีของรัฐลดลงในขณะที่ประเทศกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย  ประเทศไทยต้องเร่งสร้าง "Thai Data Model" เพื่อรักษาอธิปไตยทางข้อมูล ไม่ตกเป็นเพียงผู้ใช้บริการแพลตฟอร์มต่างชาติ พร้อมทั้งส่งเสริมให้ภาคการศึกษาปรับรูปแบบเน้นการ "เรียนไปด้วยทำงานไปด้วย" และมุ่งเน้นทักษะการคิดวิเคราะห์ทั่วไปมากกว่าทักษะเฉพาะทางที่อาจล้าสมัยได้อย่างรวดเร็ว

มิติจิตวิทยาองค์กร ทักษะแห่งการเปลี่ยนผ่าน ความยืดหยุ่น และความเมตตาต่อตนเอง

ในมุมมองทางจิตวิทยาองค์กร ผศ.ดร. เจนนิเฟอร์ ชวโนวานิช รองคณบดี คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้เสริมข้อมูลเชิงลึกถึงการปรับตัวของคนทำงานในระดับบุคคลและองค์กรว่า การย้ายสายงานหรือเปลี่ยนบริบทการทำงานในยุคนี้ ไม่สามารถคัดลอก Soft Skills จากงานเดิมมาใช้ได้ทั้งหมด 100% เช่น ทักษะความเป็นผู้นำ (Leadership) ในอุตสาหกรรมเดิมอาจเน้นการสั่งการ แต่เมื่อย้ายไปสู่อีกอุตสาหกรรมหนึ่งอาจต้องเปลี่ยนเป็นเน้นการรับฟังและทำความเข้าใจแทน

ดังนั้น หัวใจสำคัญของการเปลี่ยนผ่านในยุค AI จึงอยู่ที่ "ความยืดหยุ่นทางความคิด" หรือความสามารถในการสวิตช์วิธีคิดและวิธีแก้ปัญหาเมื่อบริบทเปลี่ยนไป อย่างไรก็ตาม การที่คนทำงานต้องเรียนรู้และปรับตัวตลอดเวลาจนเกิดความเหนื่อยล้า มักนำไปสู่ความรู้สึกกดดันและวิพากษ์วิจารณ์ตัวเองว่า "ทำไมเราถึงไม่เก่ง"

ผศ.ดร. เจนนิเฟอร์ ชี้ว่า งานวิจัยทางจิตวิทยายืนยันชัดเจนว่า ผู้ที่มี "ความเมตตากรุณาต่อตนเอง" หรือการใจดีและเข้าใจตนเอง จะสามารถลุกขึ้นจากความล้มเหลว และมีความพร้อมในการเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ได้เร็วกว่าคนที่เอาแต่วิพากษ์วิจารณ์ตนเองอย่างรุนแรง

"เวลาเราเริ่มต้นงานใหม่ หรือต้องใช้เครื่องมือใหม่ ๆ การที่เรารู้สึกไม่เก่งหรือสับสนเป็นเรื่องชั่วคราวตามธรรมชาติของมนุษย์ สิ่งสำคัญคือการมี Self-Awareness สังเกตความคิดตัวเอง และบอกตัวเองว่าตอนนี้เราแค่ 'ยังไม่เก่ง' แต่สามารถเรียนรู้เพิ่มได้ ซึ่งเป็นทักษะที่ AI ไม่สามารถทำแทนมนุษย์ได้" ผศ.ดร. เจนนิเฟอร์ กล่าว