'เตือนภัยล่วงหน้าลดสูญเสีย 6 เท่า' ข้อเสนอรวมศูนย์ข้อมูลน้ำสู้ภัยน้ำท่วมยุคใหม่

เมื่อฟ้า ฝน น้ำ และดินเปลี่ยนไปในยุค New Normal ปริมาณฝน 300 มิลลิเมตรไม่ได้หมายถึงน้ำแค่ระดับหน้าแข้งอีกต่อไป ย้อนมองบทเรียนวิกฤติน้ำท่วม ปริมาณน้ำฝนแบบเห็นภาพจริง พร้อมข้อเสนอรวมศูนย์ Data รัฐ-เอกชน และทางรอดสู้ภัยน้ำท่วมที่จัดการเองได้โดยไม่ต้องรอคำสั่ง

ลบความเชื่อเดิม ปรับระบบระบายน้ำรับรอบ 100 ปี

รศ.ดร. เสวกชัย ตังอร่ามวงศ์ รองคณบดีคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวในงาน Exclusive Media Briefing & Water Lab Visit "THE WATER WAKE-UP CALL" เดิมที่ว่า "น้ำท่วมก็ยังดีกว่าแล้ง" อาจใช้ไม่ได้อีกต่อไปในยุค New Normal เพราะสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนไปทั้งหมด ทั้งฟ้า ฝน น้ำ และดิน ในทางวิศวกรรม จากเดิมที่เคยออกแบบระบบท่อระบายน้ำโดยใช้อัตราฝนย้อนหลัง 30 ปี ปรับเพิ่มเป็น 50 ปี และในปัจจุบันจำเป็นต้องก้าวกระโดดไปสู่การวางแผนรองรับรอบความถี่ฝนในระดับ 100 ปีแล้ว

ถอดสูตรคณิตศาสตร์ฝน 300 มม. ทำไมท่วมมิดชั้นหนึ่ง

บ่อยครั้งที่ประชาชนมองว่าฝนตก 300 มิลลิเมตรเป็นเรื่องเล็ก เพราะเข้าใจว่าเป็นเพียงระดับน้ำสูงเท่าหน้าแข้ง แต่ในความเป็นจริง ตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียง "ค่าเฉลี่ย"

หากลองคำนวณปริมาณน้ำจริง บนพื้นที่บ้านขนาด 100 ตารางเมตร ฝนตกทุกๆ 10 มิลลิเมตร (1 เซนติเมตร) จะเท่ากับปริมาณน้ำฝนมากถึง 1,000 ลิตร หรือเทียบเท่าถังน้ำขนาดใหญ่ 1 ถัง ดังนั้น หากฝนตกหนักระดับ 300 มิลลิเมตร จะเท่ากับมีถังน้ำ 1,000 ลิตร จำนวนถึง 30 ถัง ถูกเทลงมาในพื้นที่ และหากบ้านตั้งอยู่ในพื้นที่ต่ำกว่าบริเวณรอบข้าง เช่น พื้นที่ฝั่งตะวันออกที่ต่ำกว่าชาวบ้านราว 1.50 เมตร ปริมาณน้ำทั้งหมดก็จะไหลไปรวมซ้อนกันจนท่วมสูงมิดชั้นที่หนึ่งทันที

ปรับตัวอยู่กับน้ำ ทำเครื่องหมายคราบน้ำ ย้ายระบบไฟขึ้นชั้น 2

เมื่อประชาชนส่วนใหญ่ไม่สามารถย้ายบ้านหนีน้ำท่วมได้ ทางรอดเดียวคือการเรียนรู้และปรับตัวเพื่ออยู่กับน้ำให้ได้

• ทำเครื่องหมายคราบน้ำ: สังเกตคราบน้ำเดิมบนกำแพงบ้านและพ่นสีทำเครื่องหมายไว้ เพื่อประเมินระดับน้ำในครั้งถัดไป เช่น หากฝนตกหนักเพิ่มเป็น 400 มิลลิเมตร
• ยกระดับความปลอดภัย: หลังน้ำลด ควรปรับปรุงบ้าน ย้ายระบบไฟฟ้าและระบบน้ำขึ้นไปไว้บนชั้น 2 เพื่อให้สามารถพักอาศัยต่อไปได้
• เตรียมรับฝนฉุกเฉิน: ประชาชนต้องเตรียมพร้อมรับมือกับปริมาณฝนตกหนักในอนาคตที่อาจสูงถึง 500–600 มิลลิเมตร

รวมศูนย์ Data หยุดกระจาย 50 หน่วยงาน แปลงตัวเลขวิศวกรรมเป็นภาษาคน

หนึ่งในปัญหาสำคัญของภาครัฐคือการจัดทำข้อมูลน้ำแบบแยกส่วน ปัจจุบันมีหน่วยงานที่ทำเรื่องน้ำมากกว่า 50 หน่วยงาน ใน 10 กระทรวง และมีแดชบอร์ดเก็บข้อมูลกระจายอยู่ 3–4 แห่ง ข้อเสนอสำคัญในยุค New Normal คือ ภาครัฐต้องกล้าที่จะ "รวมศูนย์ข้อมูลน้ำ (Data)" ไว้ที่เดียว

นอกจากนี้ ต้องเร่งแปลงข้อมูลเชิงวิศวกรรมและวิทยาศาสตร์ เช่น ความน่าจะเป็นในการเกิดฝน 70–80% ให้กลายเป็นคำเตือนและคำแนะนำที่ประชาชนเข้าใจได้ทันทีว่าต้องปฏิบัติตัวอย่างไร ต้องอพยพไปทางไหน และรุนแรงเพียงใด ทั้งนี้ ปัจจุบันมีเทคโนโลยีการจำลอง (Simulation) ปริมาณ "3 น้ำ" (น้ำเหนือ น้ำฝน และน้ำหนุน) ที่สามารถระบุเจาะจงระดับพื้นที่ เขต หรือเทศบาลได้อย่างแม่นยำ

เตือนภัยล่วงหน้าลดสูญเสียชีวิต 6 เท่า เอกชนร่วมอุ้มรถจมน้ำ

ข้อมูลจากองค์กรอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) ระบุว่า หากระบบสามารถแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าได้อย่างชัดเจน และประชาชนรู้ขั้นตอนการปฏิบัติตน จะช่วยลดอัตราความสูญเสียต่อชีวิตได้น้อยลงถึง 6 เท่า ด้านความเสียหายต่อทรัพย์สิน เช่น กรณีรถยนต์จมน้ำเสียหายจำนวนนับร้อยคันตั้งแต่หาดใหญ่จนถึงกรุงเทพฯ ข้อเสนอระยะสั้นคือการดึงภาคเอกชนและธุรกิจรีเทลเข้ามามีส่วนร่วม

โดยขอความร่วมมือให้เปิดพื้นที่อาคารจอดรถชั้นสูง เพื่อให้ประชาชนนำรถยนต์เข้ามาจอดเลี่ยงน้ำท่วม ขณะที่การพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐาน (Infrastructure) ขนาดใหญ่อาจต้องใช้เวลานานถึง 10 ปี การปรับตัว การเตือนภัย และการวางหลักการสื่อสารวิกฤตจึงเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในเวลานี้