การเปลี่ยนผ่าน 'สู่พลังงานสะอาดวิกฤติ' ช่องว่างทางเพศพุ่งสูง แม้ตลาดแรงงานโต

ในขณะที่ทั่วโลกกำลังเร่งขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและเศรษฐกิจสีเขียว ผู้เชี่ยวชาญด้านนวัตกรรมและนโยบายเปิดเผยข้อมูลสำคัญที่สะท้อนว่า สตรีและเยาวชนกำลังเผชิญภาวะถูกกีดกันจากการเติบโตนี้

อาริฟ ไรฮาน มาฮี ผู้อำนวยการบริหาร ESAB Innovation Center กล่าวในงานเสวนา การเป็นผู้ประกอบการสีเขียวเพื่อการเติบโตอย่างครอบคลุม: การจัดหาเงินทุนสำหรับแนวทางแก้ไขปัญหาในระดับท้องถิ่นเพื่อสตรีและเยาวชนในงาน IMF world bank annual meeting 2026 ว่า ปัจจุบันมีบุคลากรทำงานในภาคพลังงานหมุนเวียนทั่วโลกราว 16 ล้านคน โดยมีสตรีอยู่ 32% แต่หากพิจารณาเฉพาะตำแหน่งงานเทคนิคและสายงาน STEM สัดส่วนสตรีกลับลดเหลือเพียง 22% ทั้งนี้ คาดการณ์ว่าในอีก 5 ปีข้างหน้า (ปี 2030) กำลังแรงงานในหมวดนี้จะขยายตัวมหาศาลถึง 40 ล้านคน ซึ่งตอกย้ำถึงความจำเป็นในการเร่งแก้ไขความเหลื่อมล้ำทางเพศอย่างเร่งด่วน

นอกจากนี้ ในภูมิภาคเอเชียใต้และบังกลาเทศ เยาวชนหญิงที่ไม่ได้อยู่ในการศึกษา การทำงาน หรือการฝึกอบรม มีสัดส่วนสูงถึง 62% หรือราว 2 ใน 3 ของเยาวชน ทั้งหมด ซึ่งนับเป็นช่องว่างทางเพศที่กว้างที่สุดในโลก ที่น่ากังวลไปกว่านั้นคือ ในโครงสร้างการบริหารและตำแหน่งผู้นำของภาคการเปลี่ยนผ่านสีเขียว มีสตรีถือครองตำแหน่งผู้นำน้อยกว่า 1% เท่านั้น

เงินทุนกรีนยังเข้าไม่ถึงผู้หญิง เป้าหมายรัฐบาลหลุดกรอบ

ในด้านการเข้าถึงแหล่งเงินทุน มาฮี เปิดเผยว่า แม้ธนาคารกลางบังกลาเทศจะกำหนดเป้าหมายจัดสรรเงินทุนภาคเอกชนและภาครัฐอย่างน้อย 15% ให้แก่ธุรกิจที่มีสตรีเป็นผู้นำ แต่ในความเป็นจริงกลับบรรลุเป้าหมายได้เพียง 7.28% เท่านั้น สถานการณ์นี้สอดคล้องกับในแอฟริกา ซึ่งเงินทุนสตาร์ตอัปมูลค่า 3.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2025 มีเพียง 1.9% เท่านั้นที่จัดสรรให้แก่ทีมผู้ก่อตั้งที่เป็นหญิงทั้งหมด แม้ว่าเทคโนโลยีภูมิอากาศ จะเป็นหมวดที่ได้รับเงินทุนสูงสุดก็ตาม

เพื่อแก้ไขปัญหานี้ ESAB Innovation Center ได้ร่วมมือกับธนาคารโลก สหภาพยุโรป และรัฐบาลเยอรมนี ดำเนินโครงการ "Shobai" (หรือโครงการ Hard Power ในเวียดนาม) ตั้งแต่ปี 2022 เพื่อฝึกอบรมทักษะ สร้างภาวะผู้นำ และส่งเสริมเยาวชนหญิงที่จบด้าน STEM เข้าสู่ภาคพลังงานหมุนเวียน โดยบังกลาเทศถือเป็นหนึ่งในประเทศที่มีผู้ใช้ระบบโซลาร์โฮมสูงถึง 4.1 ล้านระบบ และกำลังเร่งผลักดันโซลาร์รูฟท็อปเป็นวาระแห่งชาติ

เปิดโมเดลนโยบายไทย-มาเลเซีย-ฟิลิปปินส์ หนุนกรีน SMEs

ด้าน ดร.ทาโอฟีก อาซีซ อาจารย์และนักวิเคราะห์นโยบายจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล กรุงเทพฯ เน้นย้ำว่า การเติบโตที่ครอบคลุม  จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีการปฏิรูปนโยบายเพื่อสนับสนุนผู้ประกอบการกลุ่มเปราะบาง ทั้งสตรีและเยาวชนในระดับท้องถิ่น

ดร.อาซีซ ได้ยกตัวอย่างโมเดลนโยบายและมาตรการการเงินที่ประสบความสำเร็จในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

• ประเทศไทย (โครงการสินเชื่อ BCG): โครงการสินเชื่อ Bio-Circular-Green (BCG) ของธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (BAAC) มีกรอบวงเงินงบประมาณราว 35 ล้านบาท (ระยะเวลาโครงการถึง 31 มีนาคม 2028) โดยเสนออัตราดอกเบี้ยผ่อนปรน (ปรับลดจากอัตรา MLR สำหรับเกษตรกร และ MLR-0.5% สำหรับนิติบุคคล) ระยะเวลาชำระคืนยาวนานสูงสุด 15 ปี ซึ่งช่วยสร้างงาน ลดความยากจน และลดปัญหาอาชญากรรมในสังคม
• ประเทศมาเลเซีย: ผู้ประกอบการ SMEs เป็นกำลังหลักของประเทศ โดยมีส่วนร่วมต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) สูงถึง 38.4% และสร้างการจ้างงานในประเทศมากถึงร้อยละ 48
• ประเทศฟิลิปปินส์: ความร่วมมือกับสหภาพยุโรปในการอุดหนุนเงินทุนเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) มูลค่า 1.8 ล้านยูโร มุ่งเน้นภาคเกษตรกรรมและท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์

4 เครื่องมือเชิงนโยบายขับเคลื่อนอนาคต

ดร. อาซีซ เสนอแนะว่า รัฐบาลและสถาบันการเงินระหว่างประเทศควรเร่งนำเครื่องมือ 4 ด้านมาประยุกต์ใช้

• มาตรการจูงใจทางการคลัง : เช่น การเว้น/ลดภาษีองค์กร ทุนวิจัยและพัฒนา และสิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับการผลิตคาร์บอนต่ำ
• การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ : เปิดโอกาสให้ธุรกิจกรีน SMEs
• การค้ำประกันสินเชื่อและการเงินผ่อนปรน : ลดความเสี่ยงในการเข้าถึงแหล่งทุน
• การสอดแทรกในระบบการศึกษา: บรรจุทักษะการประกอบการสีเขียวและสังคมลงในหลักสูตรโรงเรียน เพื่อปรับเปลี่ยนทัศนคติของเยาวชนรุ่นใหม่ตั้งแต่ระดับฐานราก