'AI ช่วยลดมีเทนในอุตสาหกรรมพลังงาน' เทียบเท่าปลดรถยนต์ 24 ล้านคันใน 1 ปี

โลกกำลังเดินมาถึงจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญในการรับมือกับภาวะโลกร้อน เมื่อเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และภาพถ่ายดาวเทียมจากห้วงอวกาศ ผสานกำลังกลายเป็นอาวุธชิ้นสำคัญในการสกัดกั้น "ก๊าซมีเทน" ภัยเงียบที่สร้างอุณหภูมิร้อนแรงกว่าคาร์บอนไดออกไซด์ถึงหลายเท่าตัว

รายงานชิ้นสำคัญล่าสุดจากโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP)

ในชื่อ "Spotlighting Opportunity: How Artificial Intelligence is Accelerating Methane Action" ซึ่งเผยแพร่เมื่อ ก.ค. 2569 ระบุว่า ระบบติดตามผ่านดาวเทียมที่ขับเคลื่อนด้วย AI สามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซมีเทนในภาคอุตสาหกรรมน้ำมันและก๊าซลงได้แล้ว โดยมีปริมาณเทียบเท่ากับการนำรถยนต์ที่ใช้น้ำมันเบนซินจำนวน 24 ล้านคันออกจากท้องถนนเป็นเวลา 1 ปีเต็ม  

จากข้อมูลมหาศาลสู่อาวุธแจ้งเตือนภัยเรียลไทม์

ก๊าซมีเทนถือเป็นโจทย์ใหญ่ระดับโลก เนื่องจากเป็นต้นเหตุของภาวะโลกร้อนราว 1 ใน 3 นับตั้งแต่ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม อีกทั้งยังมีศักยภาพในการกักเก็บความร้อนสูงกว่าคาร์บอนไดออกไซด์  ประมาณ 80 เท่าในช่วงระยะเวลา 20 ปี แม้ปัจจุบันจะมีดาวเทียมมากกว่า 30 ดวงคอยสาดส่องร่องรอยกลุ่มก๊าซมีเทนจากอวกาศ แต่ปัญหาใหญ่ในอดีตคือปริมาณข้อมูลดิบที่มีมหาศาลเกินกว่าที่นักวิทยาศาสตร์กลุ่มเล็กๆ จะตรวจสอบด้วยมือได้ทันท่วงที

จุดเปลี่ยนสำคัญจึงเกิดขึ้นเมื่อองค์การ UNEP ผ่านหอสังเกตการณ์ก๊าซมีเทนนานาชาติ (IMEO) ได้นำ AI เข้ามาผสานในระบบเวิร์กโฟลว์ ช่วยคัดกรองและชี้เป้าการรั่วไหลที่ยืนยันแล้วได้สูงถึง 80-85% ก่อนที่มนุษย์หรือผู้เชี่ยวชาญจะเข้ามารีวิวซ้ำ ส่งผลให้นักวิเคราะห์สามารถประมวลผลข้อมูลจากดาวเทียมได้รวดเร็วขึ้นถึง 12-15 เท่า โดยไม่สูญเสียความแม่นยำทางวิทยาศาสตร์

เบื้องหลังความสำเร็จนี้คือระบบ MARS (Methane Alert and Response System) ซึ่งทำหน้าที่ส่งสัญญาณเตือนตรงไปยังรัฐบาลและบริษัทพลังงานทันทีเมื่อพบการรั่วไหลครั้งใหญ่ นับตั้งแต่เปิดใช้งานเต็มรูปแบบ ระบบนี้ได้ขับเคลื่อนมาตรการลดก๊าซไปแล้วมากกว่า 40 กรณีทั่วโลก ครอบคลุมปริมาณก๊าซมีเทนที่รั่วไหลกว่า 1.2 ล้านตัน

ด้าน มาร์ติน เคราเซอ ผู้อำนวยการฝ่ายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของ UNEP เผยว่า "มีเทนเป็นเพียงจุดเริ่มต้น บทเรียนที่แท้จริงคือ AI ช่วยแปลงข้อมูลสิ่งแวดล้อมมหาศาลให้กลายเป็นการกระทำจริงได้ รวดเร็วขึ้น ไม่ใช่แค่กับมีเทน แต่รวมถึงความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ด้วย"

เสียงสะท้อนจากเวทีโลก และสถานการณ์ที่เชื่อมโยงถึงไทย

สถานการณ์ก๊าซมีเทนในบรรยากาศทั่วโลกยังคงน่ากังวล โดยรายงานจากองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) ระบุว่า ในปี พ.ศ. 2567 ความเข้มข้นของก๊าซมีเทนพุ่งสูงถึง 1,942 ส่วนในพันล้านส่วน (ppb) ซึ่งสูงกว่ายุคก่อนอุตสาหกรรมถึง 266% และสูงที่สุดในรอบอย่างน้อย 800,000 ปี ทำให้อันทอนิโอ กูแตร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ ต้องประกาศแคมเปญเร่งด่วนระดับโลก พร้อมระบุว่าการเพิกเฉยต่อปัญหาในวันนี้ไม่ใช่เรื่องของความไม่รู้ แต่เป็น "ทางเลือกที่จงใจมองข้าม" ทั้งที่เทคโนโลยีพร้อมหมดแล้ว

ในมิติของประเทศไทย

รายงานและฐานข้อมูลติดตามระดับสากลอย่างแพลตฟอร์ม Eye on Methane ของ UNEP ได้สะท้อนภาพการตรวจจับผ่านดาวเทียมในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงน่านน้ำและพื้นที่สำรวจพลังงานในอ่าวไทย โดยข้อมูลเชิงสถิติช่วงที่ผ่านมาเคยถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มพื้นที่ที่มีการตรวจพบร่องรอยการปล่อยก๊าซมีเทนจากโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานนอกชายฝั่ง (Offshore Production Platform) ซึ่งสะท้อนความท้าทายที่ภาครัฐและภาคอุตสาหกรรมไทยต้องเร่งยกระดับการตอบสนองต่อสัญญาณเตือนจากดาวเทียม เพื่อขับเคลื่อนเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกของประเทศตามกรอบสากลอย่างจริงจัง

โอกาสทางธุรกิจ เมื่อโลกสีเขียวสร้างมูลค่าเศรษฐกิจ

ไม่ใช่แค่เรื่องสิ่งแวดล้อม แต่สภาเศรษฐกิจโลก (World Economic Forum) ประเมินว่า เทคโนโลยีการสังเกตการณ์โลก (Earth Observation: EO) จะสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับเศรษฐกิจโลกได้มากกว่า 700,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในช่วงต้นทศวรรษ 2570 โดยมีกลุ่มการติดตามก๊าซมีเทนเป็นหนึ่งในโปรเจกต์ "คุ้มค่าสองต่อ" (Dual-value) ที่ช่วยทั้งลดโลกร้อนและกู้คืนรายได้ธุรกิจที่รั่วไหลสูญเปล่า ตัวอย่างเช่นในสหรัฐอเมริกา ที่การรั่วไหลของมีเทนเคยทำให้ภาคพลังงานสูญเสียมูลค่าทางเศรษฐกิจไปกว่า 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

เมื่อ AI เข้ามาปิดจุดบอดด้านการตรวจจับได้เบ็ดเสร็จ บททดสอบถัดไปจึงอยู่ที่ความร่วมมือของภาครัฐและภาคธุรกิจทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย ในการแปลง "ข้อมูลจากอวกาศ" ให้กลายเป็น "มาตรการแก้ปัญหาบนพื้นดิน" ก่อนที่วิกฤติสภาพภูมิอากาศจะสายเกินแก้

ที่มา : World Economic Forum