“ญี่ปุ่น” ประกาศความสำเร็จเก็บตัวอย่างตะกอนที่มี “แร่หายาก” หรือ “แรร์เอิร์ธ” จากใต้ทะเลลึกประมาณ 6,000 เมตร นับว่าเป็นครั้งแรกในโลกที่สามารถเก็บตัวอย่างขึ้นมาจากระดับความลึกดังกล่าวได้ พร้อมตั้งเป้าเปิดเหมืองทะเลลึกในปี 2027 เพื่อลดการพึ่งพาจีน และสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ
ซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีของญี่ปุ่น ระบุในแถลงการณ์ว่า “ความสำเร็จนี้เป็นก้าวแรกในการเปลี่ยนการแปรรูปแร่หายากที่ผลิตได้ในประเทศให้กลายเป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เพื่อสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยืดหยุ่นสำหรับแร่ธาตุสำคัญ”
เธอยังย้ำด้วยว่ารัฐบาลจะพยายามอย่างเต็มที่ เพื่อหลีกเลี่ยงการพึ่งพาประเทศใดประเทศหนึ่งมากเกินไปในอนาคต
ทางด้าน เคอิ ซาโต โฆษกของรัฐบาล กล่าวว่า “นี่ถือความสำเร็จที่มีความหมายอย่างยิ่ง ทั้งในด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจและการพัฒนาทรัพยากรทางทะเลอย่างครอบคลุม”
เรือขุดเจาะทางวิทยาศาสตร์ “ชิคิว” (Chikyu) เป็นเรือที่ขุดเอาตะกอนตัวอย่างขึ้นมา โดยปฏิบัติงานในเขตเศรษฐกิจจำเพาะของญี่ปุ่นรอบเกาะมินามิโทริชิมะ เกาะปะการังที่ห่างไกล อยู่ห่างจากกรุงโตเกียวไปทางตะวันออกเฉียงใต้ราว 2,000 กิโลเมตร ซึ่งจะมีกำหนดจะกลับเข้าฝั่งในเดือนนี้ หลังจากติดตั้งอุปกรณ์ใต้ผิวน้ำในน่านน้ำญี่ปุ่น และจะนำ ตัวอย่างดินตะกอนที่เก็บมาไปวิเคราะห์โดยละเอียด เพื่อตรวจสอบปริมาณแร่หายากที่แท้จริง
เรือชิคิว เรือที่ขุดเอาตะกอนตัวอย่างขึ้นมา
ลดการพึ่งพาจีน-สร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ
ปัจจุบันญี่ปุ่นต้องนำเข้าแร่หายากจากจีนในสัดส่วนสูงถึง 70% แม้จะมีการลงทุนในแหล่งแร่อื่นๆ ในต่างประเทศ ตั้งแต่การลงทุนในโรงงานแยกแร่ในฝรั่งเศส ไปจนถึงการให้การสนับสนุนทางการเงินระยะยาวแก่บริษัทเหมืองแร่ Lynas Rare Earths Ltd. ของออสเตรเลียแล้วก็ตาม
เพื่อลดการพึ่งพาจีน ญี่ปุ่นจึงจำเป็นต้องหาแหล่งแร่ภายในประเทศอย่างเร่งด่วน ท่ามกลางความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เพิ่มสูงขึ้น ที่ในตอนนี้จีนสั่งห้ามส่งออกผลิตภัณฑ์บางประเภทที่มีการใช้งานทางทหารไปยังญี่ปุ่น ซึ่งสร้างความกังวลว่าแร่หายากอาจถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการกดดันทางการเมือง
นอกจากนี้ ความตึงเครียดเรื่องประเด็นไต้หวันยังเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ขับเคลื่อนยุทธศาสตร์นี้ หลังจากที่นายกรัฐมนตรีทาคาอิจิเคยกล่าวว่า ถ้าจีนส่งกำลังเข้ารุกรานไต้หวันอาจเป็น “สถานการณ์คุกคามความอยู่รอด” ซึ่งส่งผลให้ญี่ปุ่นต้องตอบโต้ทางทหารต่อจีน
ดังนั้น การมีแหล่งแร่ที่ปลอดภัยในประเทศจะเป็นการป้องกันความเสี่ยงการขาดแคลนแร่แรร์เอิร์ธได้ หากจีนไม่ส่งแร่ให้อีกต่อไป
โชอิชิ อิชิอิ ผู้อำนวยการโครงการแพลตฟอร์มแห่งชาติ เพื่อการพัฒนาด้านนวัตกรรมทางทะเลของญี่ปุ่น เน้นย้ำว่าความมั่นคงทางเศรษฐกิจสำคัญที่สุด “ประเทศจำเป็นต้องรักษาห่วงโซ่อุปทานของแร่หายาก ไม่ว่ามันจะมีราคาแพงเพียงใดก็ตาม อุตสาหกรรมก็ยังต้องการมัน”
ตัวอย่างตะกอนดินที่เก็บขึ้นมาในระดับความลึก 6,000 เมตร
แหล่งแร่รอบเกาะมินามิโทริชิมะ
ตามข้อมูลจากสำนักข่าว Nikkei คาดว่ามีแร่หายากสะสมอยู่ในพื้นที่รอบเกาะมินามิโทริชิมะมากกว่า 16 ล้านตัน นับว่าเป็นแหล่งสำรองที่ใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลก ซึ่งญี่ปุ่นค้นพบแหล่งแร่นี้ตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 2010 และได้รับการพัฒนาผ่านโครงการนวัตกรรมเชิงกลยุทธ์ของรัฐบาล
มีการประเมินว่า แหล่งสำรองนี้มีธาตุดิสโพรเซียมเพียงพอสำหรับการใช้งานถึง 730 ปี และมีธาตุอิตเทรียม ซึ่งใช้ในอุตสาหกรรมเลเซอร์เพียงพอสำหรับ 780 ปี แร่ธาตุเหล่านี้เป็นส่วนประกอบที่ขาดไม่ได้ในสมาร์ตโฟน ยานยนต์ไฟฟ้า กังหันลมผลิตไฟฟ้า และระบบอาวุธขั้นสูง เช่น เครื่องบินขับไล่
ทากาฮิโระ คามิซูนะ นักวิจัยจากสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการยุทธศาสตร์ศึกษา (IISS) ระบุถึงความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ของโครงการนี้ว่า “หากญี่ปุ่นสามารถสกัดแร่หายากรอบเกาะมินามิโทริชิมะได้อย่างสม่ำเสมอ มันจะช่วยรักษาห่วงโซ่อุปทานภายในประเทศสำหรับอุตสาหกรรมหลัก และลดการพึ่งพาจีนอย่างมีนัยสำคัญ”
เมื่อมีแหล่งแร่หายากอยู่ในน่านน้ำของตัวเอง ทำให้ญี่ปุ่นสามารถดำเนินโครงการได้ภายใต้กฎระเบียบของตนเอง และเร่งกระบวนการสู่เชิงพาณิชย์ได้รวดเร็วยิ่งขึ้น ที่สำคัญไม่ต้องกังวลเรื่องความไม่แน่นอนทางกฎหมายระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการทำเหมืองทะเลลึก
เป้าหมายการทำเหมืองปี 2027
รัฐบาลญี่ปุ่นตั้งเป้าที่จะเริ่มการทดสอบขุดเจาะดินตะกอนใต้ทะเลอย่างเต็มรูปแบบเร็วที่สุดภายในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2027 คาดว่าจะสามารถเก็บตะกอนขึ้นมาได้วันละประมาณ 350-385 ตัน จากความลึกระหว่าง 5-6 กิโลเมตร เพื่อนำมาวิเคราะห์ความเข้มข้นของแร่ธาตุ และความคุ้มค่าในการผลิต
แม้จะมีความสำเร็จในการเก็บตัวอย่างครั้งแรก แต่อุปสรรคทางเทคนิค และต้นทุนยังคงเป็นปัญหาสำคัญสำหรับการขุดเจาะในสเกลใหญ่ ด้วยสภาพแวดล้อมที่มืดมิด และแรงดันมหาศาลใต้ทะเลลึกหลายกิโลเมตร จำเป็นต้องใช้เครื่องจักรที่ซับซ้อน และมีการจัดการโลจิสติกส์ที่ยากลำบาก ปัจจุบันยังไม่มีประเทศใดประสบความสำเร็จในการทำเหมืองทะเลลึกในเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ แม้ว่าจะมีการสำรวจอย่างกว้างขวางแล้วก็ตาม
เดวิด อับราฮัม ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยบอยซีสเตท เตือนถึงความยากลำบากในระยะยาวเขาว่า “การดูดโคลนจากใต้ผิวน้ำลงไปหลายกิโลเมตรในความมืดพร้อมแรงดันมหาศาล มีลักษณะของต้นทุนการดำเนินงานที่สูงเกินขนาด ซึ่งจะต้องได้รับความสนับสนุนจากรัฐบาลอย่างต่อเนื่องแม้จะมีความเป็นไปได้ทางเทคนิคก็ตาม”
ภารกิจของรัฐบาลญี่ปุ่น คือ การสร้างความมั่นคงให้กับห่วงโซ่อุปทานโลหะสำหรับอุตสาหกรรมภายในประเทศ ดังนั้นรัฐบาลจำเป็นต้องพิสูจน์ให้เห็นว่าสามารถเปิดเหมืองทะเลลึกได้อย่างมีประสิทธิภาพ และคุ้มค่ากับการลงทุนมหาศาล
ที่มา: AP News, Bloomberg, Interesting Engineering, The Japan Times
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์