วิธีพัฒนาทักษะสมอง 9 ด้าน

ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาสมอง เผยทักษะสมอง 9 ด้าน พัฒนาเยาวชนไทย ช่วยไม่ให้ติดยาเสพติด เมื่อโตเป็นวัยรุ่น

รศ.ดร.ยูซูเกะ โมริกูจิ นักจิตวิทยา ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาสมองที่มีชื่อเสียงระดับโลก จากมหาวิทยาลัยการศึกษาโจเอ็ทสึ ประเทศญี่ปุ่น ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่อง EF : Executive Functions กล่าวว่า "EF หรือทักษะสมอง เป็นกระบวนการในการคิด เพื่อกำกับควบคุมตนเองให้ไปสู่เป้าหมายที่ต้องการ ช่วยให้บุคคลสามารถวางแผน ดำเนินการ และติดตามประเมินพฤติกรรมของตนเองให้เหมาะสม ช่วยยับยั้ง พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมต่างๆ เช่น ความหุนหันพลันแล่น การใช้อารมณ์เกินเหตุ การไม่รู้จักอดทน ไม่มีสมาธิ วอกแวก เป็นต้น

สำหรับในเรื่องช่วยยับยั้งไม่ให้วัยรุ่นติดยาเสพติดนั้น ก่อนอื่นต้องมาเข้าใจกันก่อนว่าทำไมวัยรุ่นจึงติดยาเสพติดได้ง่าย ส่วนหนึ่งนั้นจะมาจากการพัฒนาสมองในวัยรุ่นยังไม่สมดุล ส่วนที่ยับยั้งพฤติกรรมซึ่งอยู่ใน สมองส่วนหน้ากำลังอยู่ระหว่างพัฒนา แต่ส่วนที่เร่งเร้าพฤติกรรมกลับมีปฏิกริยาสูงมาก นอก จากนี้ระบบการให้ความพึงพอใจ (Reward system) ในสมองวัยรุ่นก็ทำงานมากกว่าปกติ ในสภาพเช่นนี้เองจึงทำให้ วัยรุ่นนั้นตกอยู่ในพฤติกรรมเสี่ยงสูง เช่น เสี่ยงต่อการติดยาเสพติด เป็นต้น ดังนั้น หากเด็กไม่ได้รับการฝึกฝนในทักษะการยับยั้งชั่งใจมาก่อนจะเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น ก็จะมีโอกาสถลำลึกเข้าสู่การติดยาเสพติดได้ ง่ายกว่า

ด้าน นางสุภาวดี หาญเมธี ประธานสถาบันอาร์แอลจี กล่าวว่า ขณะนี้เด็กไทยมีจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ ที่ตกอยู่ในสภาวะเสี่ยง ทั้งเรื่องยาเสพติด ติดการพนัน ติดเกม การเป็นแม่วัยใส ฯลฯ ซึ่งถ้าผู้ใหญ่ทุกคนทั้งที่ บ้านและในโรงเรียน ได้ใส่ใจการพัฒนาทักษะสมอง EF ตั้งแต่เด็กปฐมวัยแล้ว เชื่อว่าเด็กไทยของเราก็จะมีโอกาสได้ฝึกให้คิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น เมื่อเติบโตขึ้นก็จะสามารถเผชิญกับโลกที่ท้าทายได้อย่าง เข้มแข็ง รู้เท่าทัน

สังคม ไทยจึงควรที่จะส่งเสริมในเรื่อง EF - ทักษะสมอง เพื่อจัดการชีวิตให้สำเร็จกันอย่างจริงจัง สำหรับ EF หรือทักษะสมอง 9 ด้านนั้น ประกอบไปด้วย 1) Working Memory ความจำที่นำมาใช้
งาน เป็นทักษะในการจำหรือเก็บข้อมูลจากประสบการณ์ที่ผ่านมา และดึงมาใช้ประโยชน์ตามสถาน การณ์ที่พบเจอ ถือเป็นทักษะแรกที่นำไปสู่การสร้างทักษะอื่นๆ Working Memory จะดีหรือไม่นั้น ไม่ใช่จากการ
ท่องจำ

หากแต่มาจากการที่มีประสบการณ์หลากหลาย เด็กที่มี Working Memory ดี ด้านไอคิวก็จะดีด้วย 2) Inhibitory Control การยับยั้งชั่งใจ คิดไตร่ตรอง เป็นความสามารถในการควบคุมความต้องการของตนเองให้ อยู่ในระดับที่เหมาะสม จนสามารถหยุดยั้งพฤติกรรมได้ในเวลาที่สมควร เด็กที่ขาดความยับยั้งชั่งใจก็จะเหมือนรถที่ขาดเบรก เขาอาจทำสิ่งใดไปโดยไม่ยั้งคิด หรือมีปฏิกิริยาตอบโต้สิ่งต่างๆ ในทางที่ก่อให้เกิดปัญหา 3) Shift/ Cognitive Flexibility การยืดหยุ่นความคิด ความสามารถในการยืดหยุ่น หรือปรับเปลี่ยนความคิดให้เหมาะสมกับสถาน การณ์ที่เกิดขึ้นได้ ไม่ยึดติดตายตัว ทำให้คิดนอกกรอบเป็น มองเห็นวิธีการ และโอกาสใหม่ๆ เด็กที่มีปัญหาในการยืดหยุ่นความคิด มักจะติดอยู่กับเรื่องเดิมๆ ไม่สามารถพลิกแพลงหรือหาทางออกใหม่ๆ ได้

4) Focus/Attention การใส่ใจจดจ่อ คือความสามารถในการใส่ใจจดจ่อ มุ่งความสนใจอยู่กับสิ่งที่ทำอย่างต่อเนื่องในช่วงเวลาหนึ่งๆ โดยไม่วอกแวก หรือถูกเร้าความสนใจจากปัจจัย ทั้งภายนอกหรือภายในตน เองที่เข้ามารบกวน 5) Emotional Control การควบคุมอารมณ์ ความสามารถในการควบคุมการแสดงออกทางอารมณ์ให้อยู่ในระดับที่เหมาะ สม สามารถจัดการกับความเครียด หงุดหงิด และการแสดงออกที่ไม่รบกวนผู้อื่น เด็กที่ควบคุมอารมณ์ไม่ได้ มักกลายเป็นคนโกรธเกรี้ยวฉุนเฉียว ขี้กังวล อารมณ์แปรปรวน และอาจมีอาการซึมเศร้า 6) Self -Monitoring การติดตามประเมินตนเอง คือการสะท้อนการกระทำของตนเอง รู้จักตนเอง รวมถึงการประเมินการงานเพื่อหาข้อบกพร่อง และหาทางปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้น

คนที่ไม่ค่อยประเมินตนเองมักไม่รู้ว่าตนเองมีจุดบกพร่องตรงไหน และมักจะทำผิดซ้ำในเรื่องเดิม 7) Initiating การริเริ่มและลงมือทำ เป็นความสามารถในการริเริ่มและลงมือทำตามที่คิด มีทักษะในการคิดริเริ่ม สร้างสรรค์ในการทำสิ่งต่างๆ และลงมือทำให้ความคิดของตนเป็นจริงอาศัยความกล้า ไม่กลัวความล้มเหลว ไม่ผลัดวันประกันพรุ่ง 8) Planning and Organizing การวางแผนและจัดระบบดำเนินการ เป็นทักษะ กระบวนการทำงาน ตั้งแต่การตั้งเป้าหมาย วางแผน การมองเห็นภาพรวม การจัดลำดับความสำคัญ รวมถึงการจัดระบบเพื่อดำเนินการ และมีการประเมินผลว่าบรรลุตามเป้าหมายหรือไม่

เด็กที่ขาดทักษะนี้จะ วางแผนไม่เป็น จับต้นชนปลายไม่ถูก และทำให้งานมีปัญหา และสุดท้าย 9) Goal-Directed Persistence การมุ่งเป้าหมาย เป็นความพากเพียรมุ่งสู่เป้าหมาย เมื่อตั้งใจและลงมือทำสิ่งใดแล้วก็มีความมุ่งมั่นอดทน ไม่ว่าจะมีอุปสรรคใดๆ ก็พร้อมฝ่าฟันสำเร็จ ทักษะนี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเด็กมีโอกาสคิด และลงมือทำสิ่งต่างๆ ด้วยตัวเอง รู้จักความผิดพลาด และรู้เท่าทันความเป็นจริงของโลก