แง่มุม ‘บวก’ ที่คาดไม่ถึงของ COVID-19 (ตอนจบ)

ในบทความตอนแรก ผมได้เล่าถึงแง่มุมบวกต่างๆ ของ COVID-19 ไปหลายอย่างแล้ว คราวนี้มาดูกันต่อครับ

ในกรณีของจีน นอกจากปริมาณแก๊สไนโตรเจนไดออกไซด์จะลดลงในช่วงที่เมืองถูกปิดแล้ว ปริมาณฝุ่น PM2.5 ในภาพรวมก็ยังลดลงด้วย ทั้งนี้ศาสตราจารย์มาร์แชล เบิร์ค แห่งมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ได้นำข้อมูลค่า PM2.5 รายวันจาก 4 เมืองใหญ่มาหาค่าเฉลี่ยรายวันในช่วงเดือนมกราคมกับเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2020 เมืองใหญ่ทั้ง 4 ได้แก่ เฉิงตู ช่างไห่ (เซี่ยงไฮ้) เป่ยจิง (ปักกิ่ง) และกว่างโจว (กวางเจา)

ภาพที่ 1 แสดงกราฟแสดงความเข้มข้นของ PM2.5 ในหน่วยไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร เส้นสีแดงเข้มแสดงค่าเฉี่ยในช่วงปี 2016-2019 เส้นสีแดงอ่อนคือข้อมูลสำหรับแต่ละปี ส่วนเส้นสีน้ำเงินคือข้อมูลของปี 2020 จะเห็นว่า ทุกเมืองยกเว้นเป่ยจิง ความเข้มข้นของ PM2.5 มีแนวโน้มลดลง

การที่เป่ยจิงแตกต่างจากเมืองอื่นมี 2 สาเหตุใหญ่ ได้แก่ แหล่งมลภาวะทางอากาศ และลักษณะทางภูมิประเทศ สาเหตุทั้งสองนี้มีประเด็นสำคัญอย่างนี้ครับ

แหล่งมลภาวะทางอากาศหลักที่ใหญ่ที่สุดในบริเวณเป่ยจิง ได้แก่ อุตสาหกรรมเหล็กกล้า และการทำความร้อนในอาคาร การระบาดของไวรัสมีผลต่ออุตสาหกรรมเหล็กกล้าค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับผลกระทบต่ออุตสาหกรรมอื่น เนื่องจากหากปิดเตาไปแล้ว พอจะเปิดขึ้นมาใหม่ก็จะมีต้นทุนสูงมาก ดังนั้นอุตสาหกรรมเหล็กกล้าจึงเดินหน้าทำงานต่อไป ผลก็คือมีผลผลิตล้นเกินที่ต้องเก็บไว้เป็นสต็อคจำนวนมากเป็นประวัติการณ์ ส่วนการทำความร้อนในอาคารย่อมไม่ลดลง เพราะมีผู้คนอาศัยอยู่ และอาจต้องใช้พลังงานมากขึ้นด้วยซ้ำเนื่องจากไม่ได้ออกไปข้างนอก

ส่วนลักษณะทางภูมิประเทศของเป่ยจิงก็ทำให้ระดับมลภาวะทางอากาศขึ้นกับทิศทางลมอย่างมาก กลุ่มอุตสาหกรรมขนาดใหญ่มหึมาและบริเวณที่มีประชากรหนาแน่นสูงจะอยู่ทางทางทิศใต้และทิศตะวันออกเมืองกรุงเป่ยจิง หมายความว่าหากลมพัดมาจากทิศทางนี้ เมืองก็จะประสบกับปัญหามลภาวะมาก ส่วนทิศเหนือกับทิศตะวันตกเป็นทุ่งหญ้า หมายความว่าหากลมพัดมาจากทางทิศนี้ อากาศก็จะค่อนข้างดีกว่า

คราวนี้มาดูปริมาณแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์โดยรวมของโลกกันบ้าง เมื่อวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 2020 เว็บ Severe Weather Europe เผยบทความชื่อ *COVID-19 vs Climate*Global CO2 levels have temporarily stopped rising, likely due to the industry slowdown as the world battles the new Coronavirus ซึ่งนำเสนอข้อมูลผลการตรวจวัดความเข้มข้นแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์โดยรวมของโลก โดยเน้นในช่วงที่เกิดการระบาดใหญ่ของ COVID-19

ประเด็นสำคัญคือ พบว่าความเข้มข้นของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์โดยรวมของโลกในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ถึงวันที่ 20 มีนาคม ค.ศ. 2020 เพิ่มช้ากว่าค่าปกติ หรืออาจถึงกับ “หยุด” การเพิ่มด้วยซ้ำไป ดังจะเห็นได้จากการที่จุดต่างๆ อยู่ใต้แถบสีฟ้าซึ่งเป็นค่าความเข้มข้นตามแนวโน้มที่คาดไว้ตามปกติ ดูภาพที่ 2 ครับ

การที่ความเข้มข้นของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มช้ากว่าปกติหรืออาจถึงกับหยุดเพิ่มนี้สอดคล้องกับช่วงเวลาที่ COVID-19 ระบาดหนัก และมีการปิดเมืองหลายเมืองง โรงงานจำนวนมากหยุดการผลิต และปริมาณการเดินทางด้วยพาหนะต่างๆ ลดลงโดยรวม ทั้งนี้แม้วงการวิทยาศาสตร์จะไม่ได้ฟันธงว่า COVID-19 เป็นสาเหตุของการที่ความเข้มข้นของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้นด้วยอัตราที่ช้ากว่าปกติ แต่หลักฐานต่างๆ บ่งชี้ไปในทิศทางนี้

อย่างไรก็ดี รายงานจาก Global Carbon Project คาดการณ์ว่าการปลดปล่อยแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์จากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลในปีนี้น่าจะลดลงในช่วง 0.2 ถึง 1.2% อันเนื่องมาจาก COVID-19 ทั้งนี้การคาดการณ์ดังกล่าวอิงกับอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ

ในเชิงสังคม บริษัท องค์กร และผู้คนทั่วไปยังแสดงน้ำใจในรูปแบบต่างๆ เช่น คนไทยช่วยกันนำหน้ากากไปบริจาคให้ทีมแพทย์ตามโรงพยาบาลต่างๆ เกิดกลุ่มประมวลข้อมูล วิเคราะห์ และนำเสนอด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล บางคนมีจิตอาสาแปลข่าวหรือสุนทรพจน์ดีๆ ของผู้นำจากภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย บางบริษัทผลิตการ์ตูนขำๆ ที่รับกับสถานการณ์ให้อ่านออนไลน์ฟรี ในระดับโลกก็มีห้องสมุดที่เปิดให้คนอ่าน e-book ฟรี รวมทั้งกิจกรรมอื่นๆ ในทำนองเดียวกัน เช่น NASA เปิด STEM@Home แบบฝึกหัด เวิร์คช็อป การทดลอง ให้เล่นฟรีที่บ้าน

สุดท้าย หลายคนพูดตรงกันว่า COVID-19 ทำให้เห็นความสามารถในการบริหารจัดการภาวะวิกฤติของผู้นำในระดับต่างๆ มองในแง่ดีก็คือ เราสามารถเรียนรู้การตัดสินใจและวิสัยทัศน์จากผู้นำทั่วโลกได้ และอาจนำมาปรับใช้ให้เหมาะกับปัญหาเฉพาะบางอย่างของเราได้นั่นเองครับ

แหล่งข้อมูลแนะนำ

ขอแนะนำบทความ *COVID-19 vs Climate*Global CO2 levels have temporarily stopped rising, likely due to the industry slowdown as the world battles the new Coronavirus ที่ https://www.severe-weather.eu/global-weather/covid-19-global-co2-slowdown-climate-fa/