หลังจากพรรคประชาธิปัตย์ เปิดตัวแพลตฟอร์ม “ส่องรัฐ” (Thailand Government Watch) แพลตฟอร์มวิเคราะห์ข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ซึ่งทีม BLUE TECH LAB ได้พัฒนาขึ้น เพื่อรวบรวมข้อมูลจากระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (e-GP) และฐานข้อมูลงบประมาณภาครัฐ เพื่อดูว่าเงินภาษีของประชาชนถูกนำไปใช้จัดซื้อจัดจ้างในโครงการใดบ้าง มีความคุ้มค่า หรือส่อเค้าความไม่โปร่งใส
ควบคู่ไปกับแพลตฟอร์ม “จับตา” ที่ให้ประชาชนสามารถร่วมแจ้งข้อมูล เบาะแส หรือความผิดปกติของโครงการรัฐในพื้นที่ได้อย่างปลอดภัย เพื่อเชื่อมการตรวจสอบจากข้อมูลภาครัฐเข้ากับการมีส่วนร่วมของประชาชน
วันที่ 25 ก.ค.2569 แพลตฟอร์ม “ส่องรัฐ” จะครบ 3 เดือนของการขับเคลื่อน และสิ่งที่ถูกไฮไลต์คือ การรวบรวม “ข้อมูลเปิด” ของรัฐ เพื่อวิเคราะห์ และชี้จุดที่ควรตั้งคำถามเรื่องความโปร่งใส
สิ่งที่แพลตฟอร์มส่องรัฐ ขับเคลื่อน ในช่วง 3 เดือน พบว่ามี 5 ประเด็นที่ถูกนำเสนอ คือ
1.ชีพจรประเทศไทย 2.โครงการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ 3.เจาะลึกจัดซื้อจัดจ้าง กทม. 4. เสียงประชาชน ทราฟฟี่ฟองดูว์ และ 5.งบประมาณแผ่นดิน ที่เป็นประเด็นล่าสุด และกำลังเผยแพร่ ประจวบเหมาะกับการทำงานภายใต้ “กรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2570”
ในข้อมูลส่วนหนึ่งของแพลตฟอร์มส่องรัฐ ประเด็น “งบประมาณแผ่นดิน” ได้นำรายละเอียดการเสนอขอจัดสรรงบประมาณ วงเงิน 3,788 ล้านล้านบาท มาเผยแพร่ และชี้จุดสังเกตให้ประชาชนช่วยจับสังเกต-ความผิดปกติ พร้อมกับ “ฝากข้อร้องเรียน”
ต่อประเด็นนี้ ดร.อ้อ "การดี เลียวไพโรจน์” รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ อธิบายหลักการว่า การวิเคราะห์ของ “ส่องรัฐ” ใช้แนวทางประเมินตามหลักการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐสากล ซึ่งให้ความสำคัญกับความโปร่งใส ความสุจริต การแข่งขันที่เป็นธรรม ประสิทธิภาพ การบริหารความเสี่ยง การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และความรับผิดชอบตลอดวงจรการจัดซื้อจัดจ้าง เป็นการนำข้อมูลมาวิเคราะห์ หาสิ่งผิดปกติ
โครงการ TH-AI Passport ของกระทรวงดีอี เป็นกรณีตัวอย่างสำคัญ ที่ประชาธิปัตย์รุกตรวจสอบเชิงลึกจากข้อมูลส่องงบฯรัฐ โดย ดร.การดี ระบุว่า ที่ผ่านมาข้อมูลโครงการ TH-AI Passport เชิงลึก สามารถวิเคราะห์ได้ถึงความผิดปกติของ “ทีโออาร์” จนนำมาสู่การยื่นญัตติ และอภิปรายในสภาฯ
ดร.การดี ระบุว่า ขณะนี้ ในส่วนงบประมาณแผ่นดินที่กำลังทำอยู่บนแพลตฟอร์ม สามารถดูรายละเอียดรายประเด็นของงบฯ รายกระทรวงได้ จากการส่องงบฯ ที่เกี่ยวกับเทคโนโลยี ปัญญาประดิษฐ์ (AI) คลาวน์เซอร์วิส พบงบฯ กว่าพันล้านบาทที่เกี่ยวของกับเอไอ แต่ทิศทางกลับทำให้เห็นว่า เป็นงบฯที่ไร้อนาคต ตามที่ได้อภิปรายไว้ในวาระแรก
ทั้งนี้ในระยะติดตามของแพลตฟอร์มส่องรัฐ ที่ทำงานเป็นทีม ไปพร้อมกับการทำงานในบทบาทการตรวจสอบในสภาฯ “ดร.การดี” ระบุว่า ได้ประสานข้อมูล และติดตาม โดยเฉพาะความซ้ำซ้อนของงบประมาณ เพราะในช่วงภาวะลำบากที่เงินไม่พอกินไม่พอใช้ ยังพบความซ้ำซ้อนเกินจำเป็น ทั้งที่เป็นเรื่องเดียวกัน และในการทำงานของแพลตฟอร์มส่องรัฐ ที่ทำให้เห็นภาพใหญ่ ขณะที่กรรมาธิการงบฯ ได้เห็นข้อมูลและรายละเอียดเพิ่มเติม
ดร.การดี ระบุว่า บนแพลตฟอร์มส่องรัฐ ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับภาพใหญ่ของงบประมาณปี 2570 มีส่วนที่ถูกวิเคราะห์งบประมาณรายจ่ายของหน่วยงานขอรับงบประมาณ โดยมีข้อสังเกตจากการตรวจสอบตัวเลขในร่าง พ.ร.บ.งบฯ 70 ใน 2 ประเด็นใหญ่ คือ
1.งบกองทุนวิจัยและนวัตกรรมที่ลดลงถึง 32% แบ่งเป็น กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม ถูกตัด 6,388 ล้านบาท ทั้งที่เป็นปีที่เน้นเศรษฐกิจฐานนวัตกรรม และ 2.เงินสำรองข้าราชการในงบฯ กลางเพิ่มเกือบ 3 เท่าในปีเดียว จาก 24,860 ล้านบาท เพิ่มเป็น 71,400 ล้านบาท
นอกจากนั้น ยังมี 4 ประเด็น ที่ควรถูกตรวจสอบและขยายผล คือ
1.ตัดงบฯ ลงทุน จาก 5.69 แสนล้านบาท เหลือ 4.96 แสนล้านบาท แต่เพิ่มงบฯประจำ คืองบฯ บุคลากร มากถึง 3.8% และงบฯ เงินอุดหนุน 5.4%
2.งบฯ กลางบวมเป็น 18% ของงบฯ ทั้งประเทศ โดยพบมีรายการใหม่งอกขึ้นมาคือ “รองรับวิกฤติราคาพลังงาน 1.2 หมื่นล้านบาท”
3.งบฯ จัดหายุทโธปกรณ์ ประมาณ 5.6 หมื่นล้านบาท ที่ใช้ชื่อว่า “โครงการพัฒนาขีดความสามารถของกองทัพ” ของ 3 เหล่าทัพ ถูกซ่อนในงบฯ รายจ่ายอื่น ที่ผูกพันยาวถึงปี 2577 และ 4.งบฯ จังหวัด กลุ่มจังหวัดถูกหั่นกว่า 84% ที่ตัดจริง และมีข้อกังวลต่อการพัฒนาเชิงพื้นที่ ที่อาจได้รับผลกระทบ
นอกจากนี้ แพลตฟอร์มส่องรัฐยังนำเสนอข้อมูลในส่วน “เงินนอกงบประมาณ” หรือ “งบฯนอกบิล” ที่ระบุว่า สถานะของงบฯ ปี 2570 พบเงินนอกบิลสูงถึง 6,346 ล้านล้านบาท ซึ่งสูงกว่าเงินงบประมาณกว่าเท่าตัว
เงินนอกงบประมาณจำนวนดังกล่าว สภาฯสามารถตรวจสอบได้เพียง 1.5% เท่านั้น ส่วนอีก 98.5% อยู่นอกกระบวนการพิจารณางบประมาณประจำปี ขณะที่หน่วยงานที่ถือเงินนอกงบประมาณสูงสุดคือ สำนักงานประกันสังคม 3,374 ล้านล้านบาท คิดเป็น 53.2% ของเงินนอกงบประมาณทั้งหมด
ในส่วนนี้ ดร.การดี ระบุถึง ข้อมูลที่น่าตกใจว่า สิ่งที่แพลตฟอร์มส่องรัฐเปิดเผยข้อมูลนั้น คิดเป็น 5% ของข้อมูลภาครัฐที่พอเปิดเผยได้เท่านั้น ยังมีข้อมูลอีกมหาศาลที่ไม่เคยถูกเปิดเผย ดังนั้นสิ่งที่พรรคประชาธิปัตย์จะขับเคลื่อนต่อคือ การเปิดเผยข้อมูลข่าวสารภาครัฐ ที่ขณะนี้ร่างกฎหมายถูกเสนอเข้าสู่สภาฯ เพื่อให้ข้อมูลรัฐถูกเปิดเผย ไม่ใช่เหมือนปัจจุบันที่การเปิดเผยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับดุลพินิจ
“การเปิดเผยข้อมูลแบบมีเงื่อนไข ถือเป็นอันตราย เช่น อนุญาตให้เปิดได้เฉพาะโครงการที่มูลค่า 5 ล้านบาทขึ้นไป เป็นต้น เพราะที่ผ่านมาเห็นข้อมูลที่ได้จากแพลตฟอร์มแล้ว พบมีการซอยงบฯ ก่อสร้างของ กทม. ที่งานต่ำกว่า 5 แสน จำนวนมาก ทั้งนี้สามารถทำเป็นก้อนเดียวกันได้ แม้สิ่งที่ทำ จะได้รับคำตอบว่าทำถูกต้องตามเกณฑ์ ระเบียบ แต่มองว่าเรากำลังติดกับดักทุจริตที่ถูกระเบียบอยู่” รองหัวหน้า ปชป.ระบุ
กับประเด็นต่อไป ที่ "ปชป." เตรียมส่อง ดร.การดี แย้มว่า อยู่ระหว่างการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับเลิร์นนิ่งในประเทศไทย จากที่ก่อนหน้านี้ ที่เคยตรวจสอบบัญชีนวัตกรรม พบว่ามีโครงการที่ไม่สอดคล้อง และบางกรณีผิดสังเกต
ต้องจับตาการตั้งประเด็นตรวจสอบการบริหารงบประมาณรัฐของประชาธิปัตย์ ด้วยข้อมูลจากเครื่องมือส่องรัฐ จะถูกชำแหละในเวทีสภาฯ และเวทีซักฟอกอย่างไร
