ปรากฏการณ์วัฒนธรรม “สีเทา” ในสังคมไทย มีรากเหง้ามาจากการยินยอมและประนีประนอมกับพฤติกรรมผิดกฎหมายจนกลายเป็นเรื่องคุ้นชิน การรับจ้างเปิดบัญชีหรือยินยอมให้ยืม “บัญชีม้า” ถูกมองว่าเป็นเรื่องเล็กน้อยที่ “ไม่เป็นไร” จนกลายเป็นสะพานเชื่อมเปิดทางให้ขบวนการอาชญากรรมใช้เป็นช่องทางเดินเงินผิดกฎหมาย
เมื่อค่านิยมการแสวงหาประโยชน์ทางลัดและการมองข้ามที่มาของเงินแทรกซึมลึกในสังคมไทย เส้นแบ่งระหว่างความถูกต้องกับความผิดกฎหมายจึงพร่ามัวลง และกลายเป็นปัจจัยหล่อเลี้ยงระบบเศรษฐกิจสีเทาให้เติบโตขึ้นอย่างเงียบๆ
เมื่อวัฒนธรรมการยอมรับสิ่ง“สีเทา”ขยายตัวจากระดับบุคคลไปสู่ระดับโครงสร้าง “ทุนเทา” จึงยกระดับกลายเป็น “ปัญหาเชิงซ้อน” ที่ทับซ้อนกันหลายมิติในระบบเศรษฐกิจไทย ตั้งแต่ขบวนการแก๊งสแกมเมอร์ การฉ้อโกงออนไลน์ อาชญากรรมทางไซเบอร์ ไปจนถึงการฟอกเงินข้ามชาติ ที่ใช้วิธีการแยบยลซับซ้อน ผ่านตัวกลางทางการเงินและบัญชีม้าหลายชั้น ก่อนไหลเข้าสู่ระบบการเงินปกติ ตลาดทุน และตลาดสินทรัพย์ดิจิทัล สร้างกิจกรรมทางการเงินภาพลวงตา และทำลายรากฐานธรรมาภิบาลและความน่าเชื่อถือของประเทศ
เครือข่ายฟอกเงินข้ามชาติใช้ช่องโหว่ทางกฎหมาย โครงสร้างนอมินี บัญชีม้านิติบุคคล และการจัดตั้งกองทุนต่างประเทศอำพรางและซุกซ่อนตัวตนของผู้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง (Ultimate Beneficial Owner: UBO) ใช้โอกาสจากวัฒนธรรมการไม่ตั้งคำถามกับแหล่งที่มาของเงินทุน สร้างความเสี่ยงต่อโครงสร้างผู้ถือหุ้น และบั่นทอนความเชื่อมั่นของนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศ
การจัดการกับวัฒนธรรมสีเทาและทุนเทา จึงไม่อาจทำได้ด้วยการแก้ปัญหาแบบแยกส่วน หรือต่างคนต่างทำ หากแต่ต้องอาศัยการบูรณาการและสกัดกั้นตลอดเส้นทางเดินของเงิน เริ่มตั้งแต่การคัดกรอง KYC (Know Your Client) และ CDD (Customer Due Diligence) อย่างเข้มงวดของบริษัทหลักทรัพย์และผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล ซึ่งหากพบข้อมูลไม่ชัดเจนหรือไม่สามารถระบุตัวตนได้ ต้องกล้า “ปฏิเสธการให้บริการ” ทันที การผลักดันมาตรฐาน Travel Rule เพื่อติดตามการโอนสินทรัพย์ดิจิทัล ซึ่งจะช่วยอายัดและระงับบัญชีม้า ตลอดจนการปรับปรุงกฎหมายขยายนิยามผู้ถือหุ้นรายใหญ่ให้ครอบคลุมถึง “ผู้มีอำนาจควบคุมเหนือธุรกิจที่แท้จริง”
การสร้างความเชื่อมั่น (Trust & Confidence) ที่แท้จริงในสายตานักลงทุน ไม่ได้เกิดจากการปฏิเสธว่าไม่มีเงินเทาไหลเข้ามา แต่เกิดจากการทำให้เห็นว่าระบบกำกับดูแลสามารถสืบเจาะลึกจนถึงตัวผู้กระทำผิดและ UBO เบื้องหลังได้สำเร็จ พร้อมทั้งบังคับใช้กฎหมายได้อย่างจริงจัง เด็ดขาด และไร้ข้อยกเว้น การขจัดวัฒนธรรมยอมรับพฤติกรรมสีเทาในสังคม ร่วมกับการอุดช่องโหว่ทางกฎหมายทุกจุด จะฟื้นความน่าเชื่อถือ ช่วยเรียกความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศได้
