วันพฤหัสบดี ที่ 19 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

โปรดอย่าลองดี วันนี้จีนมีไฟฟ้า

แม้สงครามอิหร่านและการปิดช่องแคบฮอร์มุซในปี 2569 ก่อให้เกิดการหยุดชะงักของอุปทานน้ำมันครั้งประวัติศาสตร์ แต่จีนสามารถบริหารจัดการวิกฤติราคาน้ำมันแพง (Oil Shock) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

โดยเปลี่ยนบทบาทจาก “ผู้รับราคา” (Price Taker) เป็น “ผู้กำหนดราคา” (Price Maker หรือ Swing Importer) ของตลาดโลก ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบ Brent ทรงตัวอยู่ระดับต่ำกว่าบาร์เรลละ 100-120 ดอลลาร์ แทนที่จะพุ่งทะลุ 200 ดอลลาร์ 

กลยุทธ์หลัก 5 ด้านที่จีนใช้รับมือกับวิกฤติครั้งนี้ ได้แก่

1.ลดการนำเข้าและหันไปพึ่งพาคลังสำรองน้ำมันขนาดใหญ่ (Strategic Stockpiling) แทนที่จะเร่งแย่งซื้อน้ำมันในตลาดโลกแข่งกับประเทศอื่น จีนลดการนำเข้าน้ำมันดิบทางทะเลลงอย่างมากถึงร้อยละ 40-50 (ลดลงประมาณวันละ 3.5 ถึง 5.4 ล้านบาร์เรล)

จีนใช้ประโยชน์จากคลังสำรองน้ำมันดิบเชิงยุทธศาสตร์และเชิงพาณิชย์ที่มีอยู่ประมาณ 1,200-1,500 ล้านบาร์เรล (สะสมมาตั้งแต่ปลายปี 2567) มาชดเชยอุปทานที่หายไป สามารถรองรับการบริโภคภายในประเทศได้นานกว่า 100 วันโดยไม่สร้างแรงกดดันต่อราคาน้ำมันโลก

2.ควบคุมและแทรกแซงกลไกตลาดโรงกลั่นภายในประเทศ (Refinery Mandates) โดยใช้มาตรการ

2.1 ระงับและจำกัดการส่งออกน้ำมันสำเร็จรูป (เช่น เบนซิน ดีเซล และน้ำมันเครื่องบิน) เพื่อเก็บไว้ใช้ในประเทศ

2.2 ลดกำลังการผลิตของโรงกลั่น (Run rates) ลงมาอยู่ที่ระดับประมาณ 71.6% เพื่อสะท้อนการนำเข้าที่ลดลง

2.3 กำหนดเพดานราคาเชื้อเพลิงขายปลีกในประเทศ (Price Caps) โดยคณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติ (NDRC) ช่วยซับแรงกระแทกจากราคาพลังงานโลกไว้ครึ่งหนึ่งเพื่อไม่ให้กระทบต่อค่าครองชีพโดยตรง

3.การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและการขนส่งระบบไฟฟ้า (Mass Electrification) โครงสร้างพื้นฐานทางพลังงานที่จีนลงทุนเปลี่ยนผ่านมาตลอดยี่สิบปี ช่วยลดการพึ่งพาน้ำมันอย่างเห็นได้ชัด โดยทำให้ 

3.1 อัตราการเข้าถึงตลาดของรถยนต์ไฟฟ้า (EV) และไฮบริดในจีนพุ่งสูงเกิน 50% ประกอบกับรถสาธารณะและ Ride-hailing กว่า 93% เป็น EV ทำให้ความต้องการใช้น้ำมันเบนซินและดีเซลลดลงในสัดส่วนตัวเลขสองหลัก

3.2 ประชาชนหันไปเดินทางด้วยระบบรถไฟความเร็วสูงแทนเครื่องบิน (ยอดผู้โดยสารเที่ยวบินในประเทศลดลง 7-8% เนื่องจากตั๋วแพงขึ้นจากค่าภาษีน้ำมัน) ซึ่งระบบรถไฟของจีนมากกว่า 80% ขับเคลื่อนด้วยพลังงานไฟฟ้าที่ผลิตจากถ่านหินและพลังงานหมุนเวียนภายในประเทศ

4.การกระจายแหล่งอุปทานและการขนส่งทางบก (Supply Diversification) จีนไม่ได้พึ่งพาน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเพียงอย่างเดียว แต่มีสัดส่วนจากแหล่งนอกเขตความเสี่ยงตะวันออกกลางเกินครึ่งหนึ่ง

โดยเพิ่มการนำเข้าน้ำมันราคาถูกจากรัสเซียผ่านท่อส่งน้ำมันไซบีเรียตะวันออก - มหาสมุทรแปซิฟิก (ESPO) และกองเรือเงา (Shadow Fleet) เพิ่มขึ้นวันละ 2.1 ล้านบาร์เรล

รวมทั้งการลักลอบนำเข้าน้ำมันราคาพิเศษจากอิหร่านและเวเนซุเอลาผ่านช่องทางทางเลือกได้อย่างต่อเนื่อง

5.การใช้เทคโนโลยีถ่านหินทดแทน (Coal-to-Chemicals) จีนมีปริมาณสำรองถ่านหินสูงถึงร้อยละ 13 ของโลก (แต่มีน้ำมันดิบเพียงร้อยละ 1-2) การปรับตัวในภาคอุตสาหกรรมปิโตรเคมีที่ขาดแคลนวัตถุดิบตั้งต้นจากน้ำมันดิบ

โรงงานในมณฑลทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีนได้เพิ่มกำลังการผลิตเปลี่ยนถ่านหินเป็นเคมีภัณฑ์ (Coal-to-Chemicals) เป็นสองเท่า เพื่อผลิตแนฟทา (Naphtha) สารโพลีเมอร์และน้ำมันดีเซลทดแทน ทำให้ราคาสินค้าอุตสาหกรรมไม่พุ่งสูง

วิกฤติน้ำมันครั้งนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า จีนกลายเป็นมหาอำนาจรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า “Electrostate” (รัฐพลังงานไฟฟ้า) ที่สามารถใช้อุตสาหกรรมไฟฟ้า คลังสำรองน้ำมันลับและมาตรการสั่งการจากส่วนกลาง ควบคุมโครงสร้างพลังงานทั้งระบบได้ภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์

โดยจีนสามารถสร้างความได้เปรียบเหนือนานาประเทศที่ยังคงติดกับดักการพึ่งพาน้ำมันดิบแบบดั้งเดิม

การปะทะกันทางยุทธศาสตร์พลังงานและสภาพภูมิอากาศ (climate change) ระหว่างจีนและสหรัฐนำไปสู่การสร้างอิทธิพล (Spheres of Influence) โลกอาจแบ่งเป็น 2 ขั้ว 

สหรัฐเน้นการส่งเสริมอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิล (น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ) และพลังงานนิวเคลียร์หรือ “Petrostate” (รัฐปิโตรเลียม) สนับสนุนการส่งออกพลังงานฟอสซิล ลดความสำคัญนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศและปกป้องผลประโยชน์พลังงานดั้งเดิม

ขณะที่จีนเป็นผู้นำระดับโลกด้านการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เป็นศูนย์กลางการผลิตและส่งออกแผงโซลาร์เซลล์ กังหันลม รถยนต์ไฟฟ้า (EV) และแบตเตอรี่

โดยเฉพาะการขยายตลาดสู่ยุโรปและกลุ่ม Global South ใช้ความได้เปรียบด้านต้นทุนและห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain) สร้างอิทธิพลทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์

สำหรับไทย การปฏิรูปโครงสร้างราคาน้ำมันเพิ่มความเสี่ยงด้านกฎระเบียบให้กับผู้ประกอบธุรกิจปลายน้ำ กระทรวงพลังงานปฏิรูปโครงสร้างราคาน้ำมัน ซึ่งมีผลบังคับใช้ใน 29 ต.ค.2569 โดยถอดรายการ “ต้นทุนแฝง” ที่รวมอยู่ในราคาหน้าโรงกลั่นออก ได้แก่ ค่าขนส่ง ค่าประกันภัย ค่าสูญเสียระหว่างขนส่งและค่าสำรองน้ำมันเชื้อเพลิง 

คาดว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะทําให้ราคาหน้าโรงกลั่นลดลงลิตรละ 0.09 - 0.35 บาท และช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงของผู้บริโภคได้ปีละ 10,800 ล้านบาท

คำอธิบายเสริม 

Oil Shock คือภาวะราคาน้ำมันดิบเพิ่มขึ้นอย่างฉับพลัน รวดเร็ว และรุนแรงอย่างมีนัยสำคัญภายในระยะเวลาสั้นๆ โดยมีสาเหตุจากเหตุการณ์ทางภูมิรัฐศาสตร์​ การหยุดชะงักของอุปทาน และความต้องการของพลังงานโลกที่เพิ่มขึ้นอย่างกะทันหัน ซึ่งมักทำให้เกิดผลกระทบตามมา คือ ภาวะเศรษฐกิจชะงักงัน (Stagflation) จากภาวะเงินเฟ้อ (Inflation) และเศรษฐกิจโตช้า