ยกเลิกภาษีบาปที่จัดสรรให้ สสส. ? - ใครได้ ใครเสีย ใครตัวการ ?

นักการเมืองอ้างว่าเสนอให้ยกเลิกเพื่อรักษาวินัยการเงินการคลัง แต่ผู้รู้กฎหมายและเศรษฐศาสตร์หลายท่านก็อธิบายแล้วว่าการจัดสรรเงินภาษีโดยตรงเพื่อวัตถุประสงค์อย่างใดอย่างหนึ่งเป็นการเฉพาะ (earmarked tax) นั้นไม่ใช่เรื่องผิดวินัยการเงินการคลัง

วินัยการคลังเป็นเรื่องเกี่ยวกับประสิทธิภาพในการจัดหารายได้และการใช้จ่ายของรัฐบาล เปรียบง่ายๆ ก็คล้ายกับการจัดการการเงินของครัวเรือน ที่พ่อบ้านแม่เรือนก็ต้องรู้จักหารายได้และใช้จ่ายอย่างประหยัดเพื่อประโยชน์สุขของลูกบ้าน ไม่ปล่อยให้เงินรั่วไหลทั้งรายรับและรายจ่าย ไม่ก่อหนี้โดยไม่จำเป็น

ผู้อำนวยการใหญ่องค์การอนามัยโลก (WHO) ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงนายกรัฐมนตรีไทย ชื่นชมบทบาทของ สสส. ว่าเป็นที่ยอมรับในระดับสากล และเน้นว่า สสส. ต้องได้รับงบประมาณเพียงพอ ยั่งยืนและคาดการณ์ได้เพื่อส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค

ก็ชัดเจนว่าสนับสนุนการจัดสรรภาษีบาปเข้ากองทุน สสส. อย่างที่เป็นอยู่ ขณะที่โฆษกรัฐบาลออกมาตอบโต้ WHO เรื่องไม่ก้าวก่ายกิจการภายในและให้เคารพอธิปไตยของประเทศ

WHO มองว่าการป้องกันโรคเป็นการลงทุนที่จะทำให้ประชาชนมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี การที่โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เป็นปัญหาสุขภาพอันดับต้นๆ จึงสนับสนุนให้ทุกประเทศลดปัจจัยเสี่ยงต่างๆ รวมทั้งสุราและยาสูบ โดยชี้แนะว่าภาษีเป็นเครื่องมือสำคัญ การขึ้นภาษีจะทำให้ราคาสูงขึ้น การบริโภคก็จะลดลง

ปี 2560 ประเทศไทยปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่ใหม่เป็น 2 อัตรา โดยให้คำนวณภาษีจากฐานราคาขายปลีกที่ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม ในมุมมองธุรกิจ ผู้ประกอบการย่อมอ้างว่าจะต้องตั้งราคาเพื่อให้แข่งขันได้ในตลาด และภาษี 2 อัตราเปิดช่องให้ลดราคาได้ แต่ในมุมมองเศรษฐศาสตร์ รัฐบาลมีหน้าที่ควบคุมยาสูบ ดังนั้น จะปล่อยสินค้าอันตรายอย่างบุหรี่ลดราคาไม่ได้ มิฉะนั้นจะมีการสูบมากขึ้น

ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อหน่วยงานของรัฐไม่ทำหน้าที่ที่ควรจะทำ บุหรี่ที่เคยขายซองละ 98, 72 และ 70 บาท ก็ปล่อยลดราคาเหลือ 60 บาท แถมบริษัทบุหรี่ยังได้ประโยชน์จากภาษีที่ลดลงกึ่งหนึ่งด้วย คือจากร้อยละ 40 เหลือร้อยละ 20

เมื่อพูดเรื่องนี้ก็ต้องย้อนกลับไปช่วงที่สหรัฐอเมริกาบีบบังคับไทยให้เปิดตลาดบุหรี่ด้วย GATT (พิจารณาข้อพิพาททางการค้าก่อนจะมีองค์การการค้าโลก) ตัดสินว่าทุกประเทศสามารถกำหนดมาตรการต่างๆ เพื่อคุ้มครองสุขภาพของประชาชนได้โดยจะนำเรื่องการค้าเสรีมาอ้างไม่ได้ ทั้งนี้จะต้องปฏิบัติต่อสินค้าที่ผลิตในประเทศและที่นำเข้าอย่างเท่าเทียมกัน

การปรับโครงสร้างภาษีสรรพสามิตปี 2560 บุหรี่ที่ผลิตในประเทศปรับราคาขึ้นทุกยี่ห้อ แล้วใครที่ไหนที่ปล่อยบุหรี่ต่างชาติลดราคา?

WHO เสนอแนะให้ใช้ระบบภาษีแบบง่ายและมีประสิทธิภาพ โดยพิจารณาให้เหมาะกับบริบทและความจำเป็นด้านสาธารณสุขและการคลังของแต่ละประเทศที่อาจแตกต่างกันไป การกำหนดระดับภาษีก็แนะว่าสามารถพิจารณา “ราคาขายปลีกสุดท้าย” มากกว่าจะพิจารณาแต่ละอัตราภาษี นั่นหมายความว่าราคาบุหรี่จะต้องไม่ลดลง ไม่ว่าอัตราภาษีจะแบบใด

การปล่อยบุหรี่ลดราคาไม่เพียงขัดหลักเศรษฐศาสตร์ แต่ยังขัดกฎหมายควบคุมบุหรี่โลก (WHO FCTC) ที่ชี้แนะให้ใช้มาตรการราคาและภาษีเพื่อลดการใช้ยาสูบด้วย

ผลคือบุหรี่ต่างชาติเข้ามาตีตลาดอย่างรวดเร็ว รายได้รัฐวิสาหกิจยาสูบหายวับนับหมื่นล้านบาท กลายเป็นรายได้ของบริษัทบุหรี่ข้ามชาติจนทุกวันนี้ ที่น่าเศร้าคือเด็กและเยาวชนเข้าถึงบุหรี่ได้ง่าย ประเทศไทยมีแต่เสียกับเสีย แล้วใครได้ประโยชน์? 

พิจารณาร่างกฎหมายที่พรรคภูมิใจไทยเสนอ สิ่งที่จะเกิดขึ้น (หากสำเร็จ) คือ

1.ภาระภาษีของบริษัทเหล้าและบุหรี่จะลดลง เพราะไม่ต้องจ่ายส่วนที่จัดสรรให้ 4 กองทุน ถึงแม้กรมสรรพสามิตออกข่าวจะแก้กฎหมายให้ต้องเสียภาษีจำนวนรวมเท่าเดิม แต่ประชาชนก็เคยเห็นแล้วที่มีการใช้มาตรการภาษีปล่อยบุหรี่ลดราคา ทั้งๆ ที่แผนควบคุมยาสูบแห่งชาติกำหนดให้ลดการใช้ยาสูบ 

2.สสส. จะถูกการเมืองแทรกแซงจนยากจะผลักดันนโยบายสำคัญให้สำเร็จ WHO ศึกษาพบว่าบริษัทบุหรี่บิดเบือนข้อมูลและวิ่งเต้นผู้มีอำนาจทั้งข้าราชการและนักการเมืองในประเทศต่างๆ ทั่วโลก สำหรับประเทศไทยของเราก็เป็นที่ทราบกันดีว่า มีปัญหาทุจริตในวงราชการและการเมืองมานานและไม่ลดลงเลย

3.บุหรี่ไฟฟ้าจะถูกกฎหมาย รายงานของคณะกรรมาธิการในสภาผู้แทนราษฎร 3 คณะล้วนเอื้อประโยชน์บริษัทบุหรี่ ไม่ฟังความเห็นของ WHO และองค์การสหประชาชาติที่ชี้แนะให้เป็นสินค้าต้องห้ามต่อไป ไม่ฟังกระทรวงสาธารณสุข แพทยสภา เครือข่ายวิชาชีพสุขภาพ เครือข่ายครูและผู้ปกครอง รวมทั้งเยาวชนที่เรียกร้องไม่เอาบุหรี่ไฟฟ้า ทั้งยังมีข่าวเสนอตั้งคณะที่ 4 เพื่อศึกษาการเก็บภาษีด้วย

การปล่อยบุหรี่ลดราคาตั้งแต่ปี 2560 ทำคนไทย/ประเทศไทยเสียค่าโง่ต่อเนื่องมาจนทุกวันนี้ หากจะรักษาวินัยการคลังจริงก็ควรคิดแก้ไขและหาตัวผู้รับผิดชอบค่าโง่หลายหมื่นล้านบาทนั้น เพื่อจะได้ไม่ต้องเสียค่าโง่อีกแบบไม่รู้จบ อีกทั้งต้องบังคับใช้กฎหมายควบคุมยาสูบอย่างจริงจัง ไม่ให้เงินภาษีรั่วไหลไปกับการค้าบุหรี่เถื่อน

การยกเลิกภาษีบาปที่จัดสรรให้ สสส. จะสร้างภาระการคลังด้านสุขภาพอีกมหาศาลในอนาคต และจะยิ่งสร้างความเหลื่อมล้ำในสังคม การเสนอแก้กฎหมายทั้ง 4 ฉบับโดยนำเรื่องการรักษาวินัยการเงินการคลังมาอ้างเช่นนี้ หากรัฐมนตรีคลังท่านบอกไม่ทราบเรื่องแต่แรกแล้ว ใครเล่าตัวการ ?