การเงินยั่งยืน จะยกระดับเศรษฐกิจไทยได้อย่างไร: บทเรียนจากจีน

แต่ยังรวมถึงการเติบโตที่มีลักษณะ K-shaped อย่างชัดเจน โดยธุรกิจขนาดใหญ่ที่เชื่อมโยงกับเทคโนโลยีและเงินลงทุนจากต่างประเทศยังขยายตัวได้ ขณะที่ SMEs ครัวเรือน และธุรกิจที่พึ่งพากำลังซื้อภายในประเทศยังเผชิญความเปราะบางด้านรายได้ หนี้สิน และการเข้าถึงเงินทุน 

ดังนั้น การประคองเศรษฐกิจในระยะสั้นเพียงอย่างเดียวย่อมไม่เพียงพอ ประเทศไทยจึงจำเป็นต้องเร่งลงทุนเพื่อปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ เพิ่มผลิตภาพ และสร้างความยั่งยืนในระยะยาว

คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า จะทำอย่างไรให้ระบบการเงินจัดสรรเงินทุนไปสู่กิจกรรมที่ช่วยยกระดับศักยภาพของประเทศ และทำให้เศรษฐกิจไทยเติบโตอย่างสมดุล ทั่วถึง และยั่งยืน

การเงินยั่งยืน (Sustainable Finance) เป็นหนึ่งในกลไกที่ช่วยตอบโจทย์ดังกล่าว ผ่านการลดข้อจำกัดด้านเงินทุนเพื่อสนับสนุนการลงทุนที่เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและการใช้ทรัพยากร ช่วยให้ธุรกิจปรับตัวต่อมาตรฐานความยั่งยืน และลดความสูญเสียจากความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ

จีนเป็นตัวอย่างสำคัญของการใช้ระบบการเงินสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง โดยภายในเวลาเพียงหนึ่งทศวรรษ จีนสามารถพัฒนาตลาดสินเชื่อและตราสารหนี้สีเขียวจนมียอดคงค้างรวมราว 6.8 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ สิ้นปี 2568 และกลายเป็นหนึ่งในกลไกสนับสนุนการเติบโตของอุตสาหกรรมพลังงานสะอาด รถยนต์ไฟฟ้า และแบตเตอรี่

จึงถือว่า เป็นโอกาสที่ดีในช่วงการประชุมประจำปีของ IMF และ World Bank ที่กรุงเทพ ในช่วงเดือนตุลาคมที่ผ่านมา ที่ SCBX ได้เชิญ ดร.หม่า จุน ประธานสถาบันการเงินและความยั่งยืน (Institute of Finance and Sustainability) และเป็นหนึ่งในผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาระบบการเงินสีเขียวของจีน

มาเล่าถึงประสบการณ์และข้อคิดเกี่ยวกับการใช้กลไกการเงินเพื่อความยั่งยืนในการผลักดันการปฏิรูปเศรษฐกิจจีนสู่ความยั่งยืนให้กับกลุ่มผู้บริหารจากภาคธุรกิจ ภาคกำกับดูแล และภาคสื่อมวลชนของไทย

ดร. หม่า จุน ได้ชี้ว่า การเงินสีเขียวเป็นกลไกสนับสนุนอุตสาหกรรมใหม่ผ่าน 4 องค์ประกอบ ได้แก่ มาตรฐานกิจกรรมสีเขียว การเปิดเผยข้อมูล ผลิตภัณฑ์ทางการเงิน และแรงจูงใจ ซึ่งต้องดำเนินไปพร้อมกับนโยบายอุตสาหกรรม เทคโนโลยี และโครงสร้างพื้นฐาน

บทเรียนสำคัญจึงไม่ใช่การเพิ่มสินเชื่อสีเขียวให้มากที่สุด แต่คือการเปลี่ยนเงินทุนให้เป็นการลงทุนที่สร้างคุณค่าต่อเศรษฐกิจจริง โดยจากบทเรียนดังกล่าว สามารถสรุปเป็นข้อเสนอที่สอดคล้องกับบริบทของไทยได้ 5 ประการ

1. จากการเงินสีเขียว สู่ยุทธศาสตร์การเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่านระดับประเทศ

ไทยมีรากฐานด้านการเงินยั่งยืนเพื่อการเปลี่ยนผ่านอยู่แล้ว ทั้ง Thailand Taxonomy โครงการ Financing the Transition และการกำหนดอุตสาหกรรมเป้าหมายภายใต้ Reinvent Thailand

ความท้าทายจึงไม่ใช่การสร้างยุทธศาสตร์ใหม่ทั้งหมด แต่เป็นการเชื่อมโยงเครื่องมือที่มีอยู่ให้สนับสนุนการลงทุนที่จำเป็นต่อการเปลี่ยนผ่าน เช่นเดียวกับจีนที่อาศัยความร่วมมือของหน่วยงานหลักทั้งภาครัฐและภาคเอกชนในการพัฒนากรอบการเงินสีเขียว

ดังนั้น ไทยจึงควรบูรณาการการเงินยั่งยืนเข้ากับแผนการลงทุนรายอุตสาหกรรม โดยระบุเป้าหมาย เทคโนโลยี และโครงการที่ช่วยเพิ่มผลิตภาพ ลดการปล่อยคาร์บอน และรับมือความเสี่ยงภูมิอากาศ พร้อมประเมินช่องว่างด้านเงินทุนและกำหนดบทบาทของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างชัดเจน เพื่อให้เครื่องมือทางการเงินสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านได้จริง

โดยหัวใจสำคัญ คือ การเงินยั่งยืนต้องไม่สนับสนุนเฉพาะกิจกรรมที่เป็นสีเขียวอยู่แล้ว แต่ต้องช่วยให้อุตสาหกรรมที่เปลี่ยนผ่านได้ยากสามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก พร้อมยกระดับความสามารถในการแข่งขันของภาคธุรกิจ

2. ส่งเสริมให้การเงินยั่งยืนนำไปสู่การเปลี่ยนผ่านเกิดขึ้นได้จริงในเชิงธุรกิจ

การลงทุนเพื่อการเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนอาจยังมีต้นทุนและความเสี่ยงสูง ทำให้ผู้ประกอบการขาดแรงจูงใจลงทุน ขณะที่สถาบันการเงินอาจไม่พร้อมสนับสนุนสินเชื่อ

ในประเด็นนี้ จีนได้ใช้ทั้งมาตรการลดต้นทุนและแรงจูงใจเชิงการแข่งขัน เช่น ธนาคารกลางจีนออกมาตรการเพื่อสนับสนุนให้สถาบันการเงินของจีนปล่อยสินเชื่อสีเขียวที่มีดอกเบี้ยต่ำกว่าสินเชื่อทั่วไป

พร้อมกำหนดให้ธนาคารรายงานสินเชื่อสีเขียว เพื่อเปรียบเทียบผลการดำเนินงานและกระตุ้นการแข่งขันระหว่างธนาคาร

ดังนั้น ไทยจึงควรต่อยอดกลไกแบ่งปันความเสี่ยง เช่น SMEs Credit Boost ร่วมกับการอุดหนุนดอกเบี้ยและ Blended Finance สำหรับโครงการที่เข้าเกณฑ์ความยั่งยืน พร้อมพัฒนาระบบการเผยแพร่ผลการดำเนินงานของสถาบันการเงิน ทั้งด้านเงินทุนด้านความยั่งยืน และผลลัพธ์ด้านสิ่งแวดล้อม 

3. เร่งสนับสนุน SMEs และห่วงโซ่อุปทาน

SMEs ไทยยังเผชิญข้อจำกัดด้านเงินทุน ความรู้ทางเทคนิค และข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทำให้เข้าถึงเงินทุนเพื่อการเปลี่ยนผ่านได้ยาก

โดยแนวทาง Green Supply Chain Finance ของจีนเป็นบทเรียนที่น่าสนใจ ด้วยการอาศัยบริษัทขนาดใหญ่เป็นตัวกลางเชื่อมโยง SMEs กับเทคโนโลยี ระบบข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและแนวทางการปรับตัวด้านความยั่งยืน

ขณะที่ธนาคารพาณิชย์ใช้ความน่าเชื่อถือและคำสั่งซื้อสินค้าของธุรกิจขนาดใหญ่ เพื่อการปล่อยสินเชื่อสีเขียวแก่ SMEs ที่อยู่ในห่วงโซ่การผลิตนั้น เช่น ธุรกิจ EV ที่พัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็วทั้งห่วงโซ่การผลิตพร้อมกัน

ดังนั้น ไทยควรส่งเสริมความร่วมมือระหว่างธนาคารและบริษัทขนาดใหญ่ เพื่อช่วยให้ SMEs เข้าถึงเงินทุนและคำปรึกษาในการปรับปรุงเครื่องจักร เพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน และลดต้นทุนการผลิต พร้อมกระจายประโยชน์จากการเปลี่ยนผ่านสู่ธุรกิจขนาดเล็ก

4. ขยายความร่วมมือด้านเงินทุนและเทคโนโลยีระหว่างประเทศ

การเปลี่ยนผ่านไม่อาจอาศัยทรัพยากรภายในประเทศเพียงอย่างเดียว โดยในกรณีของจีน ได้มีการพัฒนา Common Ground Taxonomy ระหว่างจีนและสหภาพยุโรป ซึ่งทำให้เกิดการเชื่อมโยงมาตรฐานด้านสินเชื่อสีเขียว ช่วยลดอุปสรรคในการลงทุนข้ามพรมแดนและสร้างความเชื่อมั่นแก่นักลงทุนทั้งในและต่างประเทศ

ดังนั้น ไทยจึงควรพิจารณาเชื่อมโยง Thailand Taxonomy กับ ASEAN Taxonomy พร้อมขยายความร่วมมือกับจีน ญี่ปุ่น ยุโรป และสถาบันการเงินพหุภาคี เพื่อดึงดูดเงินทุน ถ่ายทอดเทคโนโลยี และสนับสนุนการลงทุนที่ช่วยยกระดับอุตสาหกรรมและความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

5. สร้างระบบนิเวศการเงินยั่งยืนระดับประเทศ

ดร. หม่า จุน สะท้อนถึงความสำคัญสำหรับประเทศกำลังพัฒนาของการก้าวข้ามการพัฒนาเครื่องมือทางการเงินเป็นรายผลิตภัณฑ์ ไปสู่การสร้างระบบนิเวศการเงินยั่งยืนภายใต้กลไก เช่น Green Accelerator ที่เชื่อมโยงโครงการลงทุน เงินทุน เทคโนโลยี ข้อมูล และบุคลากรเข้าด้วยกันอย่างครบวงจร เพื่อเร่งพัฒนาโครงการให้มีความพร้อมในการระดมทุนที่ธนาคารหรือนักลงทุนสามารถสนับสนุนด้านการเงินได้

ดังนั้น ไทยควรพัฒนาระบบนิเวศสำหรับการเงินยั่งยืนที่ครบวงจร ซึ่งรวมถึงการสร้างโครงการสีเขียวที่มีศักยภาพ ฐานข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

การสร้างมาตรฐานการประเมินและทวนสอบโครงการ การยกระดับบุคลากรด้านการเงินยั่งยืน และการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐกับภาคเอกชนอย่างเป็นระบบ

ที่สำคัญ ระบบนิเวศดังกล่าวไม่ควรมุ่งเฉพาะการลดการปล่อยคาร์บอน แต่ต้องครอบคลุมการเงินเพื่อการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Adaptation Finance) และการเงินเพื่อธรรมชาติ (Nature Finance) ด้วย

เนื่องจากไทยยังเผชิญความเสี่ยงจากน้ำท่วม ภัยแล้ง ความเปราะบางของภาคเกษตร และการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ซึ่งล้วนกระทบศักยภาพการเติบโตของประเทศในระยะยาว

การเงินยั่งยืนไม่ใช่เป้าหมายในตัวเอง แต่เป็นเครื่องมือยกระดับศักยภาพประเทศ บทเรียนจากจีนสะท้อนว่า การเงินจะสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจได้เมื่อเชื่อมโยงกับนโยบายอุตสาหกรรม เทคโนโลยี และโครงสร้างพื้นฐาน

สำหรับไทย โจทย์จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มสินเชื่อยั่งยืน แต่คือการจัดสรรเงินทุนสู่การลงทุนที่เพิ่มผลิตภาพ สร้างโอกาสให้ SMEs และยกระดับความสามารถในการแข่งขัน

เพราะท้ายที่สุด ความสำเร็จของการเงินยั่งยืนไม่ได้วัดจากมูลค่าเงินทุนที่ระดมได้ แต่วัดจากความสามารถในการเปลี่ยนเงินทุนนั้นให้เป็นการเติบโตที่เข้มแข็ง ทั่วถึง และยั่งยืนของประเทศ.