จากคำวินิจฉัยสู่การเปลี่ยนดุลอำนาจ : เกิดอะไรกับ กสทช. หลัง 17 กรกฎาคม?

แต่กำลังกลายเป็นคำถามว่า ระหว่างที่สถานะทางกฎหมายยังมีข้อโต้แย้ง ใครมีอำนาจทำให้องค์กรเดินต่อ?

จากปัญหาคุณสมบัติ สู่ปัญหาการใช้อำนาจ

จุดเริ่มต้นคือ มติของคณะกรรมการสรรหา กสทช. เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2569 ซึ่งเห็นว่า ศาสตราจารย์คลินิก นพ.สรณ บุญใบชัยพฤกษ์ ประธาน กสทช. มีลักษณะต้องห้าม และถือว่าสละสิทธิ์ในการเข้ารับตำแหน่งกรรมการ กสทช. ต่อมา มหาวิทยาลัยมหิดลมีหนังสือลงวันที่ 8 สิงหาคม 2569 ระบุว่า

นพ.สรณ มีสถานะเป็นพนักงานมหาวิทยาลัยถึงวันที่ 7 มกราคม 2565 และตั้งแต่วันที่ 8 มกราคม 2565 ปฏิบัติงานเป็นแพทย์ค่าตอบแทนรายชั่วโมง โดยไม่มีสัญญาจ้างและไม่มีคำสั่งจ้าง มหาวิทยาลัยยังชี้แจงว่า ข้อความบางส่วนในหนังสือก่อนหน้านั้นเกี่ยวกับช่วงเวลาการเป็นพนักงานมหาวิทยาลัยไม่ถูกต้องและเกิดจากความผิดพลาดในการพิมพ์

เรื่องก็เข้าสู่ศาลปกครอง ต่อมาศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งที่ 952/2569 ลงวันที่ 31 สิงหาคม 2569 กลับคำสั่งศาลปกครองชั้นต้น เป็นให้รับคำฟ้องที่ขอให้เพิกถอนคำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหาไว้พิจารณา การรับคำฟ้องไม่ได้หมายความว่า ศาลได้วินิจฉัยเนื้อหาคดีแล้วว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหาชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

อย่างไรก็ดี ในการพิจารณาว่าผู้ฟ้องเป็นผู้ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายและมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่ ศาลได้กล่าวถึงผลของคำวินิจฉัยดังกล่าวต่อสถานะของผู้ฟ้อง รวมถึงการปฏิบัติหน้าที่ของกรรมการที่เหลือไว้ด้วย

ข้อความส่วนนี้กลายเป็นหนึ่งในฐานสำคัญของความเข้าใจที่แตกต่างกันภายในองค์กร ในด้านหนึ่ง มีความเห็นว่า นพ.สรณยังสามารถปฏิบัติหน้าที่ประธานต่อไปได้ ขณะที่กรรมการ กสทช. อีกส่วนหนึ่งเห็นว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหายังคงมีผล ตราบใดที่ยังไม่มีคำสั่งทุเลาการบังคับ จึงควรให้กรรมการที่เหลือปฏิบัติหน้าที่ต่อไป

จาก “ใครเป็นประธาน” สู่ “กสทช. ประกอบด้วยใคร”

หลังจากนั้น ข้อพิพาทเดินเข้าสู่อีกระดับหนึ่ง กรรมการ กสทช. 3 คน ได้แก่ พลอากาศโท ดร.ธนพันธุ์ หร่ายเจริญ ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.พิรงรอง รามสูต และ รศ.ดร.ศุภัช ศุภชลาศัย แสดงจุดยืนไม่เข้าร่วมการประชุมที่มี นพ.สรณ ทำหน้าที่ประธาน และเรียกร้องให้สำนักงาน กสทช. จัดการประชุมโดยมีกรรมการที่เหลือ 6 คน ตามการตีความสถานะทางกฎหมายของตน

ก่อนการประชุมวันที่ 9 กันยายน ยังมีหนังสือถึงสำนักงาน กสทช. ย้ำให้จัดการประชุมด้วยองค์ประกอบกรรมการ 6 คน พร้อมขอให้ชี้แจงหากไม่ดำเนินการ ขณะเดียวกัน สำนักงาน กสทช. ยังคงกำหนดการประชุม กสทช. ครั้งที่ 25/2569 (ต่อเนื่อง) ในวันที่ 9 และ 10 กันยายน ตามกำหนดการเดิม

ถึงตรงนี้ ความขัดแย้งจึงไม่ใช่เพียงว่า นพ.สรณมีสถานะอย่างไร แต่ขยับมาเป็นคำถามว่า กสทช. ที่สามารถใช้อำนาจตามกฎหมายได้ในขณะนี้ ประกอบด้วยใครบ้าง?

วันที่ 9 กันยายน : เมื่อ “ประชุมล่ม” ไม่ได้หมายความว่าไม่มีใครพร้อมประชุม

วันที่ 9 กันยายน การประชุม กสทช. ตามกำหนดไม่สามารถเปิดประชุมได้อีกครั้ง ขณะเดียวกัน กรรมการ กสทช. 3 คน ซึ่งก่อนหน้านี้เรียกร้องให้สำนักงาน กสทช. จัดประชุมด้วยองค์ประกอบกรรมการที่เหลือ 6 คน ได้อยู่พร้อมกันอีกห้องหนึ่ง และแสดงความพร้อมที่จะเข้าร่วมการประชุมตามองค์ประกอบที่ตนเห็นว่าสอดคล้องกับกฎหมาย

ภาพที่เกิดขึ้นจึงน่าสนใจกว่าคำว่า “ประชุมล่ม” เพราะปัญหาไม่ได้อยู่เพียงว่ากรรมการบางคนไม่เข้าร่วมประชุม หากแต่อยู่ที่กรรมการมีความเข้าใจไม่ตรงกันเสียก่อนว่า ใครบ้างคือผู้ที่มีสถานะเป็นกรรมการ และ กสทช. ที่สามารถประชุมและใช้อำนาจได้โดยชอบในขณะนี้ควรมีองค์ประกอบอย่างไร

นั่นทำให้ข้อพิพาทเดินมาถึงอีกขั้นหนึ่ง จาก Status Dispute-ใครมีสถานะ สู่ Authority Dispute-ใครมีอำนาจ และท้ายที่สุดคือ Institutional Governance-เมื่อไม่มีความเข้าใจร่วมกันว่าใครมีอำนาจ ระบบจะทำให้องค์กรเดินต่ออย่างไร

สำนักงานซึ่งตามโครงสร้างควรเป็นกลไกสนับสนุนการทำงานของคณะกรรมการ จึงถูกดึงเข้ามาอยู่ตรงกลางของข้อพิพาทเรื่องอำนาจโดยหลีกเลี่ยงได้ยาก และนี่อาจเป็นประเด็นที่สำคัญกว่าคำถามว่า สำนักงานเลือกความเห็นทางกฎหมายชุดใด เพราะในสถานการณ์ที่ยังไม่มีคำตอบสุดท้าย แม้แต่การคงแนวทางเดิม ก็เป็นการตัดสินใจที่สร้างผลต่อการใช้อำนาจขององค์กรได้เช่นกัน 

นี่คือ เหตุผลที่เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงปัญหาของบุคคลอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นปัญหาของ การออกแบบและธรรมาภิบาลขององค์กร

องค์กรของรัฐควรเดินอย่างไร ระหว่างที่สถานะของผู้มีอำนาจสูงสุดยังอยู่ในข้อพิพาท?

กฎหมายออกแบบองค์กรอิสระไว้อย่างละเอียดเพื่อป้องกันการแทรกแซงจากภายนอก แต่เราอาจให้ความสำคัญน้อยเกินไปกับอีกสถานการณ์หนึ่ง คือ เมื่อความขัดแย้งเกิดขึ้นภายในองค์กรอิสระเอง ใครเป็นกลไกกลาง? ใครมีอำนาจเรียกประชุม? ใครรับรองกระบวนการ? และจะทำอย่างไรไม่ให้ข้อพิพาทเกี่ยวกับสถานะของบุคคลหนึ่งคน กลายเป็นเหตุให้อำนาจขององค์กรทั้งองค์กรหยุดลง?

เมื่อมองย้อนกลับไปตั้งแต่วันที่ 17 กรกฎาคม สิ่งที่เกิดขึ้นจึงอาจไม่ใช่เพียงกระบวนการตรวจสอบคุณสมบัติของประธาน กสทช. เพราะผลของข้อพิพาทกำลังเปลี่ยนวิธีที่อำนาจภายในองค์กรถูกใช้จริง

สิ่งที่เริ่มต้นจากคำถามว่า “บุคคลหนึ่งยังมีสถานะอยู่หรือไม่?” จึงกำลังเปลี่ยนเป็นคำถามที่ใหญ่กว่า “ใครมีอำนาจกำหนดว่าองค์กรจะเดินต่ออย่างไร?” นี่อาจเป็นช่องว่างสำคัญในการออกแบบองค์กรอิสระ เพราะองค์กรอิสระไม่ควรถูกออกแบบเพียงให้เป็นอิสระจากการเมืองหรือการแทรกแซงจากภายนอก แต่ควรถูกออกแบบให้สามารถเดินต่อได้ แม้คนภายในองค์กรจะมีข้อพิพาทกันเองว่าใครมีอำนาจ 

บางที บทเรียนสำคัญหลังวันที่ 17 กรกฎาคม อาจไม่ใช่ว่าใครจะเป็นผู้ชนะข้อพิพาทครั้งนี้ แต่อยู่ที่คำถามว่า เหตุใดข้อพิพาทเรื่องสถานะของบุคคลหนึ่งคน จึงสามารถพัฒนาไปจนถึงจุดที่องค์กรซึ่งมีอำนาจกำกับกิจการสื่อสารของทั้งประเทศยังไม่สามารถหาคำตอบร่วมกันได้ว่า “ใครมีอำนาจทำให้องค์กรเดินต่อ?”

หมายเหตุ: บทความนี้มิได้มีวัตถุประสงค์เพื่อวินิจฉัยคุณสมบัติหรือสถานะทางกฎหมายของบุคคลใด รวมถึงมิได้สรุปความชอบด้วยกฎหมาย ความรับผิด หรือเจตนาของฝ่ายใด ซึ่งบางประเด็นยังอยู่ในกระบวนการตามกฎหมาย การวิเคราะห์อาศัยข้อมูล เอกสาร และพฤติการณ์ที่ปรากฏต่อสาธารณะ ณ เวลาที่เขียน

โดยมุ่งบันทึกและชวนพิจารณาพัฒนาการของปัญหาเชิงสถาบันนับจากวันที่ 17 กรกฎาคม 2569 เมื่อความแตกต่างในการทำความเข้าใจผลทางกฎหมายเริ่มส่งผลต่อโครงสร้างการใช้อำนาจและความสามารถขององค์กรในการปฏิบัติหน้าที่ ทั้งนี้ หากมีข้อเท็จจริงหรือผลทางกฎหมายเพิ่มเติมในภายหลัง ย่อมต้องนำมาประกอบการพิจารณาพัฒนาการดังกล่าวต่อไป