Microaggression การบูลลี่เล็กๆ ที่ไม่เล็ก

หรือในระดับองค์กรที่อาจมีนโยบายบางอย่างที่ปิดกั้นโอกาสการเติบโตก้าวหน้าหรือสิทธิของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งอย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบัน การเหยียดหรือเลือกปฏิบัติสามารถเกิดขึ้นได้บ่อยครั้งในชีวิตประจำวันโดย “ซ่อนเร้น” หรือ “แฝงตัว” มาในคราบของการกระทำหรือคำพูดที่ดูเหมือนไม่มีพิษมีภัยใหญ่โตอะไร แบบ “Microaggression”

๐ Microaggression คืออะไร

Microaggression อาจแปลเป็นไทยได้ว่า การคุกคามขนาดย่อม หรือ ความรุนแรงขนาดเล็ก หมายถึงการกระทำ คำพูด หรือการแสดงออกใด ๆ ก็ตามที่แฝงไปด้วยอคติ การดูถูกเหยียดหยาม ลดทอนคุณค่า ไม่ให้เกียรติ กีดกัน หรือไม่เคารพ ซึ่งสามารถใช้ได้ในบริบทของการเหยียดหรือการเลือกปฏิบัติในมิติต่าง ๆ ได้แก่ เชื้อชาติ สีผิว ศาสนา อายุ เพศ ฯลฯ

๐ อาจจะเจตนาดี แต่ส่งผลร้าย

ในหลาย ๆ ครั้ง Microaggression อาจไม่ได้มาจากการมีเจตนาที่จะทำร้ายหรือคุกคามผู้อื่นเสมอไป ผู้พูดอาจตั้งใจที่จะชื่นชม เจตนาดี หรือพูดในทางที่ดีก็ได้ แต่คำพูดเหล่านั้นสามารถตีความได้ถึงอคติลึก ๆ ที่ซ่อนอยู่อย่างไม่ได้ตั้งใจหรือไม่รู้ตัว 

เช่น การชมเพื่อนร่วมงานผู้หญิงว่า “คุณเก่งมากเลยนะ สำหรับผู้หญิงได้ขนาดนี้ก็เก่งมากแล้ว” การเตือนลูกหลานผู้หญิงด้วยความหวังดีว่า “อย่าเรียนสูง เดี๋ยวหาแฟนไม่ได้” หรือการชมคนที่เป็น LGBT ว่า “คุณน่ารักเรียบร้อยดีมากเลย ไม่เหมือนคน LGBT ทั่ว ๆ ไปเลย” เหล่านี้แม้ผู้พูดอาจมีเจตนาดี หวังดี หรือต้องการกล่าวชม แต่ก็สะท้อนถึงอคติหรือการเหมารวมในเชิงลบที่มีต่อเพศหรือเพศสภาพได้

๐ กีดกัน แบ่งแยก ไม่ยอมรับ

นอกจากการดูถูกเหยียดหยามหรือสื่อสารโดยแฝงอคติที่ไม่ดีแล้ว Microaggression ยังรวมถึงกรณีที่เป็นการกีดกัน แบ่งแยก หรือไม่ยอมรับผู้อื่น ไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม เช่น การไม่ยอมรับในสรรพนามหรือชื่อของคนที่มีเพศหลากหลาย การใช้ภาษาแบ่งแยก “พวกเรา/พวกเขา” (Us/Them Language) 

การมีสมมติฐานว่าแฟนหรือคู่สมรสของพนักงานจะต้องเป็น “เพศตรงข้าม” หรือการไม่ยอมรับในเพศหรือเพศสภาพแบบอ้อม ๆ เช่น การพูดว่า “เธอเป็นคนสวยและเก่งมากเลยนะ น่าเสียดายที่เป็นเลสเบี้ยน”

๐ “ก็แค่ล้อเล่น อย่าคิดมากสิ”

สิ่งหนึ่งที่ทำให้ Microaggression เกิดขึ้น คงอยู่ และปฏิบัติต่อไปได้ในสังคมและองค์กรต่าง ๆ ก็คือทัศนคติต่อการกระทำและคำพูดที่เป็น Microaggression ว่าเป็นแค่การหยอกล้อ เล่นมุก ล้อเล่น แซวเล่นไปวัน ๆ และมองว่าผู้ฟัง “คิดมาก” ไปเอง

เช่น การเรียกชื่อเล่นหรือตั้งฉายาของเพื่อนร่วมงาน LGBT ว่าน้องแต๋ว น้องตุ้งติ้ง ฯลฯ การถามคำถามล้อเล่นกับคู่รักที่เป็น LGBT ว่า “ใครเป็นผู้ชายหรือผู้หญิง หรือฝ่ายรุกฝ่ายรับในความสัมพันธ์นี้” หรือการถามแซวถึงอวัยวะและการผ่าตัดแปลงเพศของคน Transgender 

การล้อเล่นเหล่านี้อาจจะดูเล็กน้อย แต่ผู้พูดไม่สามารถทราบได้เลยว่า ผลกระทบต่อผู้ฟังนั้นมากน้อยเพียงใด ถึงแม้ต่อหน้าเขาอาจจะยิ้มหรือหัวเราะไปด้วย แต่เขาอาจรู้สึกเจ็บปวดอยู่ภายในได้ถึงการไม่ได้รับการเคารพ ยอมรับ ให้เกียรติ หรือการเป็นแค่ “ตัวตลก” ในสังคมนั้น

๐ Microaggression ในพฤติกรรมและสภาพแวดล้อม

นอกจากคำพูดหรือภาษาเขียนแล้ว Microaggression สามารถอยู่ในรูปแบบของพฤติกรรม (Behavioral Microaggression) หรือสภาพแวดล้อม (Environmental Microaggression) ก็ได้

ตัวอย่างของพฤติกรรมที่เป็น Microaggression เช่น การเมินเฉยต่อลูกค้าที่เป็น Transgender แต่เลือกที่จะให้บริการลูกค้าคนอื่นก่อน หรือการแสดงสีหน้าท่าทางรังเกียจเดียดฉันท์หรือล้อเลียนเมื่อมีคู่รัก LGBT เดินจูงมือกันมา 

นอกจากนี้ Microaggression ยังอาจแฝงอยู่ในสภาพแวดล้อมได้ด้วย เช่น การตั้งชื่อตึกหรือการมีรูปปั้นของคนที่ไม่ส่งเสริมความเท่าเทียมหรือความหลากหลายอยู่ในพื้นที่ขององค์กร เช่น บุคคลในประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการค้าแรงงานคนผิวสี หรือการคุกคามทางเพศ เป็นต้น

๐ การบูลลี่เล็ก ๆ ที่ไม่เล็ก

แม้ชื่อจะมีคำว่า “Micro” ที่แปลว่า “เล็ก” แต่ผลของ Microaggression นั้นไม่ได้เล็กเลย งานวิจัยต่าง ๆ พบว่า Microaggression สามารถส่งผลเสียต่อการทำงาน และสุขภาพทั้งทางร่างกายและจิตใจ

เช่น ทำให้ประสิทธิผลและประสิทธิภาพการทำงานลดลง ความเครียดเพิ่มขึ้น ความดันโลหิตสูงขึ้น รู้สึกหมดไฟในการทำงาน เกิดภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล รู้สึกถึงคุณค่าในตัวเองที่ลดลง (Low Self-Esteem) หรือมีบาดแผลทางจิตใจ (Trauma) ในระยะยาวได้ 

ทั้งนี้เพราะ Microaggression มักจะมีโอกาสเกิดขึ้นซ้ำ ๆ อยู่เรื่อย ๆ ทำให้ผลเสียเหล่านี้ค่อย ๆ สะสมพอกพูนไป และในหลายครั้ง Microaggression เป็นการกระทำหรือคำพูดที่ไม่ได้เกิดจากเจตนาไม่ดี หรือไม่ได้ดูรุนแรงใหญ่โตเหมือนการบูลลี่โดยการประทุษร้ายร่างกายแบบโจ่งแจ้ง จึงทำให้ Microaggression ปรากฏอยู่และไม่ได้รับการจัดการแก้ไขอย่างจริงจัง

ดังนั้น ในโอกาสเดือน Pride Month เราสามารถเริ่มต้นที่จะเป็นพันธมิตรที่ดีของคนที่มีความหลากหลายทางเพศ รวมถึงความหลากหลายในมิติอื่น ๆ ได้ ด้วยการสร้างการตระหนักรู้ถึง Microaggression เพื่อที่จะป้องกัน ไม่กระทำพฤติกรรม คำพูด หรือการแสดงออกใด ๆ ที่ไม่ดีเหล่านี้ เรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันด้วยความเข้าใจ เคารพและเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกัน 

เพราะสุดท้ายแล้ว “การบูลลี่ ไม่มีคำว่าเล็ก”