เมื่อ AI ทำให้ความสามารถในการคิดของคนลดลง

อย่างไรก็ดี เริ่มมีงานวิจัยและอีกแนวคิดหนึ่งที่มองว่า การพึ่งพาและใช้ดิจิทัลเทคโนโลยีและเอไอที่มากเกินไปกลับจะนำไปสู่ความสามารถในการทำงานของสมองและสติปัญญาที่ลดลง จุดเริ่มต้นของความคิดดังกล่าวมาจาก Cognitive Offloading หรือการลดภาระทางสมอง หรือการถ่ายโอนการทำงานของสมองไปสู่ดิจิทัลเทคโนโลยี 

ตัวอย่างที่เห็นได้ในชีวิตประจำวันมีมากมาย ไม่ว่าจะเป็น การคิดเลขในใจ หรือ การจดจำเรื่องราว สิ่งที่จะทำ รวมทั้งตารางนัดหมาย ที่ถ่ายโอนไปให้กับโทรศัพท์ หรือ การทำความเข้าใจและจดจำทิศทางต่างๆ และใช้ GPS หรือ Google Map แทน

Cognitive Offloading ไม่ใช่สิ่งที่ผิดให้เห็นถึงการปรับตัวต่อเทคโนโลยี ปัญหาคือ เมื่อไม่ได้ใช้เพียงแค่ช่วยในการจดจำหรือจำทางแบบง่ายๆ เท่านั้น แต่กลายเป็นการให้เทคโนโลยี วิเคราะห์ ประเมิน และตัดสินใจแทนคน

ถึงแม้จะช่วยทำงานให้ออกมาสำเร็จด้วยดี แต่คนกลับไม่ได้ใช้ทักษะในการคิดและการทำงานของสมองเลย ลองนึกภาพเด็กนักเรียนที่ทำรายงานออกมาอย่างดีด้วยความช่วยเหลือของ AI แต่จริงๆ แล้วไม่ได้พัฒนาและใช้ทักษะในการคิด การวิเคราะห์ หรือ การเขียนเลย

ตัวอย่างหนึ่งคือมีงานวิจัยในปี 2563 พบว่าผู้ที่ใช้ GPS (เช่น Google Map) ในการนำทางตลอดเวลา จะส่งผลทำให้ Spatial Memory หรือความสามารถของสมองในการจดจำตำแหน่งที่ตั้ง วัตถุและเส้นทางต่างๆ (หรือการมีแผนที่ในใจ) แย่ลง ทั้งนี้ เมื่อ GPS บอกให้เราไปในเส้นทางไหน เราก็จะเชื่อฟังและหยุดที่จะใช้แผนที่ในใจเพื่อกำหนดทิศทางในใจเราเอง

สำหรับการใช้เอไอนั้น ความน่ากลัวของเอไอ คือ เอไอก้าวล้ำกว่าดิจิทัลเทคโนโลยีที่ผ่านมา เอไอสามารถช่วยทั้งสรุป อธิบาย ระดมความคิด เขียน วิเคราะห์ และให้ข้อเสนอแนะในเรื่องราวต่างๆ ได้ดีกว่า ดังนั้น การ Offload ที่สมองเราทำเมื่อใช้เอไอ จะไม่ใช่เพียงแค่การจดจำและทิศทางอีกต่อไป แต่จะรวมถึงการคิดด้วย

จริงอยู่ที่คนใช้ AI อาจจะมองว่าบทบาทของการใช้สมองก็ต้องเปลี่ยนไปจากการคิด วิเคราะห์ เสนอแนะ กลายเป็นการตั้งคำถาม การยืนยันข้อมูล และการเชื่อมต่อผลลัพธ์ต่างๆ ซึ่งก็เกี่ยวข้องกับการคิดและการใช้สมองเช่นกัน แต่ก็เป็นการใช้สมองในคนละรูปแบบกัน 

มีอีกงานวิจัยที่ออกมาเมื่อปีที่แล้วที่ชี้ว่า ยิ่งคนใช้เอไอและมีความไว้ใจและเชื่อมั่นต่อเอไอเท่าใด ความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณหรือ Critical Thinking ก็จะยิ่งลดลง จึงนำไปสู่ปรากฏการณ์ที่เรียกว่า AI Paradox 

นั่นคือ ในยุคที่ทุกคนต้องพัฒนาตนเองและทักษะใหม่ๆ ให้ทันต่อยุคเอไอ แต่ขณะเดียวกันการใช้เอไอมากขึ้นก็จะนำไปสู่การลดลงของทักษะเดิมๆ โดยเฉพาะการจดจำ การทำความเข้าใจ การคิด วิเคราะห์ ประเมิน และให้ข้อเสนอแนะ หรือสั้นๆ คือการพัฒนาทักษะทางด้านเอไอ นำไปสู่ความเชี่ยวชาญในการใช้เทคโนโลยีและเครื่องมือ แต่ก็อาจจะนำไปสู่ความสูญเสียในทักษะการคิด

ความน่าเป็นห่วงคือ คนที่เพิ่งเข้าสู่การทำงาน หรือเด็กในวัยเรียน ที่จริงแล้วจะต้องผ่านกระบวนการเรียนรู้ด้วยการลองผิดลองถูก ทำซ้ำๆ มีการเรียนรู้ แต่เมื่อเอไอสามารถช่วยลดขั้นตอนและกระบวนการดังกล่าวไป ทำให้ถึงแม้งานที่ทำจะออกมาได้ดีมีคุณภาพ (จากการช่วยเหลือของเอไอ) แต่คนกลับไม่ได้มีการเรียนรู้หรือพัฒนาในทักษะจำเป็นต่อการทำงานจริงๆ ในระยะยาว 

ยิ่งถ้าเป็นเด็กวัยเรียน การใช้แต่เอไออาจจะทำให้ขาดทักษะพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตในอนาคต ทั้งหมดนี้ไม่ใช่ให้หยุดใช้เอไอ แต่ต้องการให้หยุดคิดว่าจะใช้เอไออย่างไรที่จะไม่ทำให้ทักษะในการคิดลดลง