วันอาทิตย์ ที่ 22 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

สารหนูในเชียงราย สกสว.ใช้ระบบ ววน.อัจฉริยะชี้ต้นตอสารพิษ

สกสว. ชี้ต้นตอจากเหมืองต้นน้ำ จนนำหลักฐานไปหารือกับสถานทูตจีน และพัฒนา Digital Twin แม่น้ำกกเตือนภัยล่วงหน้า

KEY POINTS

  • สกสว. ใช้ระบบ ววน.อัจฉริยะและนิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมชี้ว่าต้นตอสารหนูในแม่น้ำกก 60-75% มาจากเหมืองแร่ในเมียนมา และได้ยื่นหลักฐานให้ทูตจีนเพื่อขอความร่วมมือจัดการ
  • แจ้งเตือนประชาชนผ่านแอปพลิเคชัน "ปลาปลอดภัย by Open Science" หลังพบสารหนูเกินมาตรฐานในเครื่องในปลา และแบ่งโซนความเสี่ยงรายแปลงสำหรับพืชผัก
  • พัฒนา Digital Twin ของแม่น้ำกกเพื่อแจ้งเตือนคุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์ และมีข้อเสนอให้สร้างเขื่อนดักตะกอนเพื่อลดสารหนูในแม่น้ำสาย

ระบบ ววน.อัจฉริยะ แก้ปัญหาสารพิษข้ามแดน

นพ.สุวิทย์ วิบุลผลประเสริฐ เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการติดตามและประเมินผลการสนับสนุนวิทยาศาสตร์ การวิจัยและนวัตกรรม ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย โดยแสดงความห่วงใยวิกฤติของจังหวัดเชียงรายในขณะนี้

ซึ่ง รศ.ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ ผู้อำนวยการหน่วยภารกิจฐานข้อมูลและระบบดิจิทัล สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) รายงานการใช้ระบบ ววน.อัจฉริยะแก้ปัญหาสารหนูและตะกั่วจากมลพิษข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก สาย และโขง ระหว่างที่ยังหยุดต้นทางไม่ได้

นิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมชี้ว่า สารหนูส่วนเกินในแม่น้ำกกร้อยละ 60–75 สอดคล้องกับเหมืองแร่หายากต้นน้ำในเมียนมา

หลักฐานนี้ถูกยื่นต่อเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย พร้อมพิกัดเหมือง 2,676 จุด เพื่อขอความร่วมมือในการจัดการเหมืองต้นทาง ซี่งเอกอัครราชทูตจีนรับจะส่งข้อมูลต่อไปยังรัฐบาลจีน

สารหนูในเชียงราย สกสว.ใช้ระบบ ววน.อัจฉริยะชี้ต้นตอสารพิษ

รศ.ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ ผู้อำนวยการหน่วยภารกิจฐานข้อมูลและระบบดิจิทัล สกสว.

ด้านผลตรวจปลากว่า 500 ตัวอย่าง พบว่าเนื้อปลาส่วนใหญ่ไม่เกินมาตรฐาน แต่เครื่องในประมาณร้อยละ 30 เกินมาตรฐาน ข้อมูลสื่อสารเป็น 3 สีผ่านแอปพลิเคชันไลน์ ‘ปลาปลอดภัย by Open Science’ ดาวน์โหลดได้บน Google Play สำหรับระบบ Android และ App Store สำหรับ iOS

จนจังหวัดประกาศห้ามบริโภคไส้ปลา การบริโภคปลากลับมากว่าร้อยละ 80 และมีการเข้าถึงระบบกว่า 260,000 ครั้ง และขยายผลไปยังแม่น้ำโขงในจังหวัดเลยและหนองคาย 

ระบบยังเปิดให้ประชาชนร่วมเป็น นักวิทยาศาสตร์พลเมืองร่วมส่งตัวอย่างปลาเข้าตรวจทุกเดือน และโครงการนำร่องกับครูและนักเรียน 14 โรงเรียนริมโขง จังหวัดหนองคายและเลย

ขณะที่การเก็บตัวอย่างพืชผักร่วมกับมหาวิทยาลัยนเรศวรและมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ได้ระบบแบ่งโซนเสี่ยงรายแปลงที่แม่นยำร้อยละ 95 เกษตรกรนอกโซนเสี่ยงจึงขายผลผลิตได้

Digital Twin แม่น้ำกก เชื่อมเซนเซอร์คุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์

“สกสว.ร่วมกับ Danish Hydraulic Institute (DHI) สถาบันผู้นำด้านการบริหารจัดการน้ำและสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศเดนมาร์ก พัฒนา Digital Twin แม่น้ำกก เชื่อมเซนเซอร์คุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์ AI และแบบจำลอง MIKE Hydro

เพื่อเตือนให้งดลงเล่นน้ำ งดใช้น้ำเพื่อการเกษตร และงดบริโภคปลา เมื่อสารหนูมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยจะใช้งานเต็มรูปแบบปลายเดือนพฤศจิกายนนี้” รศ. ดร.ธนพลกล่าว

สารหนูในเชียงราย สกสว.ใช้ระบบ ววน.อัจฉริยะชี้ต้นตอสารพิษ

ขณะที่ ศ. ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. เปิดเผยว่า ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มอบหมายให้ สกสว. เป็นแกนในการประสานศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 1/1 เชียงราย กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย 

ห้องปฏิบัติการตรวจวัดโลหะหนักรู้ผลได้ 1–3 วัน

ในการปรับปรุงความพร้อมของห้องปฏิบัติการให้สามารถตรวจวัดโลหะหนักได้ภายใน 1–3 วัน เพื่อจัดการความเสี่ยงให้ประชาชนในพื้นที่ได้อย่างรวดเร็ว เนื่องจากปัจจุบันการส่งตัวอย่างไปวิเคราะห์ต้องใช้เวลาถึง 2 สัปดาห์กว่าจะได้ผลกลับมา

นอกจากนี้ยังมอบหมายให้ สกสว. ใช้ประโยชน์จาก Digital Twin ของแหล่งน้ำในการออกแบบเขื่อนดักตะกอน เพื่อลดความขุ่นและสารหนูในแม่น้ำสาย ซึ่ง รศ. ดร.ธนพล ได้เสนอแนะให้ติดตั้งเขื่อนดักตะกอนบริเวณต้นน้ำชายแดนไทย–เมียนมา ในฝั่งของประเทศเมียนมา

สารหนูในเชียงราย สกสว.ใช้ระบบ ววน.อัจฉริยะชี้ต้นตอสารพิษ

ภายหลังรับฟังการรายงาน ที่ประชุมได้ชื่นชมความพยายามที่จะประสานทุกฝ่ายทำงานร่วมกัน พร้อมขอให้ศึกษาการจัดการปัญหาเดียวกันที่อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อปรับใช้ในการแก้ปัญหาของจังหวัดเชียงรายต่อไป

สารพิษในเชียงรายไม่ใช่เรื่องใหม่ สกสว.ควรถอดบทเรียนกรณีศึกษาปัญหาเหมืองแร่ที่ร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำธรรมชาติ ทำให้เกิดโรคไข้ดำที่ทำลายอวัยวะต่าง ๆ อย่างรุนแรง

เหตุการณ์ครั้งนั้นแก้ปัญหาด้วยการปิดเหมือง สำหรับข้อเสนอแนะในการดักตะกอนจะต้องจัดการฝังกลบกากแร่ในที่ที่เหมาะสมและปลอดภัย ไม่ให้ปนเปื้อนในดินและแหล่งน้ำธรรมชาติอื่น

รวมถึงร่วมมือกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในการจัดหาแหล่งน้ำอื่นที่ปลอดภัย เร่งหาบ่อเก็บน้ำฝนที่เพียงพอต่อการบริโภคได้ตลอดทั้งปี และเฝ้าระวังโรค ไม่ควรแก้ปัญหาที่กลางน้ำหรือปลายน้ำ.