กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ผนึก 5 หน่วยงาน ลุยเก็บตัวอย่างดิน-น้ำ 333 จุด ลุ่มน้ำกก-สาย 23-25 พ.ย. 69 ตรวจโลหะหนัก รู้ผลใน 2 สัปดาห์ พร้อมทำแผนที่เฝ้าระวัง 3 สี
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เดินหน้าปฏิบัติการเชิงรุกครั้งใหญ่ สั่งการด่วนให้ 5 หน่วยงานหลักลงพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสาย ระหว่างวันที่ 23 - 25 พฤศจิกายน 2569 ระดมเก็บตัวอย่างดิน น้ำ สัตว์น้ำ และปศุสัตว์ รวม 333 จุด ตรวจหาการปนเปื้อนโลหะหนัก พร้อมนำเทคโนโลยี GIS และแอปพลิเคชัน Agri-Map จัดทำ "แผนที่เฝ้าระวัง 3 สี" ยกระดับมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรแบบพุ่งเป้า 3 ระยะ หวังสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยทางอาหารและปกป้องรายได้ของเกษตรกรอย่างยั่งยืน
ล่าสุด วันนี้ (18 พ.ย. 69) ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยถึงความคืบหน้าในการบริหารจัดการและรับมือสถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสาย ซึ่งเป็นพื้นที่เกษตรกรรมที่สำคัญของประเทศ โดยระบุว่า รัฐบาลได้ให้ความสำคัญสูงสุดกับความปลอดภัยของประชาชนผู้บริโภคและคุณภาพชีวิตของเกษตรกร ล่าสุด กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มีข้อสั่งการเร่งด่วนให้หน่วยงานในสังกัดบูรณาการการทำงานร่วมกันอย่างเต็มรูปแบบ เพื่อลงพื้นที่ตรวจสอบและเฝ้าระวังการปนเปื้อนของสารโลหะหนักอย่างครอบคลุมในทุกมิติ ตั้งแต่พื้นที่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำ
การดำเนินงานในครั้งนี้มีเป้าหมายหลักเพื่อคลายความกังวลของสังคม สร้างมาตรฐานความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยทางอาหาร (Food Safety) ให้กับผลผลิตทางการเกษตรของไทย รวมถึงเป็นการวางแนวทางป้องกันและปกป้องผลผลิตของเกษตรกรในพื้นที่ไม่ให้ได้รับผลกระทบทั้งในด้านคุณภาพและราคาจำหน่าย
ผนึกกำลัง 5 หน่วยงานหลัก ปูพรมเก็บตัวอย่าง 333 จุด ระหว่าง 23 - 25 พ.ย. 69
สำหรับการลงพื้นที่ปฏิบัติการเชิงรุกในครั้งนี้ ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ ระบุว่า กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้กำหนดแผนปฏิบัติการระหว่างวันที่ 23 - 25 พฤศจิกายน 2569 โดยเป็นการระดมสรรพกำลังและผู้เชี่ยวชาญจาก 5 หน่วยงานหลักในสังกัด แบ่งภารกิจลงพื้นที่เก็บตัวอย่างในจุดเป้าหมายสำคัญรวมทั้งสิ้น 333 จุด ครอบคลุมทั้งระบบนิเวศทางการเกษตร ได้แก่
- ด้านพื้นที่เพาะปลูกและดิน กรมการข้าว กรมวิชาการเกษตร และกรมพัฒนาที่ดิน จะร่วมกันลงพื้นที่แปลงเพาะปลูกของเกษตรกรโดยตรง เพื่อเก็บตัวอย่างดินและน้ำที่ใช้ในการเพาะปลูก รวมทั้งสิ้น 250 ตัวอย่าง เพื่อวิเคราะห์หาการตกค้างของโลหะหนักในระดับรากฐานของการผลิตพืช
- ด้านแหล่งน้ำชลประทาน กรมชลประทาน รับผิดชอบในการเก็บตัวอย่างน้ำจากระบบส่งน้ำและแหล่งน้ำชลประทานในพื้นที่เป้าหมายรวม 83 จุด เพื่อประเมินคุณภาพน้ำต้นทุนที่กระจายเข้าสู่พื้นที่การเกษตร
- ด้านการประมงและสัตว์น้ำ กรมประมง จะเข้าดำเนินการตรวจสอบคุณภาพน้ำและสุ่มตรวจสัตว์น้ำในพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำของเกษตรกร เพื่อป้องกันการสะสมของสารปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหาร
- ด้านปศุสัตว์ กรมปศุสัตว์ จะลงพื้นที่ตรวจวิเคราะห์หาการปนเปื้อนของโลหะหนักในกลุ่มปศุสัตว์ที่เลี้ยงอยู่ในพื้นที่เสี่ยง รวมถึงตรวจสอบแหล่งอาหารและน้ำดื่มของสัตว์เลี้ยงอย่างละเอียด
เร่งผลแล็บใน 2 สัปดาห์ ใช้ GIS และ Agri-Map สร้าง "แผนที่เฝ้าระวัง 3 สี"
รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวเพิ่มเติมถึงขั้นตอนหลังจากการเก็บตัวอย่างว่า ตัวอย่างดิน น้ำ พืช สัตว์น้ำ และปศุสัตว์ทั้งหมดที่ได้จากปฏิบัติการครั้งนี้ จะถูกส่งเข้าสู่ห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ที่มีมาตรฐานสูงของ กรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร และกรมการข้าว ทันทีภายในวันที่ 27 พฤศจิกายน 2569 โดยคาดว่าจะสามารถทราบผลการวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการที่แม่นยำและเชื่อถือได้ภายในระยะเวลา 1 - 2 สัปดาห์
จุดเด่นสำคัญของการสำรวจครั้งนี้คือการนำเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาบริหารจัดการข้อมูลอย่างเป็นระบบ โดย กรมพัฒนาที่ดิน จะเป็นผู้วางมาตรฐานการเก็บข้อมูลภาคสนามทั้งหมดแบบระบุพิกัดทางภูมิศาสตร์ (GPS) อย่างแม่นยำ เพื่อนำข้อมูลผลการตรวจวิเคราะห์ทั้งหมดเข้าสู่ ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) และประมวลผลผ่านแอปพลิเคชัน Agri-Map (แผนที่เกษตรเพื่อการบริหารจัดการเชิงรุก)
ข้อมูลดังกล่าวจะถูกนำมาจัดทำเป็น "แผนที่เฝ้าระวังการปนเปื้อน" ที่แบ่งระดับความรุนแรงของสถานการณ์ออกเป็น 3 สี เพื่อให้ง่ายต่อการบริหารจัดการและการสื่อสารกับประชาชน ได้แก่
- พื้นที่สีเขียว พื้นที่ปลอดภัย ไม่พบการปนเปื้อนหรืออยู่ในเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัย สามารถทำการเกษตรและบริโภคผลผลิตได้ตามปกติ
- พื้นที่สีเหลือง พื้นที่เฝ้าระวัง พบค่าความเสี่ยงที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิดและเตรียมพร้อมมาตรการป้องกัน
- พื้นที่สีแดง พื้นที่วิกฤต พบการปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐาน จำเป็นต้องเข้าดำเนินการแก้ไขและเยียวยาอย่างเร่งด่วน
กางแผนรับมือ 3 ระยะ ช่วยเหลือเกษตรกรพื้นที่ "สีแดง" แบบพุ่งเป้า
ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ เน้นย้ำว่า ข้อมูลจากแผนที่เฝ้าระวัง 3 สี จะทำหน้าที่เป็นตัวชี้วัดและเข็มทิศสำคัญในการออกมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรแบบพุ่งเป้า (Targeted Assistance) เพื่อให้การสนับสนุนงบประมาณและทรัพยากรตรงจุดและทันท่วงที โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หากผลการตรวจวิเคราะห์พบว่ามีพื้นที่ใดเข้าขั้นวิกฤตในระดับ สีแดง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้เตรียมแผนปฏิบัติการและมาตรการรองรับไว้ครบวงจรถึง 3 ระยะ ดังนี้
1. ระยะเร่งด่วน คุมเข้มมาตรฐานและสร้างความเชื่อมั่นผู้บริโภค
ในระยะแรกเมื่อทราบผล กระทรวงเกษตรฯ จะมุ่งเน้นการควบคุมคุณภาพและคัดกรองผลผลิตทางการเกษตรอย่างเข้มงวด โดยจะดำเนินการ ออกใบรับรองผลผลิตที่ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัย ให้กับเกษตรกรที่ผลผลิตไม่ได้รับผลกระทบ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภค และใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงที่เชื่อถือได้ในระบบการรับซื้อ-จำหน่ายสินค้าเกษตร ป้องกันไม่ให้เกิดการกดราคาหรือเหมาเข่งปฏิเสธผลผลิตทั้งหมดในพื้นที่ พร้อมกันนี้ รัฐบาลจะเปิดเผยข้อมูลผลการตรวจวิเคราะห์ต่อสาธารณะอย่างโปร่งใสและตรงไปตรงมา
2. ระยะกลาง แก้ปัญหาแหล่งน้ำด้วยโครงการ "บ่อจิ๋ว"
สำหรับพื้นที่สีแดงที่ตรวจพบว่าแหล่งน้ำธรรมชาติหรือน้ำชลประทานเดิมมีการปนเปื้อนจนเกษตรกรไม่สามารถนำมาใช้ในการเพาะปลูกได้ กระทรวงเกษตรฯ โดย กรมพัฒนาที่ดิน ได้เตรียมความพร้อมในการสนับสนุนงบประมาณและเครื่องจักรกลหนัก เพื่อเข้าดำเนินการจัดทำ "บ่อจิ๋ว" หรือแหล่งกักเก็บน้ำสำรองขนาดเล็กในไร่นาของเกษตรกร เพื่อช่วยให้เกษตรกรมีแหล่งน้ำสะอาดที่ปลอดภัยไว้ใช้สำหรับทำการเกษตรได้อย่างต่อเนื่อง ลดการพึ่งพาแหล่งน้ำที่ปนเปื้อน
3. ระยะยาว ปรับเปลี่ยนพืชเศรษฐกิจทางเลือกและฟื้นฟูดิน
ในมิติของการพัฒนาที่ยั่งยืน หากพื้นที่ใดไม่เหมาะสมต่อการปลูกพืชบริโภคในระยะยาว กระทรวงเกษตรฯ จะส่งเสริมและสนับสนุนให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนโครงสร้างการผลิต หันมาปลูก พืชเศรษฐกิจทางเลือก ที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และมีความปลอดภัยต่อระบบนิเวศและผู้บริโภค เช่น ยางพารา ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ยืนต้นเศรษฐกิจอื่น ๆ ที่ไม่ได้เข้าสู่ห่วงโซ่การบริโภคโดยตรง ควบคู่ไปกับการถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีสมัยใหม่ในการฟื้นฟูและบำรุงดิน เพื่อลดความเป็นพิษและปรับปรุงโครงสร้างดินให้กลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง
การบูรณาการเชิงรุกของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสายครั้งนี้ สะท้อนถึงความมุ่งมั่นของรัฐบาลในการใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้ามาแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมและภาคการเกษตรอย่างเป็นระบบ เพื่อให้มั่นใจได้ว่าทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคจะได้รับการดูแลและคุ้มครองความปลอดภัยอย่างดีที่สุด





