ส่อวิกฤต! 'ซูเปอร์เอลนีโญ' ทำฝุ่น PM2.5 รุนแรงยาวนานถึง พ.ค.

กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) เปิดแผนเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์หมอกควันและฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ปี 2570 หลังพบสถิติย้อนหลัง 3 ปี ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานกว่า 60 จังหวัด ประกอบกับอิทธิพล "ซูเปอร์เอลนีโญ" (Super El Niño) ที่คาดว่าจะทำให้ภัยแล้งรุนแรงและยาวนานขึ้น สั่งการเร่งด่วน 5 มาตรการเชิงรุก ชูแอปพลิเคชัน "พื้นที่ปลอดภัย" เชื่อมโยงห้องปลอดฝุ่น-คลินิกมลพิษออนไลน์ พร้อมทำ Mapping ปกป้องกลุ่มเปราะบางกว่า 16 ล้านคนทั่วประเทศ

สธ. ชี้สัญญาณเตือนภัยฝุ่น PM2.5 ปี 2570 รุนแรงขึ้นจากซูเปอร์เอลนีโญ

ดร.นพ.สราวุฒิ บุญสุข รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข เปิดเผยภายหลังการประชุมทางไกล เพื่อเตรียมความพร้อมด้านการแพทย์และสาธารณสุข กรณีหมอกควันและฝุ่นละอองขนาดเล็ก ประจำปี 2570 ว่า จากการติดตามและวิเคราะห์ข้อมูลสถิติย้อนหลังในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2567-2569) พบว่าประเทศไทยเผชิญกับสถานการณ์ค่าฝุ่นละอองเกินเกณฑ์มาตรฐานกระจายตัวมากกว่า 60 จังหวัดทั่วประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่วิกฤตหรือพื้นที่เสี่ยงสูงจำนวน 40 จังหวัด ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมถึงกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ที่ต้องเผชิญกับค่าฝุ่นละอองขนาดเล็กเฉลี่ยเกินเกณฑ์มาตรฐาน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ติดต่อกันยาวนานถึง 3 ปีซ้อน

นอกจากสถิติสะสมที่น่ากังวลแล้ว การคาดการณ์สภาพภูมิอากาศยังชี้ให้เห็นถึงแนวโน้มการเกิดปรากฏการณ์ ซูเปอร์เอลนีโญ (Super El Niño) ซึ่งจะส่งผลให้สภาพอากาศทวีความรุนแรงและเกิดสภาวะแห้งแล้งที่ยาวนานกว่าปกติ ปัจจัยทางธรรมชาตินี้จะเป็นตัวเร่งสำคัญที่ทำให้สถานการณ์ฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ในปี 2570 มีความรุนแรงและส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนมากกว่าปีที่ผ่านมาอย่างมีนัยสำคัญ

รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข เน้นย้ำว่า ช่วงเวลาที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษคือระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงพฤษภาคม ซึ่งกินระยะเวลานานกว่าครึ่งปี ทำให้กระทรวงสาธารณสุขจำเป็นต้องปรับกลยุทธ์จากการตั้งรับเป็นการดำเนินการเชิงรุก เพื่อวางมาตรการป้องกันล่วงหน้าอย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายสำคัญคือการลดผลกระทบทางสุขภาพและปกป้องประชาชน กลุ่มเปราะบางที่มีอยู่ราว 16 ล้านคนทั่วประเทศ ให้ปลอดภัยตลอดฤดูกาลฝุ่น

เปิด 5 ข้อสั่งการหลัก ยกระดับสาธารณสุขไทยสู้วิกฤตฝุ่นพิษ

เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปในทิศทางเดียวกันและเกิดประสิทธิภาพสูงสุด ดร.นพ.สราวุฒิ ได้สั่งการเน้นย้ำ 5 มาตรการสำคัญ ให้หน่วยงานในสังกัดทุกระดับนำไปปฏิบัติอย่างเร่งด่วน ดังนี้

1. พัฒนาระบบบริการทางการแพทย์ ชูแอปพลิเคชัน "พื้นที่ปลอดภัย"

กระทรวงสาธารณสุขได้ผลักดันและยกระดับแอปพลิเคชัน "พื้นที่ปลอดภัย" ให้เป็นเครื่องมือดิจิทัลหลักในการอำนวยความสะดวกให้ประชาชนเข้าถึงบริการด้านสุขภาพได้อย่างสะดวกรวดเร็วและทั่วถึง โดยแพลตฟอร์มนี้จะทำหน้าที่เป็นศูนย์รวมข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วย

• พิกัดห้องปลอดฝุ่นและมุ้งสู้ฝุ่น ช่วยให้ประชาชนค้นหาจุดหลบภัยฝุ่นที่อยู่ใกล้ตัวที่สุดได้ทันที
• คลินิกมลพิษแบบครบวงจร เชื่อมโยงการเข้าถึงบริการทั้งรูปแบบออนไซต์ (On-site) ในสถานพยาบาลใกล้บ้าน และรูปแบบออนไลน์ผ่านระบบการแพทย์ทางไกล (Telemedicine)
• การประเมินอาการและปรึกษาแพทย์ทันที ประชาชนสามารถพูดคุยปรึกษาแพทย์และรับการประเมินอาการเบื้องต้นได้จากที่บ้าน โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางออกมาเผชิญกับมลพิษนอกอาคาร

2. ประเมินสถานการณ์ความเสี่ยงและจัดทำแผนรองรับเชิงรุก

สั่งการให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ทุกแห่ง และเขตสุขภาพทั้ง 13 เขต ดำเนินการประเมินสถานการณ์ความเสี่ยงในพื้นที่ของตนเองล่วงหน้า พร้อมทั้งจัดทำแผนปฏิบัติการรองรับที่สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งใน 40 จังหวัดพื้นที่เสี่ยงสูง ที่ต้องมีการเตรียมความพร้อมทั้งด้านบุคลากรทางการแพทย์ เวชภัณฑ์ หน้ากากอนามัย และเตียงรองรับผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจให้เพียงพอต่อสถานการณ์ฉุกเฉิน

3. ดูแลสุขภาพกลุ่มเปราะบางเชิงรุกด้วยระบบ Mapping กลุ่มเสี่ยง

มอบหมายให้หน่วยงานหลักด้านวิชาการและการควบคุมโรค ได้แก่ กรมอนามัย กรมควบคุมโรค ศูนย์วิชาการในเขตสุขภาพ และหน่วยงานระดับจังหวัด บูรณาการข้อมูลร่วมกันเพื่อจัดทำแผนที่และทะเบียนกลุ่มเสี่ยง หรือ Mapping กลุ่มเสี่ยง อย่างละเอียด โดยมุ่งเน้นไปที่ประชากรกลุ่มเปราะบาง 6 กลุ่มหลัก ได้แก่

1. ผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจ
2. ผู้ป่วยโรคภูมิแพ้
3. ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด
4. เด็กเล็ก
5. หญิงตั้งครรภ์
6. ผู้สูงอายุ

ข้อมูลจากระบบ Mapping นี้ จะถูกนำไปต่อยอดเพื่อพัฒนาระบบแจ้งเตือนภัยสุขภาพเฉพาะบุคคล (Personalized Health Alert) รวมถึงใช้เป็นฐานข้อมูลในการส่งทีมแพทย์และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขลงพื้นที่เยี่ยมบ้าน เพื่อดูแลและให้คำแนะนำในการป้องกันตนเองอย่างใกล้ชิดถึงประตูบ้าน

4. บูรณาการงบประมาณและภาคีเครือข่ายระดับพื้นที่

เพื่อให้การใช้งบประมาณแผ่นดินเกิดความคุ้มค่าสูงสุดและลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน กระทรวงสาธารณสุขได้เน้นย้ำให้เกิดการบูรณาการงบประมาณร่วมกันในระดับพื้นที่ โดยประสานความร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับหน่วยงานนอกสังกัด ได้แก่

• ผู้ว่าราชการจังหวัด ในฐานะผู้บัญชาการเหตุการณ์ระดับจังหวัด
• สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด (ปภ.)
• องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)
• กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่นของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)

นอกจากนี้ ยังให้ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมและภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อจัดการปัญหาที่ต้นเหตุควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพของประชาชน

5. กำกับ ติดตาม และประสานงานอย่างไร้รอยต่อ

วางระบบการกำกับดูแลและติดตามผลการดำเนินงานอย่างใกล้ชิด โดยมอบหมายให้ผู้บริหารระดับสูงและผู้บริหารในพื้นที่ ประกอบด้วย ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข สาธารณสุขนิเทศก์ นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด ผู้อำนวยการโรงพยาบาล และศูนย์วิชาการในพื้นที่ ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อน ประสานงาน และรายงานสถานการณ์ร่วมกันอย่างต่อเนื่องทั้งในระดับพื้นที่และส่วนกลางของกระทรวงสาธารณสุข

สร้างความเชื่อมั่นระบบสาธารณสุขไทย พร้อมรับมือตลอดฤดูกาลฝุ่น 2570

การเตรียมความพร้อมล่วงหน้าและการขับเคลื่อน 5 มาตรการเชิงรุกในครั้งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญของกระทรวงสาธารณสุขในการรับมือกับความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพยุคใหม่ การผสานเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างแอปพลิเคชัน "พื้นที่ปลอดภัย" เข้ากับการทำงานเชิงรุกในชุมชนและการทำ Mapping กลุ่มเปราะบาง จะช่วยอุดช่องว่างในการเข้าถึงบริการทางการแพทย์ และสร้างความมั่นใจให้กับทุกภาคส่วนได้ว่า ระบบสาธารณสุขไทยมีความพร้อมสูงสุดในการดูแลสุขภาพ ลดอัตราการเจ็บป่วยรุนแรง และปกป้องชีวิตของประชาชนทุกคนให้ปลอดภัยตลอดฤดูกาลฝุ่น PM2.5 ปี 2570