‘กรมโรงงานฯ’ ลุย จัดการปัญหาน้ำดำ สระบุรี ตามข้อเท็จจริง เปิดผลตรวจ3โรงงาน

เวทีเสวนา “มีทางออกไหม? ปัญหาน้ำเสีย จังหวัดสระบุรี” เมื่อ9พ.ย.69 จัดโดยมูลนิธิบูรณะนิเวศ ร่วมกับ Decode Tpbs ดร.ธนกร ยอดสมสวย นักวิทยาศาสตร์เชี่ยวชาญ กรมโรงงานอุตสาหกรรม กรมโรงงานอุตสาหกรรม ได้เปิดเผยผลการตรวจ 3 โรงงานในจังหวัดสระบุรี ที่อยู่บนเส้นทางน้ำ ก่อนระบายสู่ห้วยตะเข้ และคลองเพรียว ซึ่งเป็นพื้นที่เกิดปัญหาน้ำดำ พบการตรวจสอบพบว่ามี 2 บริษัท คือ 1.บริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด ตรวจพบการระบายน้ำชะจากกองวัสดุออกนอกโรงงานลงสู่แหล่งน้ำสาธารณะ ผลตรวจพบค่าสารแขวนลอย (TSS) เกินมาตรฐานน้ำทิ้ง และตัวอย่างกากตะกอน 4 ตัวอย่างเข้าข่ายวัตถุอันตรายชนิดที่ 3

2.บริษัท เวสท์ รีโคเวอรี่ จำกัด ตรวจพบบ่อดินกักเก็บของเสียจากกระบวนการผลิตโดยไม่มีแผ่น HDPE รองพื้น และ พบการระบายน้ำจากบ่อภายในโรงงานผ่านท่อไปยังบ่อดินนอกบริเวณโรงงานผลตรวจน้ำในบ่อภายในพบ BOD, COD และปรอทสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งที่นำมาเปรียบเทียบ ขณะที่ตัวอย่างกากตะกอน 4 ตัวอย่างเข้าข่ายวัตถุอันตรายชนิดที่ 3 กรมโรงงานฯ มีคำสั่งหยุดประกอบกิจการทั้งหมด และอยู่ระหว่างพิจารณามาตรการปิดโรงงานหรือเพิกถอนใบอนุญาต

ขณะที่บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG ไม่พบเรื่องการระบายน้ำเสียสู่แหล่งน้ำสาธารณะ แต่ทางกรมโรงงานอุตสาหกรรมได้สั่งแก้ไขระบบจัดการน้ำและหยุดกิจการหลุมฝังกลยขยะอันตราย ซึ่งบริเวณดังกล่าวมีบ่อรับน้ำฝนและบ่อน้ำชะกากขยะอุตสาหกรรม น้ำในบ่อทั้งสองไม่ใช่น้ำทิ้งปลายทาง กรมโรงงานฯ นำเกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งมา เปรียบเทียบคุณภาพน้ำในบ่อ ซึ่งไม่ได้หมายความว่าน้ำในบ่อดังกล่าวเป็นน้ำที่ปล่อยออกสู่สิ่งแวดล้อม

นอกจากนี้ ดร.ธนธร ยังระบุอีกว่า เวทีเสวนาวันนี้แม้จะมีแรงกดดันแต่การทำงานต้องยึดหลักฐาน และข้อพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ เมื่อบริษัทไม่ได้ดำเนินการผิดกฎหมายจะสั่งปิดไม่ได้ และหลังจากนี้จะนำข้อมูลจากเวทีเสวนาเสนอผู้บริหารเพื่อหาแนวทางทำงานร่วมกับหน่วยงานอื่นในการตรวจสอบต่อไป

ขณะที่ ดร.พูนศักดิ์ จันทร์จำปี สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน นำเสนอข้อมูลระบบบำบัดน้ำเสียและความจุหลุมฝังกลบของ BWG ในข้อมูลนำเสนอตามแผนผัง EIA หน้า 1 ระบุชัดเจนว่า น้ำที่ออกจาก ระบบบำบัดเคมีชุดที่ 2 ยังไม่ใช่จุดระบายออกนอกโรงงาน แต่เป็นเพียงน้ำเสียระหว่างกระบวนการ (Intermediate Stream) ที่ต้องส่งต่อไปบำบัดต่อใน ระบบบำบัดชีวภาพ (เพื่อลด COD ให้ต่ำกว่า 120 มก./ล.) และส่งเข้าระบบ RO (Reverse Osmosis) เพื่อนำน้ำกลับมาใช้ประโยชน์ (Zero Discharge / Recycle) แต่การนำค่า COD ระหว่างกระบวนการบำบัด มาขีดเส้นเทียบกับ มาตรฐานน้ำทิ้งสุดท้าย (120 มก./ล.) จึงถูกตั้งคำถามว่าเป็นความไม่เข้าใจพื้นฐานทางวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม หรือจงใจตัดตอนข้อมูล

ประเด็นดังกล่าวสอดคล้องกับข้อมูลคำชี้แจงของกรมโรงงานอุตสาหกรรมที่ระบุว่าไม่พบการปล่อยน้ำเสียจาก BWG ออกนอกโรงงาน ทั้งนี้ ยังต้องพิจารณาผลของน้ำหลังบำบัดและข้อมูลการเดินระบบจริงประกอบด้วย

ประเด็นที่ 2 ดร.พูนศักดิ์ตั้งคำถามว่าระบบบำบัดน้ำเสียชีวภาพของ BWG มีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่ แต่ข้อมูล EIA ระบุว่า ระบบออกแบบให้รองรับน้ำเสียที่มีค่า BOD สูงถึง 3,000 มิลลิกรัมต่อลิตร โดย BOD คือค่าที่ใช้วัดความสกปรกจากสารอินทรีย์ในน้ำ

ขณะที่ผลตรวจน้ำชะขยะตามสไลด์พบว่า

• หลุมขยะไม่อันตราย มีค่า BOD 1,000–3,000

• หลุมขยะอันตราย มีค่า BOD 1,500–2,600

ข้อสรุป: ค่า BOD ที่นำเสนอยังอยู่ในช่วงที่ระบบถูกออกแบบให้รองรับ จึงยังไม่สามารถสรุปว่าระบบบำบัดไม่มีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ ต้องตรวจสอบปริมาณน้ำเข้าและผลบำบัดจริงประกอบด้วย

ประเด็นที่ 3 เรื่องระบบบำบัดชีวภาพที่ออกแบบให้รองรับน้ำเสียได้ 250 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน 

ดร.พูนศักดิ์ ระบุว่าบริษัทรับน้ำเสียภายนอกมาบำบัด 200 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน เหลือขีดความสามาถบำบัดน้ำชะกากในระบบ 50 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน ประเด็นนี้มีข้อโต้แย้งว่า ไม่ควรนำตัวเลขกำลังออกแบบของแต่ละระบบมาบวกลบเพื่อสรุปความสามารถที่เหลืออยู่โดยตรง เนื่องจากระบบบำบัดมีขั้นตอนตกตะกอน พักน้ำ และควบคุมอัตราการไหล ขณะที่ปริมาณน้ำเสียจริงอาจเปลี่ยนแปลงตามกิจกรรมและสภาพอากาศ

นอกจากนี้ ตัวเลขน้ำชะขยะประมาณ 132 ลูกบาศก์เมตรต่อวันใน EIA ยังเป็นค่าคำนวณจากสมมติฐานวันที่เกิดฝนตกหนัก ไม่ใช่ปริมาณน้ำที่เกิดขึ้นเท่ากันทุกวัน ดังนั้นการประเมินว่าระบบรองรับน้ำเสียเพียงพอหรือไม่ จำเป็นต้องใช้ข้อมูลสมดุลน้ำและการเดินระบบจริงมาประกอบการพิจารณา และยังนำเสนอข้อมูลปริมาณขยะสะสมระหว่างปี 2553–2569 เปรียบเทียบกับความจุหลุมฝังกลบตามรายงาน EIA ปี 2546 พร้อมตั้งข้อสงสัยว่ามีการรับขยะเกินความจุหรือไม่

อย่างไรก็ตาม มีข้อโต้แย้งว่า การใช้ความจุตาม EIA ที่จัดทำเมื่อ 23 ปีก่อน มาเปรียบเทียบกับปริมาณขยะสะสมในปัจจุบัน จำเป็นต้องพิจารณาการเปลี่ยนแปลงโครงการ การอนุญาตขยายหลุมฝังกลบ การบดอัด และกระบวนการจัดการของเสียเพิ่มเติมด้วย หากมีการอนุญาตปรับเปลี่ยนหรือขยายโครงการในช่วงที่ผ่านมา จะต้องนำความจุและเงื่อนไขตามเอกสารอนุญาตล่าสุดมาใช้เป็นข้อมูลประกอบ

ด้านนางสาวรชธภร ฐานะวร ผู้อำนวยการส่วนสิ่งแวดล้อม สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดสระบุรี (ทสจ.สระบุรี) เปิดเผยว่าขณะนี้คณะทำงานของจังหวัดที่มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน ได้ว่าจ้างสถาบันวิจัยสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เข้ามาสำรวจในพื้นที่เพื่อให้ข้อมูลแหล่งกำเนิดมลพิษที่ถูกต้องรวมถึงแนวทางแก้ไข

ด้านทนายชำนัญ ศิริรักษ์ เครือข่ายนักกฎหมายจิตอาสาเพื่อสังคม ระบุถึงเรื่องการฟ้องร้องคดีว่า ผู้เสียหายถูกละเมิดอย่างไร เช่น ปลาในกระชังตาย ปลูกข้าวไม่ได้ แต่ยอมรับว่าในพื้นที่ยังไม่ได้รับข้อมูล

ขณะที่นางสาวเพ็ญโฉม แซ่ตั้ง ผู้อำนวยการบูรณะนิเวศ มุ่งเป้าหมายให้ปิดโรงงานที่ทำผิดกฎหมาย และเชื่อในข้อมูลที่ตนศึกษาในพื้นที่ แต่ยังขาดหลักฐานโรงงานสุดท้ายเท่านั้น ในช่วง น.ส.เพ็ญโฉม ระบุว่าจากการลงพื้นที่ตรวจสอบแหล่งน้ำพบการเจริญเติบโตของสาหร่ายและน้ำมีสีดำ จึงตั้งข้อสังเกตว่า BWG น่าจะเป็นต้นตอของปัญหานั้น ผู้เชี่ยวชาญด้านนิเวศวิทยาทางน้ำชี้ว่า ข้อกล่าวหาดังกล่าวสะท้อนถึงความไม่เข้าใจพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์อย่างรุนแรง เนื่องจากปรากฏการณ์สาหร่ายสะพรั่ง (Algal Bloom) เกิดจากการสะสมของธาตุอาหารประเภทไนโตรเจนและฟอสฟอรัส ซึ่งมีแหล่งกำเนิดมาจากปุ๋ยเคมีภาคการเกษตร ฟาร์มปศุสัตว์ หรือน้ำเสียชุมชน เมื่อสาหร่ายตายและย่อยสลายทับถมกันจึงทำให้น้ำเน่าเสียและเปลี่ยนเป็นสีดำในช่วงฤดูฝน หากร่องน้ำมีการปนเปื้อนสารเคมีอันตรายจากโรงงานกากอุตสาหกรรมจริง สาหร่ายและพืชน้ำย่อมไม่สามารถเจริญเติบโตได้ คำกล่าวของ ผอ.มูลนิธิบูรณะนิเวศ จึงกลายเป็นการหักล้างข้อกล่าวหาของตนเองไปโดยปริยาย