กทม. งัดแผนใหม่รับมือ อากาศปิด ผ่า 50 เขตชูแผนที่เปราะบาง-ดัชนี AQHI

กทม. ยกระดับการสู้ศึก PM2.5 สู่ยุค Data-Driven เผยแผนรับมือวิกฤติฝุ่นพิษล่วงหน้า ก่อนเผชิญสภาวะ "อากาศปิด" ปรับยุทธศาสตร์กระจายอำนาจสู่ 25 เขตนำร่อง ลุยเปิดตัว "แผนที่เปราะบาง 50 เขต" เพื่อระบุจุดเสี่ยงกลุ่มเด็ก-ผู้สูงวัย ควบคู่การดันดัชนีสุขภาพ AQHI และเตรียมเปิดตัวสมุดปกขาวอากาศสะอาดในงาน Public Policy Forum 17 พ.ย.นี้ 

เจาะลึกนโยบายสู้ฝุ่น 2569 Data-Driven Policy เมื่อ กทม. ไม่ได้แก้ปัญหาแบบเดิมอีกต่อไป

ปัญหาฝุ่นมลพิษ PM2.5 ในกรุงเทพมหานครไม่เคยเป็นเรื่องเล็ก และยิ่งเมื่อเข้าสู่ช่วงสภาวะ "อากาศปิด" ลมสงบ ปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็กจะยิ่งสะสมตัวสูงเกินมาตรฐานจนส่งผลกระทบต่อสุขภาพของคนเมืองอย่างเลี่ยงไม่ได้

ล่าสุดวันนี้ 20 ตุลาคม 2569 เวลา 09.00 น. นายพรพรหม ณ.ส. วิกิตเศรษฐ์ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เป็นประธานในการประชุมคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบายและระบบฐานข้อมูล เพื่อปรับปรุงและรับมือวิกฤติคุณภาพอากาศของกรุงเทพมหานคร ครั้งที่ 3/2569

โดยมีหน่วยงานภาคีเครือข่าย อาทิ สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (มหาชน) หรือ BDI มูลนิธิสถาบันศึกษาเมือง (Urban Studies Institute: USI) และเครือข่าย Breathe Cities เข้าร่วมประชุม ณ ห้องเจ้าพระยา ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร เสาชิงช้า เขตพระนคร

การประชุมในครั้งนี้เป็นการติดตามความก้าวหน้าและร่วมกันพิจารณาแนวทางการดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ (PM2.5) อย่างเป็นระบบบนฐานข้อมูล (Data-driven Policy) โดยมีประเด็นสำคัญ ดังนี้

1. นำเสนอแผนที่ความเปราะบางต่อ PM2.5 (Vulnerability Index Map)

สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (BDI) ร่วมกับบัณฑิตวิทยาลัยด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อม (JGSEE) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี นำเสนอผลการจัดทำ “แผนที่ดัชนีความเปราะบางต่อมลพิษทางอากาศ PM2.5” ครอบคลุมพื้นที่ 50 เขตของ กทม. ซึ่งเป็นการวิเคราะห์เชิงพื้นที่โดยรวม 3 ปัจจัยหลัก ได้แก่ 

• การรับสัมผัสฝุ่น (Exposure) 
• ความอ่อนไหวของประชากร เช่น เด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย (Sensitivity) 
• ความสามารถในการปรับตัว/ทรัพยากรรับมือ (Adaptive Capacity) 

เพื่อช่วยให้ กทม. และสำนักงานเขตสามารถจัดลำดับความสำคัญในการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางได้อย่างแม่นยำและเท่าเทียม ทั้งนี้ รองผู้ว่าฯ พรพรหม เสนอให้แผนที่ดัชนีสามารถดูได้แบบเรียลไทม์ได้ โดยให้ BDI กลับไปปรับปรุง

2. ตั้งคณะทำงานบูรณาการข้อมูลและธรรมาภิบาลข้อมูล

ที่ประชุมได้ร่วมกันพิจารณา (ร่าง) คำสั่งแต่งตั้ง คณะทำงานด้านธรรมาภิบาลข้อมูลและการบูรณาการข้อมูลเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการคุณภาพอากาศ เพื่อจัดโครงสร้างการบริหารจัดการข้อมูลของ กทม. ให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน โดยแบ่งเป็น 3 คณะทำงานย่อย 3 คณะ ได้แก่ 

• คณะทำงานย่อยด้านการบริหารจัดการและกำกับข้อมูล (Data Governance) 
• คณะทำงานย่อยด้านข้อมูลเชิงวิชาการ 
• คณะทำงานย่อยด้านเทคนิคการประมวลผลข้อมูลและสารสนเทศ
   

3. กระจายอำนาจรับมือฝุ่นสู่ระดับพื้นที่ (25 เขตนำร่อง)

คณะทำงานด้านนโยบายและขับเคลื่อนแผนปฏิบัติงานรับมือวิกฤตคุณภาพอากาศ ระดับพื้นที่ และ (ร่าง) แผนปฏิบัติการรับมือฝุ่นระดับเขต เพื่อปรับแผนจัดการฝุ่นจากระดับเมืองลงสู่ระดับปฏิบัติการในเขตและชุมชน โดยแบ่งเขตตามลักษณะแหล่งกำเนิดมลพิษออกเป็น 4 โซนยุทธศาสตร์ ได้แก่

1.โซนการเผาและพื้นที่รกร้าง: เช่น หนองจอก ตลิ่งชัน ทวีวัฒนา

2.โซนการจราจรและก่อสร้าง: เช่น ปทุมวัน สาทร บางรัก ดินแดง จตุจักร

3.โซนโรงงานและคลังสินค้า: เช่น บางบอน หนองแขม ภาษีเจริญ บางนา

4.โซนเฝ้าระวังหลายแหล่งกำเนิด: เช่น บางกอกน้อย บางพลัด ธนบุรี พระนคร

นอกจากนี้ แผนปฏิบัติดังกล่าวยังกำหนดมาตรการเชิงรุก ทั้งการตรวจจับควันดำ การตรวจวัดในโรงงาน การขยายจุดตรวจวัดคุณภาพอากาศระดับแขวง 1,000 จุด การตั้ง "สารวัตรสิ่งแวดล้อม/นักสืบฝุ่น" ตลอดจนการบังคับใช้มาตรการ Low Emission Zone (LEZ) ในช่วงฝุ่นวิกฤต

4. ยกระดับดัชนีสุขภาพ AQHI และเตรียมจัด Public Policy Forum

กทม. ได้หารือร่วมกับกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ในการปรับปรุงการคำนวณ ดัชนีคุณภาพอากาศเพื่อสุขภาพ (Air Quality Health Index: AQHI) ให้สะท้อนความเสี่ยงต่อสุขภาพจริง รวมถึงการพัฒนาระบบแจ้งเตือนผ่านช่องทาง LINE OA (AQHI Bangkok Platform) เพื่อแจ้งเตือนประชาชนและให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพรายวัน

พร้อมกันนี้ ที่ประชุมยังได้นำเสนอแผนการจัดงาน Public Policy Forum ในวันที่ 17 พ.ย. 69 เพื่อเผยแพร่ผลการดำเนินงานโครงการอากาศสะอาดระยะที่ 1 และเปิดตัว "สมุดปกขาว Clean Air, Data and Community Actions for Equitable Health and Wellbeing" ร่วมกับ Clean Air Fund เพื่อขับเคลื่อนนโยบายอากาศสะอาดสู่ระยะที่ 2 อย่างยั่งยืนต่อไป